26 may 2018, Şənbə
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Axı Lütfi Zadənin bunları etmək imkanı var idi...
Axı Lütfi Zadənin bunları etmək imkanı var idi...
11.08.2017, 17:30

“Qeyri-səlis vəsiyyət nəzəriyyəsi”- Pafos və səmimiyyət aralığındakı dahi alim

 

Dünya elmində əsaslı dəyişiklər etmiş alimlərdən biri Lütfi Zadənin anadan olduğu ata yurdu Azərbaycanla bağlı duyğuları hər zaman sual altında olub. Kimi onun dünyaya göz açdığı və uşaqlığının ən qayğısız illərinin keçdiyi Azərbaycana dərin sevgisindən danışır, kimisi də alimin ömründə bircə dəfə də olsun, “mən azərbaycanlıyam” deməməsindən... Hətta onun  Azərbaycanın problemini  dünya miqyasında səsləndirməməsi, ümumiyyətlə, Azərbaycan dilini bilməməsi qabardılır.

 

Deyilənə görə, Lütfi Rəhim oğlu Ələsgərzadə - qısaca olaraq Lütfi Zadə anadan olduğu və uşaqlığını keçirdiyi Bakını həmişə xoş duyğularla xatırlayıb. 12 yaşına kimi Bakıda yaşayan və burda məktəbə gedən  böyük alim  atasının kitabxanasında olan rus klassikləri və digər dahilərdən 3000-ə yaxın kitabın hamısını  oxuyub bitirmişdi. Hər dəfə də  özünün intellektual inkişafından danışarkən bunları deyib: “Mən Bakıda XIX əsr rus ədəbiyyatının təsiri altında böyümüşəm”.
  

Bu cümlə həm Bakının intellektual imicinin, həm də Zadənin Azərbaycana olan sevgisinin göstəricisi idi.

 

Lütfi Zadə uşaqlıq illərini, köhnə Bakını, evlərini və oxuduğu məktəbi çox şirin nostalgiya ilə xatırlayıb: “Evimizin yaxınlığında kiçik bir köşk var idi. Atam hər dəfə məni ora “Vışka” qəzeti almağa göndərərdi. Onda mənim 9 yaşım var idi”.

 

Deyilənlərə görə, Lütfi Zadənin dərs dediyi universitetin yaxınlığında böyük bir kafe var. Mütəmadi olaraq orda nahar etdiyi üçün oranı “Zadə kafesi” kimi tanıyırlar. Bu, həm də o kafe üçün əlavə bir reklamdır. Kafenin divarlarında Azərbaycana aid  çoxlu portretlər var. Neft buruqları, təbii mənzərələr, Bakını təsvir edən görüntülər və s. 
İnanın, Zadə bunu ancaq və ancaq Azərbaycan sevgisi və PR-ı naminə edib. Hər gün o kafeye girən adam sanki Azərbaycanla qarşılaşır.

 

Yaxşı, buradan belə bir sual ortaya çıxır: böyük alim həqiqətən, Azərbaycanı və uşaqlığının paytaxtı olan Bakı şəhərini bu qədər sevirdisə, nə üçün o sevgini özündə əks etdirən addımlar atmadı?

1930-cu illərin əvvəllərində 12 yaşında ikən Bakını tərk edən Zadə bura bir də 1965-ci ildə gəldi. O vaxtdan artıq 30 ildən də çox vaxt keçmişdi. Onda Lütfi Zadə məşhurluğunun ilk işartılarını yaşamaqda idi. Üstündən uzun illər keçəcəkdi və onu dünya elminin inqilabçısına çevirən qeyri-səlis məntiq və əlavə 4 nəzəriyyə Lütfi Zadəni bütün dünyaya tanıdacaqdı. Berkli Universitetinin ömürlük professoru seçilən yeganə şəxs olacaqdı. Bütün dünya ondan danışacaq, əksər böyük şirkətlər Lütfi Zadəyə dua edə-edə milyardlar qazanacaqdı. Alimlər dayanmadan ona istinad edən əsərlər yazacaqdı və beləliklə, Lütfi Zadə dünyanın ən çox istinad edilən alimlərindən biri olacaqdı. Lakin bütün bunlarla yanaşı, doğma ölkəsinə ondan sonra cəmi iki dəfə gələcəkdi ki, bunların da sonuncusu 2008-ci ilə təsadüf edəcəkdi.

