Litvanya parlamentosunun şimdiki başkanı Juozas Olekas Sovyet yönetiminin sürgün ettiği bir ailede dünyaya geldi, sonra vatanına döndü, çocukluğunu zor şartlarda geçirdi, tıp eğitimi aldı, ülkesinde cerrah olarak tanındı, sağlık ve savunma bakanı olarak görev yaptı.
Modern.az sitesi “Spikerler” köşesinde bir sonraki yazıyı sunuyor.
Litvanya Seimas'ının (parlamentosunun) başkanı Juozas Olekas, 30 Ekim 1955'te Rusya'nın Krasnoyarsk bölgesinde, Manski ilçesinin Bolşoy Ungut köyünde doğdu.
Doğduğu yerin kendisi, hayat hikayesinin en dikkat çekici noktalarından biridir. J.Olekas Litvanya'da değil, Sovyet yönetiminin sürgün ettiği bir ailenin çocuğu olarak Sibirya'da dünyaya geldi. Ebeveynleri ve büyükanne-büyükbabaları Litvanya'dan sürgün edilmişlerdi. Daha sonra aile vatanına dönse de, bu olaylar Juozas'ın hafızasında ve dünya görüşünde derin izler bıraktı.
Ebeveynleri sürgün treninde tanışmışlardı
Juozas Olekas'ın ailesinin Sibirya'ya düşmesinin tarihi 1948'e dayanıyor.
O yılın 22 Mayıs'ında, Litvanya'dan çok sayıda ailenin Sovyetler Birliği'nin uzak bölgelerine sürgün edilmesi başlamıştı. Juozas'ın annesi Joana Kulbokayte o zaman 13, babası Juozas Olekas ise 16 yaşındaydı. (Bu arada, baba ile oğulun ad-soyadı aynıdır – red.)
Onlar birbirlerini vatanda tanımıyorlardı. Gelecekteki eşler ilk kez Vilkaviş demiryolu istasyonunda birbirlerini görmüş, gençlerin yolları Sibirya'da yeniden kesişmiş, bir süre sonra ise evlenmişlerdi.
Onların ilk çocuğu Sibirya'da dünyaya geldi. Bu, gelecekte Litvanya parlamentosunun başkanı olacak Juozas idi.
Nihayet aile 1958'de Litvanya'ya dönebildi. O zaman Juozas sadece 3 yaşındaydı.
Sibirya'dan dönen aile önceki rahat hayatına dönememişti. Onların doğdukları topraklardaki mülkleri müsadere edilmiş, çiftlikleri dağıtılmıştı. Juozas Olekas'ın sonradan anlattığına göre, aile Litvanya'ya döndükten sonra bir süre askerlerin yıkıp dağıttığı eski binalarda yaşamak zorunda kalmış. Çocukluğundan aklında kalan en korkunç manzaralardan biri ise duvarlara tırmanan iri sıçanlarmış.
Bu konuda 2012'de Litvanya'nın “Lietuvos rytas” yayınına konuşan Juozas Olekas, Sibirya'dan döndüğünde ailesinin ağır yaşam koşullarında yaşadığını hatırlattı.
Ailenin doğdukları topraklardaki evini ve çiftliğini restore etmesi ise uzun yıllar sonra mümkün oldu. Sovyet yönetimi döneminde onların ata-baba mülkü yerle bir edilmiş, bağımsızlıktan sonra toprak geri verilse de, önceki evden eser kalmamıştı.
Juozas Olekas'ın babası ömrünün son yıllarında aile çiftliğini restore etmeye başlamıştı. Sonradan bu işi oğlu devam ettirdi. Juozas Olekas ata-baba evini eski fotoğraflar ve aile üyelerinin hafızasında kalan bilgiler ışığında önceki görünümüne yakın şekilde yeniden inşa ettirdi.
Dördüncü nesil arıcı – siyasetten uzaklaştığı yer
Juozas Olekas'ın hayatında az bilinen noktalardan biri arıcılıkla ilgilidir.
Onun ailesinde arıcılık nesilden nesile aktarılan bir uğraş olmuştur. Siyasetçinin sözlerine göre, Sibirya'dan döndükleri zaman dedesinin 40'tan fazla arı ailesi vardı ve her yıl tonlarca bal elde ediyordu.
