20 noyabr 2017, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Axı Lütfi Zadənin bunları etmək imkanı var idi...
Axı Lütfi Zadənin bunları etmək imkanı var idi...
11.08.2017, 17:30

“Qeyri-səlis vəsiyyət nəzəriyyəsi”- Pafos və səmimiyyət aralığındakı dahi alim

 

Dünya elmində əsaslı dəyişiklər etmiş alimlərdən biri Lütfi Zadənin anadan olduğu ata yurdu Azərbaycanla bağlı duyğuları hər zaman sual altında olub. Kimi onun dünyaya göz açdığı və uşaqlığının ən qayğısız illərinin keçdiyi Azərbaycana dərin sevgisindən danışır, kimisi də alimin ömründə bircə dəfə də olsun, “mən azərbaycanlıyam” deməməsindən... Hətta onun  Azərbaycanın problemini  dünya miqyasında səsləndirməməsi, ümumiyyətlə, Azərbaycan dilini bilməməsi qabardılır.

 

Deyilənə görə, Lütfi Rəhim oğlu Ələsgərzadə - qısaca olaraq Lütfi Zadə anadan olduğu və uşaqlığını keçirdiyi Bakını həmişə xoş duyğularla xatırlayıb. 12 yaşına kimi Bakıda yaşayan və burda məktəbə gedən  böyük alim  atasının kitabxanasında olan rus klassikləri və digər dahilərdən 3000-ə yaxın kitabın hamısını  oxuyub bitirmişdi. Hər dəfə də  özünün intellektual inkişafından danışarkən bunları deyib: “Mən Bakıda XIX əsr rus ədəbiyyatının təsiri altında böyümüşəm”.
  

Bu cümlə həm Bakının intellektual imicinin, həm də Zadənin Azərbaycana olan sevgisinin göstəricisi idi.

 

Lütfi Zadə uşaqlıq illərini, köhnə Bakını, evlərini və oxuduğu məktəbi çox şirin nostalgiya ilə xatırlayıb: “Evimizin yaxınlığında kiçik bir köşk var idi. Atam hər dəfə məni ora “Vışka” qəzeti almağa göndərərdi. Onda mənim 9 yaşım var idi”.

 

Deyilənlərə görə, Lütfi Zadənin dərs dediyi universitetin yaxınlığında böyük bir kafe var. Mütəmadi olaraq orda nahar etdiyi üçün oranı “Zadə kafesi” kimi tanıyırlar. Bu, həm də o kafe üçün əlavə bir reklamdır. Kafenin divarlarında Azərbaycana aid  çoxlu portretlər var. Neft buruqları, təbii mənzərələr, Bakını təsvir edən görüntülər və s. 
İnanın, Zadə bunu ancaq və ancaq Azərbaycan sevgisi və PR-ı naminə edib. Hər gün o kafeye girən adam sanki Azərbaycanla qarşılaşır.

 

Yaxşı, buradan belə bir sual ortaya çıxır: böyük alim həqiqətən, Azərbaycanı və uşaqlığının paytaxtı olan Bakı şəhərini bu qədər sevirdisə, nə üçün o sevgini özündə əks etdirən addımlar atmadı?

1930-cu illərin əvvəllərində 12 yaşında ikən Bakını tərk edən Zadə bura bir də 1965-ci ildə gəldi. O vaxtdan artıq 30 ildən də çox vaxt keçmişdi. Onda Lütfi Zadə məşhurluğunun ilk işartılarını yaşamaqda idi. Üstündən uzun illər keçəcəkdi və onu dünya elminin inqilabçısına çevirən qeyri-səlis məntiq və əlavə 4 nəzəriyyə Lütfi Zadəni bütün dünyaya tanıdacaqdı. Berkli Universitetinin ömürlük professoru seçilən yeganə şəxs olacaqdı. Bütün dünya ondan danışacaq, əksər böyük şirkətlər Lütfi Zadəyə dua edə-edə milyardlar qazanacaqdı. Alimlər dayanmadan ona istinad edən əsərlər yazacaqdı və beləliklə, Lütfi Zadə dünyanın ən çox istinad edilən alimlərindən biri olacaqdı. Lakin bütün bunlarla yanaşı, doğma ölkəsinə ondan sonra cəmi iki dəfə gələcəkdi ki, bunların da sonuncusu 2008-ci ilə təsadüf edəcəkdi.