Bu illər ərzində Lütfi Zadənin Azərbaycan haqqında bir dəqiqəlik danışığı, bir əlçim kağızlıq məqaləsi belə, erməni lobbisini narahat edə bilərdi. Amma çox təəssüf ki, bu, baş vermədi. Lütfi Zadə Bakı nostalgiyasını təsdiqləmək üçün heç bir addım atmadı. Heç bir vaxt təşrif buyurması ilə seçilən yüksək tribunaların bir dəqiqəsini belə, Azərbaycana xərcləmədi. Təbii ki, o dünyanın borclu olduğu böyük alimdir. Onun elmdə gördüyü işlər bəlkə də, dünyanın öz miqyasından da genişdir. Heç kəs onda bir  alim kimi nəyisə qüsur tuta bilməz. Amma görünən dağa nə bələdçi... Axı Lütfi Zadənin bunları etmək imkanı var idi... Onun bircə kiçik məqaləsi belə,  erməni lobbisinin yarıtmaz işlərini darmadağın etmək, Azərbaycanın haqq səsini dünyaya çatdırmaq gücündə idi...Amma...

 

Amması o ki, bu da axırı...  İki gün əvvəl dünya elminin ən böyük simalarından olan Lütfi Zadənin oğlu Norman Zadə atasının səhhətinin ağır olduğunu, dünyasını dəyişdikdən sonra Bakıda dəfn olunmasını vəsiyyət etdiyini bildirib. Təbii ki, biz dünya elminin yeni mərhələsini yaradan alimə Allahdan can sağlığı arzulayırıq. Yaşından asılı olmayaraq, kimin nə zaman bu dünyadan köçəcəyi bizim səlahiyyətimiz xaricindədir... Amma bir hüquqi sənəd kimi vəsiyyətin də öz hökmü var. Həmin vəsiyyətdəki Azərbaycan sevgisi də öz təsdiqini tapmış oldu. Amma yuxarıdakı faktları xatırladıqca, nədənsə arada dərin bir ziddiyyətin yarandığını görürük. 96 illik ömrü boyunca (Allah bir az da can sağlığı versin) cəmi 3 dəfə olduğu Vətənə sevgisini nə ilə əsaslandırmaq olar?!

 

Modern.az-a açıqlama verən müsahiblər fərqli-fərqli mülahizələr irəli sürüblər. Filosof Müşfiq Ötgün Zadənin məlum vəsiyyətinin pafos yox, ürəkdən gələn bir istək adlandırıb və bunun gələcəkdə bir nümunəyə çevriləcəyinə də inanır:

 

“Bu, yaxşı haldır. Onun üçün son günlərində təskinlikdir bəlkə, Azərbaycan torpağı və onun üzərində yaşayanlar üçün böyük nümunə olacaq. Azərbaycanlıların özünüdərk şüuruna, vüqarına böyük qatqısı oldu o alimin. Hamının dilində idi Lütfü Zadə. Bu xidmət deyildi? Özünü azərbaycanlı adlandırması və vətəndə dəfn olunmaq istəyi də vətənə xidməti deyil, nədir? Xoş gəlir vətənə....”.

Yazıçı-tərcüməçi Aslan Quliyev isə məsələyə daha sərt və daha fərqli yanaşıb:
 

“Lütfi Zadə üçün “ən böyük azərbaycanlı” və sair yazırlar. Hansı işinə görə? O azərbaycanlı idimi?! Azərbaycana nə dəxli var idi?! Azərbaycan üçün hansı işləri görmüşdü? Bəlkə bir dəfə yazı yazmış, ya hardasa çıxış eləyərək demişdi, Azərbaycanın işi haqq işidir, Azərbaycanın torpaqlarını işğal eləyiblər. Bunları Lütfi Zadədən eşidən oldumu? Barı doğulduğu torpağa vətən deyə bilən bir övlad yetişdirmədi. O çapda bir erməni olsaydı, ölkəsi üçün nə işlər görməzdi! Kimləsə mübahisə açmaq istəmirəm, mənə qalarsa, 6 yaşlı Zəhranın şəkli olan plakatlarla Amerika küçələrinə çıxıb bütün dünyadan haqq tələb eləyən, cinayətkarlara cəza verilməsini istəyən azərbaycanlı daha böyük azərbaycanlıdır, nəinki Lütfi Zadə!”.


