ABD'de 3 Kasım'da yapılan ara Kongre seçimleri, Başkan Donald Trump'ın siyasi konumu ve Beyaz Saray'ın gelecekteki faaliyetleri açısından önemli sonuçlarla akıllarda kaldı. Demokratlar hem Temsilciler Meclisi'nde hem de Senato'da çoğunluğu ele geçirdi. Bu durum, Trump yönetiminin faaliyetlerine Kongre tarafından denetimin güçlenmesi, soruşturmaların genişlemesi ve başkana karşı azil prosedürünün yeniden gündeme gelmesi ihtimalini artırıyor.
Peki, Demokratların Kongre'de üstünlük sağlaması Trump'ın başkanlıktan uzaklaştırılması (azil) için yeterli mi? ABD yasaları buna hangi imkanları sağlıyor ve azil için kaç kongre üyesinin oyuna ihtiyaç var?
Modern.az sitesi konuyu araştırmaya çalıştı.
ABD Anayasası'na göre, başkan vatana ihanet, rüşvet alma, ayrıca diğer ağır suçlar ve görev yetkilerini ciddi şekilde kötüye kullanma durumlarında azledilebilir.
Anayasa'nın II. maddesinin 4. bölümünde başkanın, başkan yardımcısının ve diğer federal görevlilerin bu esaslarla görevden uzaklaştırılması öngörülüyor.
Burada dikkat çekici nokta, azil için mutlaka bir ceza mahkemesi hükmünün gerekmemesidir. Kongre, başkanın devlet iktidarını kötüye kullanmasını veya görevine yakışmayan ciddi eylemlerini azil için esas kabul edebilir.
Demokratlar Kongre'de ne kadar üstünlük sağladı?
Associated Press'in (AP) 4 Kasım'da yayınladığı bilgiye göre, Demokrat Parti 3 Kasım seçimleri sonucunda hem Temsilciler Meclisi'ne hem de Senato'ya kontrolü ele geçirdi.
Seçimlerden önce iktidardaki Cumhuriyetçi Parti Temsilciler Meclisi'nde çoğunluğa sahipti. Demokratlar ise bu seçimlerde 24'ten fazla bölgede zafer kazanarak rakiplerinin üstünlüğünü ortadan kaldırdı.
Seçimin mevcut sonuçlarına dair göstergeler şöyledir:
Temsilciler Meclisi – 435 sandalye
Demokratlar – 214 sandalye;
Cumhuriyetçiler – 126 sandalye;
Senato – 100 sandalye
Demokratlar – 53 sandalye;
Cumhuriyetçiler – 41 sandalye
Ancak oyların sayımı hala devam ediyor ve önümüzdeki saatlerde rakamların değişeceği şüphe götürmüyor. Rakamlardan anlaşılıyor ki, Demokratlar Kongre'nin her iki kanadında da üstünlük elde ederek Trump yönetiminin yasama girişimlerine, devlet atamalarına ve faaliyetlerine denetim imkanlarını genişletti.
Trump'ın azli için kaç oy gerekiyor?
ABD'de başkana karşı azil suçlamasını ileri sürme yetkisi Temsilciler Meclisi'ne aittir.
Meclis'te 435 milletvekili bulunmaktadır. Azil maddelerinin kabul edilmesi için katılan milletvekillerinin basit çoğunluğu gereklidir.
Eğer 435 milletvekilinin tamamı oylamaya katılırsa, en az 218 kişinin azil lehine oy vermesi gerekir.
Başka bir deyişle, Demokratlar Temsilciler Meclisi'nde 218 veya daha fazla sandalyeye sahip oldukları takdirde, kendi partilerinin milletvekillerinin desteğiyle azil suçlamasını kabul edebilirler. Bunun için Cumhuriyetçilerin desteğine ihtiyaç duyulmayabilir.
Ancak oylamaya katılmayan milletvekilleri olursa, gerekli oy sayısı da değişir. Örneğin, 300 milletvekili katılırsa, 151 oy yeterli olur.
Ancak azil suçlamasının kabul edilmesi, Trump'ın derhal başkanlıktan uzaklaştırılması anlamına gelmez.
Asıl engel Senato'dur – 67 oy gerekiyor
Azilin ikinci ve daha zor aşaması Senato'da gerçekleştirilir.
Temsilciler Meclisi suçlama maddelerini kabul ettikten sonra konu Senato'ya gönderilir. Burada başkana karşı ileri sürülen suçlamalar dinlenir, kanıtlar incelenir ve oylama yapılır.
ABD Anayasası'na göre, başkanın suçlu bulunması için Senato'da katılan senatörlerin en az üçte ikisinin oyu gereklidir.
Senato'da 100 sandalye olduğu için tüm senatörler oylamaya katılırsa, Trump'ın görevden uzaklaştırılması için 67 senatörün oyu gerekir.
