Այսօր՝ սեպտեմբերի 1-ին, Բիշքեկում Ղրղզստանի նախագահ Սադիր Ժապարովի նախագահությամբ տեղի է ունենում Շանհայի համագործակցության կազմակերպության (ՇՀԿ) գագաթնաժողովը և «ՇՀԿ պլյուս» ձևաչափով գագաթնաժողովը։
Երեկ՝ օգոստոսի 31-ին, Բիշքեկում տեղի է ունեցել նաև IV Համաշխարհային քոչվոր խաղերի բացման արարողությունը։
Օգոստոսի 30-31-ին մի շարք օտարերկրյա պետությունների ղեկավարներ և բարձրաստիճան պետական պաշտոնյաներ, ինչպես նաև միջազգային կազմակերպությունների ղեկավարներ ժամանել են Ղրղզստան։
Հետաքրքիր է, թե որ ինքնաթիռներով են պետությունների ղեկավարներն ու ներկայացուցիչները մեկնել Ղրղզստան։
Modern.az կայքը, հղում անելով օտարերկրյա լրատվամիջոցներին, տեղեկություններ է ներկայացնում այն ինքնաթիռների մասին, որոնցով բարձրաստիճան հյուրերը թռել են Բիշքեկ։
Տեղեկությունները պատրաստվել են բաց աղբյուրներում և օդանավերի հետևման ծառայություններում առկա տեղեկատվության հիման վրա։
Ղազախստանի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը Ղրղզստան է թռել կառավարական «Airbus A330-243» ինքնաթիռով։ Այս ինքնաթիռը պատկանում է Ղազախստանի կառավարությանը և օգտագործվում է երկրի բարձրաստիճան ղեկավարության տեղափոխման համար։
«Airbus A330-200»-ը լայնաֆյուզելաժ, երկշարժիչանի հեռահար ուղևորատար ինքնաթիռ է։
«Airbus» ընկերության կողմից մշակված ինքնաթիռում կիրառվում է «fly-by-wire» հեռակառավարման համակարգ և էլեկտրոնային խցիկի ճարտարապետություն։ «Airbus A330-200» ինքնաթիռն առանձնանում է իր ավելի կարճ ֆյուզելաժով, միաժամանակ ունի ավելի մեծ վառելիքի բաք և ավելի քիչ ուղևորատարողություն։ Ինքնաթիռը մշակվել է որպես «Boeing 767-300» մոդելի մրցակից։
Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը օգոստոսի 31-ին Ղրղզստան է ժամանել նախագահական «Իլ-96-300PU(M)» ինքնաթիռով։ Ինքնաթիռը շահագործում է Ռուսաստանի նախագահի գործերի կառավարմանը ենթակա «Ռոսիա» հատուկ թռիչքային ջոկատը։ Ինքնաթիռի արտադրողը Վորոնեժի ավիացիոն գործարանն է։
Այս ավիալայները նախագահական ավիացիոն ջոկատի նորագույն ինքնաթիռներից է։
Ռուսական լրատվամիջոցների տվյալներով՝ «Իլ-96-300PU(M)»-ը լայնաֆյուզելաժ, քառաշարժիչանի հեռահար ինքնաթիռ է։ Դրա երկարությունը 55 մետր է, թևերի բացվածքը՝ 60 մետր, առավելագույն արագությունը՝ մոտ 900 կմ/ժ, իսկ թռիչքի հեռավորությունը՝ ավելի քան 10 հազար կիլոմետր։
Նախագահական ինքնաթիռում առկա են առանձին կաբինետներ, կոնֆերանս դահլիճ, հանգստի գոտի, բանակցությունների սենյակներ, բժշկական բաժին և պաշտպանված կապի համակարգեր։
Թուրքիայի ղեկավար Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը կնոջ՝ Էմինե Էրդողանի հետ Ղրղզստան է թռել Թուրքիայի նախագահի «Airbus A330-243 Prestige» ինքնաթիռով։