Aile topraklarını geri aldıktan sonra babası arı kovanlarını yeniden ata-baba yurduna getirdi. Juozas ise 2009'da bu işi babasından devraldı.
2020'de “Lietuvos rytas” yayınına konuşurken kendisini arıcılıkla uğraşan ailenin dördüncü neslinin temsilcisi olarak tanıtan siyasetçi, çiftliğinde 22 arı ailesi olduğunu belirtmişti.
O, arıcılığın günlük siyasi kaygılardan uzaklaşmak için iyi bir araç olduğunu söyledi. Hafta boyunca işte oluşan gerginliği arıların yanında unuttuğunu, kovanlarla acele etmeden uğraşmayı sevdiğini söyledi.
İlginçtir ki, ailenin bu geleneği sonraki nesillere de aktarıldı. 2020'de yayınlanan röportajda Juozas Olekas'ın torununun da arıcılıkla uğraştığı ve bunun ailede artık altıncı nesle ulaştığı belirtildi.
Doktor olmak istiyordu, mikrocerrahiye kadar yükseldi
Juozas Olekas'ın meslek seçimi de çocukluk yıllarında şekillendi. Çocukluk yıllarında sürgün hayatı yaşayan insanların çektiği acılar J.Olekas'ta derin bir sosyal adalet duygusu ve insanlara hizmet etmek için sonsuz bir fedakarlık oluşturdu. Kendi anlattığına göre, daha ilkokulun 4. sınıfında tıbba ilgi göstermeye başlamış ve gelecekte cerrah olmaya karar vermiş.
1974'te ortaokulu bitirdikten sonra Kaunas Tıp Enstitüsü'ne girdi. İki yıl burada eğitim aldıktan sonra Vilnius Devlet Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde eğitimine devam etti. 1980'de ise üniversiteyi doktor uzmanlığıyla bitirdi.
Juozas Olekas tıbbi faaliyeti sırasında özellikle mikrocerrahiye ilgi göstermiş ve Litvanya'da bu alanın gelişimine katkıda bulunan doktorlardan biri haline gelmiştir.
O, 1982'de profesör Meçislovas Vitkus ve oğlu Kestutis Vitkus ile birlikte Vilnius Üniversitesi'nde mikrocerrahi laboratuvarının kurulmasında yer aldı. Burada yaklaşık on yıl boyunca çalışarak çeşitli ağır yaralanmalar almış hastaların tedavisinde yer aldı.
1985'te J.Olekas Litvanya'da ilk kez travma sonucu kaybedilmiş el başparmağının acil mikrocerrahi yolla onarımı ameliyatını gerçekleştirdi. 1987'de profesör K.Vitkus'un rehberliğinde Litvanya basketbolunun efsanesi Arvidas Sabonis'in sağ ayağındaki kopmuş Aşil tendonunu ameliyat etti. Bu ameliyattan sonra A.Sabonis on yıl daha oyunuyla Litvanya'nın adını tüm dünyada tanıttı.
J.Olekas 1980-1990'lı yıllarda Vilnius Üniversitesi Kızılay hastanesinde doktor olarak çalıştı. 1987'de tıp alanında bilim doktoru oldu. Sonraki yıllarda plastik cerrahi ve travmatoloji alanında çalıştı, üniversite hastanesine başkanlık etti, öğretmen olarak faaliyet gösterdi.
1988'de Litvanya Devlet Ödülü'ne layık görüldü.
Doktordan siyasetçiye – bağımsızlık hareketinden parlamentoya
Juozas Olekas'ın siyasete girişi Litvanya'nın bağımsızlık mücadelesi verdiği döneme denk geldi.
1988'de ülkede Sovyet yönetiminden ayrılmayı ve bağımsızlığın yeniden kazanılmasını savunan “Sayudis” hareketi başlamıştı. Juozas Olekas da bu hareketin katılımcılarından biri oldu. Hatta doktorların hareket içindeki komisyonuna başkanlık etti.
1988'de “Sayudis”in kongresinde örgütün Konseyi'ne seçildi. 1989'da ise hareketin adayı olarak SSCB halk milletvekili seçildi ve Litvanya heyetinin bir parçası olarak SSCB Yüksek Sovyeti'nde temsil edildi.