Bu illər ərzində Lütfi Zadənin Azərbaycan haqqında bir dəqiqəlik danışığı, bir əlçim kağızlıq məqaləsi belə, erməni lobbisini narahat edə bilərdi. Amma çox təəssüf ki, bu, baş vermədi. Lütfi Zadə Bakı nostalgiyasını təsdiqləmək üçün heç bir addım atmadı. Heç bir vaxt təşrif buyurması ilə seçilən yüksək tribunaların bir dəqiqəsini belə, Azərbaycana xərcləmədi. Təbii ki, o dünyanın borclu olduğu böyük alimdir. Onun elmdə gördüyü işlər bəlkə də, dünyanın öz miqyasından da genişdir. Heç kəs onda bir  alim kimi nəyisə qüsur tuta bilməz. Amma görünən dağa nə bələdçi... Axı Lütfi Zadənin bunları etmək imkanı var idi... Onun bircə kiçik məqaləsi belə,  erməni lobbisinin yarıtmaz işlərini darmadağın etmək, Azərbaycanın haqq səsini dünyaya çatdırmaq gücündə idi...Amma...

 

Amması o ki, bu da axırı...  İki gün əvvəl dünya elminin ən böyük simalarından olan Lütfi Zadənin oğlu Norman Zadə atasının səhhətinin ağır olduğunu, dünyasını dəyişdikdən sonra Bakıda dəfn olunmasını vəsiyyət etdiyini bildirib. Təbii ki, biz dünya elminin yeni mərhələsini yaradan alimə Allahdan can sağlığı arzulayırıq. Yaşından asılı olmayaraq, kimin nə zaman bu dünyadan köçəcəyi bizim səlahiyyətimiz xaricindədir... Amma bir hüquqi sənəd kimi vəsiyyətin də öz hökmü var. Həmin vəsiyyətdəki Azərbaycan sevgisi də öz təsdiqini tapmış oldu. Amma yuxarıdakı faktları xatırladıqca, nədənsə arada dərin bir ziddiyyətin yarandığını görürük. 96 illik ömrü boyunca (Allah bir az da can sağlığı versin) cəmi 3 dəfə olduğu Vətənə sevgisini nə ilə əsaslandırmaq olar?!

 

Modern.az-a açıqlama verən müsahiblər fərqli-fərqli mülahizələr irəli sürüblər. Filosof Müşfiq Ötgün Zadənin məlum vəsiyyətinin pafos yox, ürəkdən gələn bir istək adlandırıb və bunun gələcəkdə bir nümunəyə çevriləcəyinə də inanır:

 

“Bu, yaxşı haldır. Onun üçün son günlərində təskinlikdir bəlkə, Azərbaycan torpağı və onun üzərində yaşayanlar üçün böyük nümunə olacaq. Azərbaycanlıların özünüdərk şüuruna, vüqarına böyük qatqısı oldu o alimin. Hamının dilində idi Lütfü Zadə. Bu xidmət deyildi? Özünü azərbaycanlı adlandırması və vətəndə dəfn olunmaq istəyi də vətənə xidməti deyil, nədir? Xoş gəlir vətənə....”.

Yazıçı-tərcüməçi Aslan Quliyev isə məsələyə daha sərt və daha fərqli yanaşıb:
 

“Lütfi Zadə üçün “ən böyük azərbaycanlı” və sair yazırlar. Hansı işinə görə? O azərbaycanlı idimi?! Azərbaycana nə dəxli var idi?! Azərbaycan üçün hansı işləri görmüşdü? Bəlkə bir dəfə yazı yazmış, ya hardasa çıxış eləyərək demişdi, Azərbaycanın işi haqq işidir, Azərbaycanın torpaqlarını işğal eləyiblər. Bunları Lütfi Zadədən eşidən oldumu? Barı doğulduğu torpağa vətən deyə bilən bir övlad yetişdirmədi. O çapda bir erməni olsaydı, ölkəsi üçün nə işlər görməzdi! Kimləsə mübahisə açmaq istəmirəm, mənə qalarsa, 6 yaşlı Zəhranın şəkli olan plakatlarla Amerika küçələrinə çıxıb bütün dünyadan haqq tələb eləyən, cinayətkarlara cəza verilməsini istəyən azərbaycanlı daha böyük azərbaycanlıdır, nəinki Lütfi Zadə!”.