Sosioloq alim Əhməd Qəşəmoğlu isə birbaşa “Zadə Azərbaycan üçün nə edib?” sualını cavablandıracaq açıqlama ilə yadda qalıb: 


“Lütfi Zadəni tənqid edənləri bir neçə qrupa ayırmaq olar:  Onun Azərbaycan alimlərinə verdiyi dəstək, etdiyi kömək barədə məlumatı olmayanlar; dahi alimin kim olduğunu bilməyənlər; Mənfur məqsədlərlə xalqımızın nüfuzlu şəxslərini gözdən salmağı qarşısına məqsəd qoyanlar və s. Ölkəmizin bir çox alimlərinin, o cümlədən mənim də elmi nəticələrimin beynəlxalq aləmdə tanınmasında da Zadənin böyük rolu var”.
 

Sonda Allahdan Lütfi Zadəyə can sağlığı arzulayırıq və  demək istəyirik ki, uşaqlığının keçdiyi Bakıda yenə də qəzet köşkləri var. Hansı ki, mərhum atanız sizi o köşklərdən birinə qəzet almağa yollardı...

 

N.Nihad

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Heydər Əliyev Mərkəzində “Son iclas” bədii-sənədli filminin təqdimatı olub
26.05.2018, 00:06

Heydər Əliyev Mərkəzində “Son iclas” bədii-sənədli filminin təqdimatı olub

Klubu Arda Turanı ağır cəzalandırdı - 250 min avro 
25.05.2018, 23:57

Klubu Arda Turanı ağır cəzalandırdı - 250 min avro 

Qəzzada toqquşmalar: 109 yaralı
25.05.2018, 23:44

Qəzzada toqquşmalar: 109 yaralı

Putin növbəti dəfə prezident olmayacaq
25.05.2018, 23:33

Putin növbəti dəfə prezident olmayacaq

Şahmatçımız dünya çempionatının qalibi oldu - Video
25.05.2018, 23:22

Şahmatçımız dünya çempionatının qalibi oldu - Video

Naxçıvanda  xidmət rəisi vəzifəsindən azad edilib
25.05.2018, 23:07

Naxçıvanda  xidmət rəisi vəzifəsindən azad edilib

Türkiyə ordusu üç PKK başçısını məhv edib
25.05.2018, 22:56

Türkiyə ordusu üç PKK başçısını məhv edib

Azərbaycan neftinin SON QİYMƏTİ - 80 dolları ötüb
25.05.2018, 22:41

Azərbaycan neftinin SON QİYMƏTİ - 80 dolları ötüb

Ramazanın 10-cu gününün duası, imsak və iftar vaxtı
25.05.2018, 22:28

Ramazanın 10-cu gününün duası, imsak və iftar vaxtı

25.05.2018, 22:20

"Real" "Liverpul"a qalib gəldi - VİDEO

25-ci
25.05.2018, 22:12

25-ci

Tramp Şimali Koreya ilə dialoqu bərpa edir
25.05.2018, 22:10

Tramp Şimali Koreya ilə dialoqu bərpa edir

Bir sinifdən 7 nəfər 600-dən çox bal topladı – VİDEO
25.05.2018, 21:57

Bir sinifdən 7 nəfər 600-dən çox bal topladı – VİDEO

Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi münasibəti ilə bəzi binalar bayraqlarla bəzədilib
25.05.2018, 21:42

Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi münasibəti ilə bəzi binalar bayraqlarla bəzədilib

Beynəlxalq kosmik stansiya kainatın soyuq qütbü olacaq
25.05.2018, 21:36

Beynəlxalq kosmik stansiya kainatın soyuq qütbü olacaq

Məktəbdə silahlı insident - bir nəfər ağır yaralandı
25.05.2018, 21:32

Məktəbdə silahlı insident - bir nəfər ağır yaralandı

Türkiyə gəmisi raketlə vuruldu
25.05.2018, 21:26

Türkiyə gəmisi raketlə vuruldu

Aprel şəhidinin oğlu AzEdu.az-a yazdı: “Anamdan xəlvət atamın paltarlarını öpürəm”
25.05.2018, 21:19