Bu, onun siyasi kariyerinde önemli bir dönüm noktasıydı. Birkaç yıl önce hastanede cerrah olarak çalışan Juozas Olekas artık Litvanya'nın gelecekteki siyasi kaderinin tartışıldığı süreçlerde yer alıyordu.
O, 1989'dan beri Litvanya Sosyal Demokrat Partisi'nin üyesidir. 1990'da ülkenin bağımsızlığının yeniden kazanılması sürecinde yer alan siyasi güçlerin saflarında yer aldı.
O, 1990-1992 yıllarında bağımsız Litvanya'nın ilk dört hükümetinde, ayrıca 2003-2004 yıllarında A.Brazauskas'ın başkanlık ettiği 12. hükümette çalıştı. Bağımsız Litvanya'nın ilk hükümetinde onun sağlık bakanı görevine getirilmesi dikkat çekici bir olaydı. Juozas Olekas birkaç hükümetin bünyesinde bu görevi icra etti.
Ancak siyasete geçmesi onun doktorluk faaliyetine kesin olarak son vermedi. Juozas Olekas sonradan yeniden tıbbi faaliyete döndü, üniversitede ders verdi, hastaneye başkanlık etti.
1996'da ilk kez Litvanya parlamentosuna milletvekili seçildi. 2003-2004 yıllarında ikinci kez sağlık bakanı oldu. Böylece Olekas hem bağımsızlığın ilk yıllarında, hem de sonraki siyasi aşamada ülkenin sağlık politikasının oluşumunda yer aldı.
İki kez savunma bakanı oldu, ardından parlamento başkanı seçildi
Juozas Olekas'ın siyasi kariyerinin en önemli aşamalarından biri savunma bakanı göreviyle ilgilidir.
O, 2006-2008 yıllarında, daha sonra ise 2012-2016 yıllarında Litvanya'nın savunma bakanı görevini üstlendi.
Bu dönemler Litvanya'nın NATO ve Avrupa güvenlik sistemindeki konumunun güçlendirilmesi açısından önemliydi. J.Olekas'ın başkanlık ettiği bakanlık ülkenin savunma politikası, askeri hazırlığı ve uluslararası askeri işbirliği ile ilgili konularla ilgilendi.
2019'da Avrupa Parlamentosu'na seçilen Juozas Olekas 2024'e kadar burada faaliyet gösterdi. Avrupa Parlamentosu'nda Sosyalistler ve Demokratlar İlerici İttifakı'nın üyesi oldu, Belarus ile ilişkiler üzerine heyete başkanlık etti.
2024'te yeniden Litvanya Seimas'ına dönen Juozas Olekas parlamento başkanının birinci yardımcısı seçildi.
10 Eylül 2025'te ise Litvanya parlamentosunun yeni başkanı oldu. Gizli oylamada onun adaylığını 84 milletvekili destekledi, 20 kişi aleyhte oy verdi, 23 milletvekili çekimser kaldı, 3 oy geçersiz sayıldı.
Skandala karıştı – başkan onu savunmadı
J.Olekas'ın siyasi kariyeri sadece başarılarla hatırlanmadı. Onun savunma bakanı olduğu dönemde Litvanya'da geniş tartışmalara neden olan “Altın Kaşıklar” skandalı yaşandı.
Mesele 2014'te Litvanya ordusunun “Nota Bene” adlı şirketle imzaladığı sözleşmeyle ilgiliydi. Şirket askerler için mutfak gereçleri ve diğer ekipmanları tedarik ediyordu. Sonradan bazı ürünlerin fiyatının piyasa değerinden sekiz katına kadar yüksek olduğu ortaya çıktı.
Olay kamuoyunda büyük tepki yarattı ve “Altın Kaşıklar” adıyla tanındı.
Meseleyle ilgili mahkeme soruşturmaları da yapıldı. 2021'de Litvanya Yüksek Mahkemesi, 2014 sözleşmesinin devlet alımları prensiplerini ihlal ettiğini gerekçe göstererek geçersiz sayılması kararını onadı. Tedarikçi şirkete ordunun 118 bin avroyu ve yıllık yüzde 5 oranında faizi geri ödeme yükümlülüğü getirildi.