Sosioloq alim Əhməd Qəşəmoğlu isə birbaşa “Zadə Azərbaycan üçün nə edib?” sualını cavablandıracaq açıqlama ilə yadda qalıb: 


“Lütfi Zadəni tənqid edənləri bir neçə qrupa ayırmaq olar:  Onun Azərbaycan alimlərinə verdiyi dəstək, etdiyi kömək barədə məlumatı olmayanlar; dahi alimin kim olduğunu bilməyənlər; Mənfur məqsədlərlə xalqımızın nüfuzlu şəxslərini gözdən salmağı qarşısına məqsəd qoyanlar və s. Ölkəmizin bir çox alimlərinin, o cümlədən mənim də elmi nəticələrimin beynəlxalq aləmdə tanınmasında da Zadənin böyük rolu var”.
 

Sonda Allahdan Lütfi Zadəyə can sağlığı arzulayırıq və  demək istəyirik ki, uşaqlığının keçdiyi Bakıda yenə də qəzet köşkləri var. Hansı ki, mərhum atanız sizi o köşklərdən birinə qəzet almağa yollardı...

 

N.Nihad

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Sabah paytaxtın bu rayonu qazsız qalacaq
20.11.2017, 21:15

Sabah paytaxtın bu rayonu qazsız qalacaq

Böyük şəhərlərdə tıxaclardan qurtulmağın YOLLARI
20.11.2017, 21:01

Böyük şəhərlərdə tıxaclardan qurtulmağın YOLLARI

Ərdoğan Putinlə Qarabağ münaqişəsini yalnız təkbətək görüşdə müzakirə edib
20.11.2017, 20:44

Ərdoğan Putinlə Qarabağ münaqişəsini yalnız təkbətək görüşdə müzakirə edib

Balakəndə oğurluqla məşğul olan dəstə zərərsizləşdirildi
20.11.2017, 20:29

Balakəndə oğurluqla məşğul olan dəstə zərərsizləşdirildi

Bakı Metropoliteni” "Qarabağ"a görə gücləndirilmiş iş rejiminə keçir
20.11.2017, 20:15

Bakı Metropoliteni” "Qarabağ"a görə gücləndirilmiş iş rejiminə keçir

İlham Əliyev:
20.11.2017, 20:02

İlham Əliyev: "Futbol Azərbaycanda prioritet sahələrdən biridir" - Yenilənib

Lökbatandakı partlayışla bağlı RƏSMİ MƏLUMAT
20.11.2017, 19:51

Lökbatandakı partlayışla bağlı RƏSMİ MƏLUMAT

Samuxda zəlzələ olub
20.11.2017, 19:00

Samuxda zəlzələ olub

Xəzəryanı ölkələrin XİN başçılarının Moskva görüşünün vaxtı açıqlanıb
20.11.2017, 18:53

Xəzəryanı ölkələrin XİN başçılarının Moskva görüşünün vaxtı açıqlanıb

Bakıda FIFA sammiti keçiriləcək
20.11.2017, 18:42

Bakıda FIFA sammiti keçiriləcək

Azərbaycan OPEK-in iclasına dəvət olunub
20.11.2017, 18:32

Azərbaycan OPEK-in iclasına dəvət olunub

Avropa Birliyinin maliyyələşdirdiyi layihə fəaliyyətə başlayıb
20.11.2017, 18:14

Avropa Birliyinin maliyyələşdirdiyi layihə fəaliyyətə başlayıb

Yeni Azərbaycan Partiyası - 25: xalqa, dövlətə xidmət nümunəsi
20.11.2017, 18:00

Yeni Azərbaycan Partiyası - 25: xalqa, dövlətə xidmət nümunəsi

Türkiyəli jurnalist azərbaycanlı yol polisindən yazdı: ”Dedi, pulun yoxdursa...”
20.11.2017, 17:49

Türkiyəli jurnalist azərbaycanlı yol polisindən yazdı: ”Dedi, pulun yoxdursa...”

