İran'a karşı savaş, ABD ve Çin arasındaki ilişkileri daha da karmaşık hale getirdi. Bu konunun, 14-15 Mayıs'ta Pekin'de yapılacak ABD Başkanı Donald Trump ile Çin lideri Xi Jinping arasındaki zirvenin ana konularından biri olması bekleniyor.
Modern.az'ın haberine göre, "Reuters" Washington ve Pekin'in gündemindeki ana konuları sundu. ABD-İsrail'in İran'a karşı savaşının iki ülke arasındaki ilişkilerdeki hesaplamaları değiştirdiği belirtildi.
ABD Maliye Bakanı Scott Bessent, iki liderin İran savaşını tartışacağını ve Çin'i "Hürmüz Boğazı'nı uluslararası deniz taşımacılığına açmak amacıyla bu uluslararası operasyona katılmaya" çağırdığını belirtti.
Ancak Pekin daha önce İran'ı Pakistan aracılığıyla ABD ile barış görüşmelerine başlamaya gizlice teşvik etse de, analistler Çin'in yalnızca Washington'ın talimatlarıyla hareket etmeyeceğini düşünüyorlar.
İran dışişleri bakanının geçen hafta Pekin'e yaptığı ziyaretin ardından Çin, "askeri operasyonların tamamen durdurulması" çağrısında bulundu.
Nükleer meseleyle ilgili olarak ise Pekin, "Çin, İran'ın nükleer silah geliştirmeme taahhüdünü takdir ediyor, aynı zamanda İran'ın nükleer enerjiyi barışçıl amaçlarla kullanma hakkını tanıyor" dedi.
ABD ise İran'ın nükleer bomba yapmaya çalıştığını iddia ediyor ve Tahran'dan 20 yıl süreyle uranyum zenginleştirme hakkından vazgeçmesini, ayrıca yüksek zenginleştirilmiş uranyum stoklarını teslim etmesini talep ediyor.
Savaşın uzaması Çin'in enerji güvenliğini de ciddi şekilde etkiliyor. Pekin, iç piyasayı korumak için benzin ve havacılık yakıtı gibi kârlı işlenmiş ürünlerin ihracatını azaltmak zorunda kalıyor.
Çin'in ham petrol ithalatının yaklaşık yarısı Orta Doğu'dan geliyor. Hürmüz Boğazı'nın olası kapanması ve ABD ablukası sonucunda gemiler Basra Körfezi'nde mahsur kalıyor ve saldırı tehdidiyle karşı karşıya kalıyor.
Çin gümrük verilerine göre, çatışma sonucunda ülkenin toplam ham petrol ithalatı Nisan ayında geçen yıla göre %20 azalarak son dört yıla yakın dönemin en düşük seviyesine düştü.
Çin Dışişleri Bakanlığı, ABD'nin Hürmüz Boğazı'nı ablukaya almasının uluslararası toplumun genel çıkarlarına uygun olmadığını belirtti. Ayrıca geçen hafta Çin mürettebatı olan bir petrol tankerinin boğazda saldırıya uğradığı doğrulandı.
Çin, Trump yönetiminin baskılarına rağmen İran petrolünün en büyük alıcısı olmaya devam ediyor.
İran'ın ihraç ettiği petrolün %80'inden fazlası Çin'e yöneliyor. Çinli bağımsız petrol rafinerileri, ABD yaptırımları altındaki ucuz İran petrolünden faydalanıyorlar.
Hesaplamalara göre, 2025 yılında Çin günde ortalama 1,38 milyon varil İran petrolü aldı.
Nisan ayında ABD Maliye Bakanlığı, İran petrolünü milyarlarca dolar değerinde aldığı için Çin bağımsız petrol rafinerisi Hengli Petrochemical'a karşı yaptırımlar uyguladı. Bakanlık ayrıca iki Çin bankasına mektup göndererek, İran petrol ticaretine yardım ettikleri takdirde ikincil yaptırımlarla karşılaşabilecekleri konusunda uyardı.
Pekin buna sert tepki gösterdi. Çin Ticaret Bakanlığı, şirketlere beş petrol rafinerisine karşı ABD yaptırımlarına uymamalarını emretti ve ilk kez Çin'in yasa dışı kabul ettiği yabancı yaptırımlara karşı misilleme önlemlerine izin veren yasayı kullandı.
Trump'ın ziyaretinden sadece birkaç gün önce ise ABD Maliye Bakanlığı, Çin'de iki, Hong Kong'da ise iki şirkete karşı yaptırım uyguladı. Bu şirketler, İran'ın Çin'den silah ve balistik füze malzemeleri alma girişimlerine yardım etmekle suçlanıyorlar.