Mahkeme şirketin yöneticisini de aynı işle bağlantılı dolandırıcılık davasında suçlu bulmuştu. Bununla birlikte, askerler tedarikçinin onları kasten aldatmaya çalıştığını kanıtlayamamışlardı.
Skandalın siyasi sonuçları da oldu. 2016'da Litvanya'nın o zamanki başkanı Dalia Grybauskaitė, Juozas Olekas'ın geçici sağlık bakanı olarak atanmasına rıza göstermedi. Başkan bu kararını, savunma bakanıyla ilgili “Altın Kaşıklar” skandalının onun itibarına zarar vermesiyle gerekçelendirmişti.
Eşi siyasete girişinden memnun değildi
J.Olekas'ın kişisel hayatı da ilginç noktalarla doludur.
O, eşi Aurelia'yı öğrencilik yıllarında tanıdı ve evlendi. Aurelia'nın ekonomist olduğu belirtiliyor. Çiftin iki kızı ve bir oğlu var.
Kızı Laura diş hekimi, diğer kızı Joana ekonomist, oğlu Juozas ise öğrencidir. Halihazırda onlar altı torunları – Ula, Mėta, Aloyzas, Jonas, Antanas ve Juozas'ın neşeli seslerinden keyif alıyorlar.
Siyasetçinin eşinin onun meslek seçimiyle ilgili ilginç itirafı da basında yer aldı.
2012'de “Lietuvos rytas” yayınına konuşan Aurelia'nın sözlerine göre, doktorla evli olmak hiç de kolay olmamış. O, bir ay içinde kocasının 21 gece evde olmadığını kaydettiğini söyledi. Üç küçük çocuğun bakımını esasen kendisinin üstlenmek zorunda kaldığını da itiraf etti.
Aurelia'nın bir başka açıklaması dikkat çekiyor. O, kocasının siyasete girmesinden hiçbir zaman memnun olmadığını açıkça belirtti.
Bununla birlikte, aile geleneklerini korumaya çalıştılar. 2012'deki röportajda Olekas ailesinin her yıl çocukları ve torunlarıyla birlikte bisiklet turlarına çıktığı belirtiliyordu. 2020'de ise aile üyeleri ata-baba çiftliğinde bir araya gelerek geleneksel bal hasadına katıldılar.
Boş zamanlarında J.Olekas bahçede çalışmayı, tiyatroya gitmeyi sever. Eşiyle birlikte amatör dansçılardır. Ancak zamanlarının büyük kısmını aktif sporla uğraşmaya harcıyorlar.
Yaz aylarında ailesi ve arkadaşlarıyla birlikte Litvanya nehirlerinde bir haftalık kano turlarına çıkıyor, çeşitli bölgelerde bisiklet sürüyorlar. Kışın ise kayak yapmakla uğraşıyorlar.
J.Olekas gerçek bir spor çoklu branş meraklısıdır. Onu basketbol, futbol ve tenis sahalarında, çeşitli yürüyüşlerde ve koşu yarışlarında görmek mümkündür.
Ancak o, sadece kendisi sporla uğraşmıyor, aynı zamanda gençler için çeşitli spor etkinlikleri düzenliyor.
J.Olekas uzun yıllar Litvanya parlamentosunun futbol kulübünde yönetici görevlerde çalıştı, sonradan kulübün başkanı oldu.
Sibirya'da doğan çocuğun siyasi dünya görüşü
J.Olekas'ın çocuklukta yaşadığı sürgün hayatı onun siyasi görüşlerinde de belirli izler bırakmıştır.
Nisan 2026'da “Kyiv Independent” yayınına verdiği röportajda o, ailesinin sürgün tarihinin bugünkü dünya görüşüne etkisinden bahsetti. Belirtti ki, özgürlük ve demokrasi kavramları onun ailesinin hafızasında özel bir yer tutuyor. Bu tarihi deneyimin Litvanya'nın Ukrayna'ya desteğine de etki ettiğini vurguladı.
J.Olekas aynı röportajda Rusya'nın Ukrayna'da durdurulmadığı takdirde saldırganlığını Avrupa'nın diğer bölgelerine de genişletebileceğini söyledi. Onun fikrince, barışı korumak için devletler savunmaya hazır olmalıdırlar.
A.Korkmaz