Demokratların seçimlerden sonra Senato'da elde ettiği 53 sandalye bu açıdan yeterli değildir. Azil kararını sağlamaları için en az 14 Cumhuriyetçi senatörün de lehte oy vermesi gerekecektir.
Demek ki, Demokratların Senato'da çoğunluğu ele geçirmesi, Trump'ın görevden uzaklaştırılmasına otomatik garanti vermiyor. Bunun için partiler arası ciddi bir anlaşma ve Cumhuriyetçi senatörlerin de belirli bir kısmının desteği gereklidir.
Trump daha önce iki kez azledildi
Donald Trump, ABD tarihinde iki kez azledilen ilk başkandır.
2019'da Temsilciler Meclisi onu Ukrayna ile ilgili bir konuda görev yetkilerini kötüye kullanmak ve Kongre soruşturmasını engellemekle suçlayarak azletmişti. Ancak Senato onu suçlu bulmamıştı.
2021'de ise Capitol binasına saldırıdan sonra isyanları kışkırtmak suçlamasıyla yeniden azil kararı alınmıştı.
O zaman Senato'da 57 senatör Trump'ın suçlu bulunması lehine, 43 senatör ise aleyhine oy vermişti. Ancak 67 oy gerektiğinden, görevinden uzaklaştırılmamıştı.
Böylece, Trump iki kez Temsilciler Meclisi'nde azledilse de, her iki durumda da Senato'da gerekli oy çoğunluğu sağlanamamıştı.
Demokratların zaferi Trump için neyi değiştiriyor?
Kongre'nin her iki kanadında Demokratların çoğunluk kazanması, Trump yönetimi için bir dizi siyasi ve hukuki sonuçlar doğurabilir.
İlk olarak, Demokratlar başkanlık yönetiminin faaliyetleriyle ilgili parlamento soruşturmaları başlatabilir, devlet kurumlarından belgeler talep edebilir, yetkilileri duruşmalara çağırabilir ve olası yasa ihlallerini araştırabilirler.
Bunun yanı sıra, Senato'da çoğunluğun değişmesi, Trump'ın iktidarının kalan döneminde kadro atamaları ve yasama girişimleriyle ilgili durumu da etkileyecektir.
AP'nin haberinde de vurgulandığı gibi, Demokratların Kongre'de üstünlük sağlaması, Trump'ın başkanlığının son iki yılında Beyaz Saray'ın faaliyetlerini ciddi şekilde etkileyecektir. Başkanın yasama gündemini engelleme, atamalarını reddetme ve yönetimin faaliyetlerini araştırma imkanına sahip olacaklardır.
Bununla birlikte, seçimlerde kazanılan zafer kendi başına azil için hukuki bir dayanak değildir. Demokratlar başkana karşı somut suçlamalar ileri sürmeli ve bunları Anayasa'da öngörülen esaslarla ilişkilendirmelidirler.
Azil süreci ne zaman başlayabilir?
Seçim sonuçlarının yeni Kongre'nin yapısına etkisi hemen gerçekleşmez. ABD Anayasası'na ve Kongre'nin çalışma düzenine göre, yeni Kongre 3 Ocak 2027'de faaliyete başlayacaktır.
Bu tarihten itibaren Demokratlar Temsilciler Meclisi'nde ve Senato'da elde ettikleri yeni üstünlükten faydalanabileceklerdir. Bununla birlikte, mevcut Kongre'nin de görev süresi sona erene kadar belirli kararlar alma hakkı vardır.
Sonuç olarak, 3 Kasım seçimleri Trump yönetimi ile Kongre arasındaki ilişkilerde yeni bir dönemin başlangıcıdır. Demokratlar azil prosedürünü başlatmak için gerekli oy çoğunluğuna sahip olabilirler. Ancak başkanın görevden uzaklaştırılması için Senato'da 67 oy toplamak, yani Cumhuriyetçi senatörlerin de önemli bir kısmının desteğini kazanmak gerekecektir.
ABD Anayasası'na göre, eğer başkan azil süreci sonucunda görevinden uzaklaştırılırsa, devlet başkanının yetkileri otomatik olarak başkan yardımcısına geçer.
Donald Trump'ın başkanlığı döneminde böyle bir senaryo gerçekleşirse, yetkileri başkan yardımcısı James David Vance'e geçecektir.
Hatırlatalım ki, Donald Trump'ın mevcut başkanlık yetkisi 20 Ocak 2029 tarihinde sona erecektir.
ABD Anayasası'na göre, iki kez başkan seçilmiş Donald Trump, 2028'de yapılacak bir sonraki seçimlerde yeniden aday olamaz ve bu sürenin sonunda resmen görevini terk etmelidir.
Ə.Qafarlı