Ինքնաթիռը «Airbus A330-200» մոդելի ձևափոխություն է և վերազինվել է ԱՄՆ ընկերության կողմից՝ նախագահի կարիքներին համապատասխան։
Թուրքական լրատվամիջոցների տվյալներով՝ ինքնաթիռը Ստամբուլ է բերվել 2014 թվականի օգոստոսի 29-ին։ Սա համընկել է Էրդողանի՝ Թուրքիայի նախագահի երդմնակալության արարողությունից մեկ օր հետո։
Սկզբնապես սպիտակ գույնի ինքնաթիռը երեք օրվա ընթացքում ներկվել է Թուրքիայի դրոշի կարմիր-սպիտակ գույներով։ Ինքնաթիռի պոչի հատվածում ավելացվել է նաև կիսալուսնի և աստղի պատկեր։
Օդանավը որպես նախագահական ինքնաթիռ առաջին անգամ օգտագործվել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 1-ին՝ Էրդողանի Հյուսիսային Կիպրոս կատարած առաջին պաշտոնական այցի ժամանակ։
«Airbus A330-200»-ը լայնաֆյուզելաժ հեռահար ուղևորատար ինքնաթիռ է և կարող է առանց վառելիքի լիցքավորման անցնել առնվազն 15 հազար կիլոմետր հեռավորություն։ Նախագահական տարբերակում ինքնաթիռը նախատեսված է 90 ուղևորի համար և հագեցած է հանդիպումների սրահներով, ինչպես նաև հանգստի սենյակներով։
Թուրքական լրատվամիջոցների տվյալներով՝ «Airbus A330-200» ինքնաթիռի արժեքը 2014 թվականի փոխարժեքով կազմել է մոտ 221 միլիոն դոլար։ Դրա՝ նախագահի կարիքներին հարմարեցնելու համար լրացուցիչ ծախսվել է առնվազն 100 միլիոն դոլար։
Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը և նրա կինը՝ Մեհրիբան Ալիևան, օգոստոսի 31-ին Ղրղզստան են մեկնել Ադրբեջանի կառավարությանը պատկանող «Boeing 767-32L(ER)» VIP ինքնաթիռով։
Ինքնաթիռը շահագործվում է Ադրբեջանի ազգային ավիափոխադրող «Ադրբեջանի ավիաուղիներ» (AZAL) ընկերության կողմից։
Ինքնաթիռը սկզբում՝ 2010 թվականին, կրել է 4K-BAKU-1 գրանցման համարը, իսկ 2011 թվականից թռչում է ներկայիս 4K-AI01 գրանցման համարով։
«Boeing 767-300ER»-ը լայնաֆյուզելաժ, հեռահար ուղևորատար ինքնաթիռ է։ Առանց վառելիքի լիցքավորման կարող է անցնել մոտ 11 հազար կիլոմետր հեռավորություն։ Ստանդարտ ուղևորատար տարբերակում հնարավոր է տեղափոխել մինչև 350 ուղևոր։ VIP տարբերակում նստատեղերի թիվը զգալիորեն կրճատվել է։
Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն օգոստոսի 31-ին Ղրղզստան է վայրէջք կատարել նախագահական «Boeing 767-300ER» ինքնաթիռով։ Ինքնաթիռը շահագործվում է Բելառուսի ազգային ավիափոխադրող «Բելավիա» ընկերության կողմից՝ կառավարության հանձնարարությամբ և փաստացիորեն ամրագրված է նախագահի օգտագործման համար։
Ինքնաթիռն առաջին անգամ հանձնվել է Թուրքմենստանի «Turkmenistan Airlines» ավիաընկերությանը 2004 թվականի հոկտեմբերին։ Մինչև 2012 թվականը շահագործվել է Թուրքմենստանի կառավարության անունից, նույն թվականին անցել է Բելառուսի կառավարության օգտագործմանը։ Դրանից հետո օգտագործվում է Լուկաշենկոյի այցերի համար։ Այս ավիալայները համարվում է Բելառուսի «թիվ 1 ինքնաթիռը»։