Aprel şəhidinin oğlu AzEdu.az-a yazdı: “Anamdan xəlvət atamın paltarlarını öpürəm”

Konstitusiya Məhkəməsi Ali Məhkəmənin qərarını ləğv edib
25.05.2018, 20:46

Konstitusiya Məhkəməsi Ali Məhkəmənin qərarını ləğv edib

Rustavidə azərbaycanlı tələbənin meyiti tapılıb
25.05.2018, 20:33

Rustavidə azərbaycanlı tələbənin meyiti tapılıb

Rusiyadan BƏYANAT: Böyük Britaniya bizdən üzr istəməlidir
25.05.2018, 20:28

Rusiyadan BƏYANAT: Böyük Britaniya bizdən üzr istəməlidir

Xaricdən daha çox idxal etdiyimiz  məhsullar - SİYAHI
25.05.2018, 20:24

Xaricdən daha çox idxal etdiyimiz  məhsullar - SİYAHI

Dövlət Miqrasiya Xidmətində Cümhuriyyətin yubileyi qeyd edilib
25.05.2018, 20:20

Dövlət Miqrasiya Xidmətində Cümhuriyyətin yubileyi qeyd edilib

Daxili İşlər Nazirliyində AXC-nin 100 illiyi ilə bağlı TƏDBİR
25.05.2018, 19:04

Daxili İşlər Nazirliyində AXC-nin 100 illiyi ilə bağlı TƏDBİR

ATƏT-in daimi nümayəndələri Cənubi Qafqaza səfər edəcək
25.05.2018, 18:53

ATƏT-in daimi nümayəndələri Cənubi Qafqaza səfər edəcək

Azərbaycan Ordusunun kəşfiyyat bölüyünün təlimi başa çatıb   
25.05.2018, 18:50

Azərbaycan Ordusunun kəşfiyyat bölüyünün təlimi başa çatıb  

Bir sıra ölkələrin prezidentləri İlham Əliyevi təbrik ediblər
25.05.2018, 18:44

Bir sıra ölkələrin prezidentləri İlham Əliyevi təbrik ediblər

İmişlidə 25 yaşlı oğlan bədbəxt hadisə nəticəsində ölüb
25.05.2018, 18:37

İmişlidə 25 yaşlı oğlan bədbəxt hadisə nəticəsində ölüb

Komitə sədri “SABAH” qrupunun  tələbələri ilə GÖRÜŞDÜ
25.05.2018, 18:34

Komitə sədri “SABAH” qrupunun  tələbələri ilə GÖRÜŞDÜ

Deputata “Xalq yazıçısı” adı verilib
25.05.2018, 18:29

Deputata “Xalq yazıçısı” adı verilib

Binəqədidə yolların yenidən qurulması üçün 1,9 milyon manat AYRILDI
25.05.2018, 18:15

Binəqədidə yolların yenidən qurulması üçün 1,9 milyon manat AYRILDI

İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarını təbrik edib
25.05.2018, 18:09

İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarını təbrik edib

Bruselyoza qarşı mübarizə davam etdirilir
25.05.2018, 17:58

Bruselyoza qarşı mübarizə davam etdirilir

ABŞ Şimali Koreya ilə danışıqları bərpa edir
25.05.2018, 17:53

ABŞ Şimali Koreya ilə danışıqları bərpa edir

Dövlət Statistika Komitəsində yeni TƏYİNATLAR
25.05.2018, 17:43

Dövlət Statistika Komitəsində yeni TƏYİNATLAR

ARXİV
SORĞU
Türkiyədə səsvermə hüqüqunuz olsaydı, hansı namizədə səs verərdiniz?
Muharrem İnce (21.8%)
Meral Akşener (12.6%)
Rəcəb Tayyip Ərdoğan (58.0%)
Selahattin Demirtaş (1.72%)
Temel Karamollaoğlu (0.57%)
Doğu Perinçek (5.17%)