Yalçın İmanov Vəkillər Kollegiyasından çıxarıldı
20.11.2017, 17:45

Yalçın İmanov Vəkillər Kollegiyasından çıxarıldı

Azərbaycan ordusu döyüşə hazır vəziyyətdə - FOTOLAR
20.11.2017, 17:40

Azərbaycan ordusu döyüşə hazır vəziyyətdə - FOTOLAR

Bakı Dövlət Universitetinin professoru vəfat edib
20.11.2017, 17:26

Bakı Dövlət Universitetinin professoru vəfat edib

Dollar sabah neçəyə satılacaq? - MƏZƏNNƏ
20.11.2017, 17:19

Dollar sabah neçəyə satılacaq? - MƏZƏNNƏ

“Azərbaycan bu sahədə ilk yerləri tutur” – Avropa İttifaqının səfiri
20.11.2017, 16:57

“Azərbaycan bu sahədə ilk yerləri tutur” – Avropa İttifaqının səfiri

Şadlıq sarayları toy menyularının qiymətini dəyişir? - Restoranlardan AÇIQLAMA   
20.11.2017, 16:54

Şadlıq sarayları toy menyularının qiymətini dəyişir? - Restoranlardan AÇIQLAMA  

Bakıda xərçəngdən əziyyət çəkən jurnalist üçün aksiya  
20.11.2017, 16:42

Bakıda xərçəngdən əziyyət çəkən jurnalist üçün aksiya  

Erməni hüquq müdafiəçisi Sarkisyanı qudası ilə İFŞA ETDİ
20.11.2017, 16:29

Erməni hüquq müdafiəçisi Sarkisyanı qudası ilə İFŞA ETDİ

“Kəlbəcər: ömrüm, həyatım” - FOTOLAR           
20.11.2017, 16:24

“Kəlbəcər: ömrüm, həyatım” - FOTOLAR           

“Azərbaycandan neft, qaz almaq istəyirik” – Polşalı rəsmi
20.11.2017, 16:17

“Azərbaycandan neft, qaz almaq istəyirik” – Polşalı rəsmi

Qadını bıçaqlayıb, soyan qohumu yaxalandı
20.11.2017, 16:16

Qadını bıçaqlayıb, soyan qohumu yaxalandı

Merkeli istefaya çağırdılar
20.11.2017, 16:01

Merkeli istefaya çağırdılar

Cocuq Mərcanlıda “Azərsu”nun  xidmət binasına baxış keçirildi
20.11.2017, 15:49

Cocuq Mərcanlıda “Azərsu”nun  xidmət binasına baxış keçirildi

Əli Həsənov Brüsseldəki Qarabağ Forumunda: “Bu cür mövqe ilə razılaşmaq mümkün deyil”   
20.11.2017, 15:48

Əli Həsənov Brüsseldəki Qarabağ Forumunda: “Bu cür mövqe ilə razılaşmaq mümkün deyil  

ADU-nun professorunun rəyi Çin mətbuatında
20.11.2017, 15:46

ADU-nun professorunun rəyi Çin mətbuatında

Sabah Azərbaycanda toz dumanı olacaq
20.11.2017, 15:42

Sabah Azərbaycanda toz dumanı olacaq

Əhliman Əmiraslanov AMEA-da  ümumi yığıncaq keçirdi
20.11.2017, 15:27

Əhliman Əmiraslanov AMEA-da  ümumi yığıncaq keçirdi

Meriya süpürgəçilərin həyatını təhlükəyə atır - elə sürücülərin də...
20.11.2017, 15:15

Meriya süpürgəçilərin həyatını təhlükəyə atır - elə sürücülərin də...

Azərbaycan Avstraliyadakı Beynəlxalq milli  mətbəx festivalında- ilk dəfə
20.11.2017, 15:13

Azərbaycan Avstraliyadakı Beynəlxalq milli  mətbəx festivalında- ilk dəfə

Barama Lissabon veb-sammitində
20.11.2017, 15:08

Barama Lissabon veb-sammitində

İmtahanlara hazırlaşanlara yeni XƏBƏR: qəbul proqramları təsdiqləndi   
20.11.2017, 15:00

İmtahanlara hazırlaşanlara yeni XƏBƏR: qəbul proqramları təsdiqləndi  

ARXİV