Օտարերկրյա մամուլում տարածված տեղեկությունների համաձայն՝ 2024 թվականի օգոստոսին ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը այս «Boeing 767-300ER» ինքնաթիռը ներառել է պատժամիջոցների ցուցակում՝ որպես Լուկաշենկոյի շահերին առնչվող գույք։ Մեծ Բրիտանիան ավելի վաղ՝ 2021 թվականին, նմանատիպ սահմանափակումներ է կիրառել այս ինքնաթիռի սպասարկման նկատմամբ։
Պակիստանի վարչապետ Շահբազ Շարիֆը Ղրղզստան է ժամանել կառավարական «Airbus A319-112» ինքնաթիռով։
Ինքնաթիռը շահագործվում է Պակիստանի ռազմաօդային ուժերի կողմից և ներառված է Նուր Խան ավիաբազայում տեղակայված 35-րդ խառը տրանսպորտային ավիացիոն թևի 12-րդ «Բուրաքս» VIP էսկադրիլիայի կազմում։
Ինքնաթիռը Պակիստանի կառավարության ավիապարկում ներառվելուց առաջ շահագործվել է տարբեր օտարերկրյա ավիաընկերությունների կողմից։
«Airbus A319-112»-ը նեղաֆյուզելաժ, կարճ և միջին հեռավորության ուղևորատար ինքնաթիռ է։ Ունի մոտ 6800 կիլոմետր թռիչքի հեռավորություն։ Ստանդարտ ուղևորատար կոնֆիգուրացիայում կարող է տեղափոխել մինչև 156 ուղևոր։ Կառավարության համար նախատեսված VIP տարբերակում նստատեղերի թիվը զգալիորեն քիչ է։
Այս տիպի ինքնաթիռներն օգտագործվում են Պակիստանի պետական ղեկավարների՝ նախագահի, վարչապետի և ռազմաօդային ուժերի շտաբի պետի տեղափոխման համար։
Ուզբեկստանի նախագահ Շավկատ Միրզիյոևը Ղրղզստան է թռել «Boeing 787-8 Dreamliner» ինքնաթիռով։
Ինքնաթիռը շահագործվում է Ուզբեկստանի կառավարության կողմից և գտնվում է պետական «Uzbekistan Airways» ավիաընկերության հաշվեկշռում։
Ուզբեկստանը «Boeing 787-8» ինքնաթիռը հատուկ պատվիրել է պետության ղեկավարի համար VIP համալրմամբ։ Ինքնաթիռը արտադրվել է «Boeing» կորպորացիայի կողմից 2018 թվականին։
«Boeing 787-8 Dreamliner»-ը լայնաֆյուզելաժ, հեռահար ուղևորատար ինքնաթիռ է։ Առանց վառելիքի լիցքավորման կարող է անցնել մինչև 14 հազար կիլոմետր հեռավորություն։ Ֆյուզելաժը պատրաստված է ժամանակակից կոմպոզիտային նյութերից, ինչը բարձրացնում է վառելիքի արդյունավետությունը։
Ստանդարտ ուղևորատար տարբերակում մինչև 242 ուղևոր տեղափոխելու հնարավորություն ունեցող ինքնաթիռի VIP տարբերակում նստատեղերի թիվը զգալիորեն քիչ է՝ ներկայացուցչական և բնակելի հատվածների առկայության պատճառով։
Տաջիկստանի նախագահ Էմոմալի Ռահմոնը օգոստոսի 31-ին Ղրղզստան է վայրէջք կատարել կառավարության կողմից օգտագործվող և «Somon Air» ավիաընկերության կողմից շահագործվող «Boeing 787-8 Dreamliner» ինքնաթիռով։
«Somon Air»-ը 2008 թվականին հիմնադրված Տաջիկստանի ազգային ավիափոխադրողն է։
Սա նոր ինքնաթիռ չէ։ Ինքնաթիռը նախկինում եղել է Մեքսիկայի նախագահական ինքնաթիռը։ Մեքսիկան 2023 թվականի ապրիլին այն վաճառել է Տաջիկստանի կառավարությանը 92 միլիոն դոլարով։
Գործարքից հետո ինքնաթիռը վերագրանցվել է ԱՄՆ Սան Բերնարդինո քաղաքում, անցել է տեխնիկական սպասարկում, ստացել է նոր ներկում և EY-001 գրանցման համարը։
2023 թվականի մայիսի 16-ին նախագահ Էմոմալի Ռահմոնը այս ինքնաթիռով իր առաջին պաշտոնական այցը կատարել է Պեկին։
«Boeing 787-8»-ը լայնաֆյուզելաժ, հեռահար ինքնաթիռ է և առանց վայրէջքի կարող է անցնել մինչև 14 հազար կիլոմետր հեռավորություն։
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը օգոստոսի 31-ին Ղրղզստան է թռել «FlyOne Armenia» ավիաընկերությանը պատկանող «Airbus A320-200» ինքնաթիռով։
«FlyOne Armenia»-ն 2021 թվականին հիմնադրված Հայաստանի ցածրբյուջետային ավիաընկերություն է և տեղակայված է Երևանի «Զվարթնոց» օդանավակայանում։
Ինքնաթիռը «Airbus A320» համալրման մեջ մտնող նեղաֆյուզելաժ ուղևորատար ռեակտիվ լայներ է, նախատեսված է կարճ և միջին հեռավորության թռիչքների համար։ 2026 թվականի օգոստոսի վերջի դրությամբ ավիաընկերության պարկում շահագործվել է յոթ «Airbus A320» և երկու «Airbus A321» ինքնաթիռ։
Իրանի նախագահ Մասուդ Պեզեշկիանը Ղրղզստանի մայրաքաղաք է ժամանել Իրանի «Meraj Airlines» ավիաընկերությանը պատկանող «Airbus A321-200» ինքնաթիռով։
«Meraj Airlines»-ը իրանական ընկերություն է, որը 2010 թվականից գործում է ուղևորափոխադրումների շուկայում։ Ավիաընկերությունը իրականացնում է ինչպես կանոնավոր, այնպես էլ չարտերային չվերթներ Իրանի ներսում և արտերկրում։
«Airbus A321-200»-ը A320 համալրման երկարաձգված ֆյուզելաժով մոդելն է։ «Meraj Airlines»-ի պարկում կան այս տիպի մի քանի ինքնաթիռներ, այդ թվում՝ EP-SSM և EP-SSN գրանցման համարներով ինքնաթիռներ։
Իրանի պետության ղեկավարները արտերկիր պաշտոնական այցերի ժամանակ ավանդաբար վարձակալում են խոշոր իրանական ավիափոխադրողների, այդ թվում՝ «Meraj Airlines»-ի ինքնաթիռները։
Վիետնամի փոխնախագահ Վո Թի Ան Սուանը Ղրղզստան է ժամանել Չինաստանի խոշորագույն ավիափոխադրող «China Southern Airlines» ընկերության ինքնաթիռով։
Վիետնամի պատվիրակությունը այս մասշտաբի հեռահար պետական այցերի համար չունի իր սեփական ավիապարկը։
Հնդկաստանի վարչապետ Նարենդրա Մոդին Ղրղզստան է վայրէջք կատարել «Boeing 777-300ER» ինքնաթիռով։
Սա Հնդկաստանի բարձրաստիճան ղեկավարության՝ նախագահի, փոխնախագահի և վարչապետի տեղափոխման համար օգտագործվող երկու ինքնաթիռներից մեկն է։ Այս չվերթները հայտնի են «India One / Air India One» կանչի ազդանշանով։
Ինքնաթիռը նախկինում պատկանել է «Air India» ընկերությանը և կրել է VT-ALW գրանցման համարը։ Ավելի ուշ վերազինվել է պետության ղեկավարների տեղափոխման համար և 2020 թվականի հոկտեմբերից օգտագործվում է K7067 գրանցման համարով Հնդկաստանի կառավարության VIP կոնֆիգուրացիայում։
Ինքնաթիռը արտադրվել է 2017 թվականին։ «Air India» ընկերությունն այն ընդունել է 2018 թվականի սկզբին VT-ALW գրանցման համարով։ Սակայն 2018 թվականի հունիսի 29-ին հանվել է շահագործումից և ուղարկվել ԱՄՆ Ֆորտ Ուորթ քաղաք՝ վերազինման համար։
Ինքնաթիռի՝ կառավարության համար VIP տարբերակի վերածումը տևել է 2018 թվականի հուլիսից մինչև 2020 թվականի հոկտեմբեր։ 2020 թվականի հոկտեմբերի 23-ին K7067 գրանցման համարով ԱՄՆ-ից թռել է Դելի և հանձնվել Հնդկաստանի կառավարության տնօրինությանը։
Հնդկական աղբյուրների տվյալներով՝ ինքնաթիռում տեղադրված է LAIRCM (Large Aircraft Infrared Countermeasures) պաշտպանական համալիր և ինքնապաշտպանության համակարգ։ Այս համակարգը նախատեսված է հրթիռային սպառնալիքը հայտնաբերելու և ինֆրակարմիր ուղղորդվող հրթիռների դեմ պայքարելու համար։
Մոնղոլիայի նախագահ Ուխնագիյն Խուրելսուխը Ղրղզստան է թռել «MIAT Mongolian Airlines» ավիաընկերությանը պատկանող «Boeing 737-8 MAX» ինքնաթիռով։
Ինքնաթիռը անվանվել է «Տոլույ Խաան»՝ ի պատիվ Չինգիզ խանի կրտսեր որդու, Մոնղոլական կայսրության չորս ուլուսներից մեկի զորավարի և կառավարչի՝ Տոլույի։
Ինքնաթիռի առաջին թռիչքը կատարվել է 2019 թվականի հունվարի 16-ին։
Ինքնաթիռը հագեցած է երկու «CFM International LEAP-1B27» շարժիչներով։ Այն «Avolon» ընկերությունից լիզինգով տրամադրվել է «MIAT»-ին։ Պաշտոնական հանձնման արարողությունը տեղի է ունեցել 2019 թվականի հունվարի 30-ին Սիեթլում՝ «Boeing Field» օդանավակայանում։
Սա «MIAT»-ի պատվիրած երեք «Boeing 737 MAX» ինքնաթիռներից առաջինն էր։
Չինաստանի նախագահ Սի Ցզինպինը օգոստոսի 30-ին Ղրղզստան է ժամանել «Air China» ավիաընկերությանը պատկանող «Boeing 747-8I» ինքնաթիռով։
«Boeing 747-8I»-ը «Boeing 747» համալրման ամենամեծ և ժամանակակից ձևափոխությունն է։ Այս համալրումից ինքնաթիռները հայտնի են որպես «երկնքի թագուհի»։
«Boeing 747-8I»-ը աշխարհի ամենաերկար սերիական արտադրության ուղևորատար ինքնաթիռն է։ Դրա ֆյուզելաժի երկարությունը հասնում է 76 մետրի, իսկ առավելագույն թռիչքային քաշը՝ 442 տոննայի։ Առանց վառելիքի լիցքավորման կարող է անցնել մինչև 14 հազար կիլոմետր հեռավորություն, ինչը թույլ է տալիս միջմայրցամաքային թռիչքներ կատարել առանց միջանկյալ վայրէջքի։
Ինքնաթիռը «Air China» ավիաընկերությանը հանձնվել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 29-ին։ 2016 թվականին Գերմանիայի Համբուրգ քաղաքում այն հարմարեցվել է VIP կոնֆիգուրացիային։
Ներկայումս այս ինքնաթիռը «Air China»-ի կողմից օգտագործվում է Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության նախագահի արտերկրյա այցերի համար։
Ա. Ղաֆարլի
