24 iyun 2018, Bazar
Ana Səhifə - MƏDƏNİYYƏT - Tarixə qovuşan sevgi məktubları - Texnikanın  öldürdüyü  hisslər 
Tarixə qovuşan sevgi məktubları - Texnikanın  öldürdüyü  hisslər 
12.08.2017, 17:32

Sevgi məktubu kimi…

“Dağlar arasında dərə,

Dərindi yuxu kimi.

Dağ dağa duman göndərər

Sevgi məktubu kimi” (Ramiz Rövşən)

 

Məktublar bir zamanlar ədəbiyyat və publisistikada az qala, xüsusi janr kimi formalaşmaqda idi. Məşhur şair və yazıçılar yaradıcılıqlarında şeirə, hekayəyə, romana yer ayırdıqları kimi məktub janrından da mütəmadi olaraq istifadə etməyə çalışırdılar.

Bu gün də filoloji kurslarda məktublar ədiblərin ayrıca bir yaradıcılıq qolu kimi tədris olunur. Əsasən, iki qrupa - işgüzar və şəxsi- bölünən məktublardan ən maraqlıları təbii ki, hiss və həyəcanın tüğyan etdiyi, aşıb-daşdığı, insan ruhunun incəliklərini özündə əks etdirən sevgi məktublarıdır.

Dünya ədəbiyyatında Frans Kafka, Tolstoy, Dostoyevski, Nazim Hikmət, Mariya Sveteyeva, Anna Axmatova kimi yüzlərlə məşhurun, Azərbaycan ədəbiyyatında isə Mirzə İbrahimov, Ordubadi, Çəmənzəminli, Əhməd Cavad, Rəsul Rza və başqa onlarla şair-yazıçı öz hiss-həyəcanlarını sevgi məktublarına tökmüşdülər. Sevgi məktubları Azərbaycanın ictimai, elmi həyatında iz qoyan insanların ömür yolunda da rastlanıb.

Şairin dediyi kimi, təbiətdə baş verən hadisələrin əslində bir təbiət gözəlinin o birinə göndərdiyi məktub kimi anlaşılması  insanların məktub energetikasına nə qədər önəm verməsinin göstəricisidir. Özü də bu tendensiya təkcə Azərbaycanda deyil, dünyada da yaşanırdı…

 

Dünya dahilərinin sevgi məktubları ( hərədən bir neçə cümlə)

 

Ziqmund Freyd- “İstəkli sevgilim, oduna yandığım, gözəl qız!


Mən bunu bilirdim: yolların gətirib çıxardığı bu uzaqlıq, sənin olmadığın bu yerlər, mənə qarşılaşdığım itkinin necə böyük olduğunu anladacaq. Ancaq ha çalışsam da, məni saran bu duyğuların dərinliyinə varmağı bacarmıram. Sənin o incə görkəmin, bir an da olsa belə, gözlərimin önündən çəkilmir. Daldığım bu dadlı yuxunun pozulacağı, qapıldığım bu işıqlı xəyalın dağılacağı məni qorxudur”. 


Volfanq Motsartdan həyat yoldaşı Konstanzeyə:"Məktubun son səhifəsini yazarkən kağızın üstünə göz yaşları düşməyə başladı.

Amma nəşələnməliyəm. Tut, təəccüblənəcəyin qədər öpüş uçur havada. Şeytan havada qaynayır”.

 

Viktor Hüqodan Cülyetta Drueyə  məktub: "Bütün bu qaranlıq və şiddətli günlər boyunca fövqəladəydiniz, Cülyettam. Sevgi istədim, gətirdiniz, sağ olun!

Gizləndiyim yerlərdə, günlərcə təhlükə altında gözləməklə keçən gecələrin sonunda qapımda barmaqlarınızla titrəyən açarın səsini eşidəndə bütün pisliklər və qaranlıqlar yox olurdu”.

 

Lüdviq van Bethovendən adını çəkmədiyi yasaq sevgisinə məktub:

 

"Günaydın! Hələ yatağımda olsam da, fikrim sənin yanındadır. Ölməz sevgilim, sonda qollarına qaçaraq səninlə bir evdə yaşayana qədər səndən uzaq gəzəcəyəm. Ruhlar ölkəsinə sənə sarılmış ruhumu yollaya bilərəm. Bəli, təəssüf ki, belə olmalıdır. Səndən başqa heç kim qəlbimə sahib ola bilməz, əsla, əsla!

 

Frans Kafkadan Milenaya məktub: "Yox, Milena, sizə yazmağım üçün mənə başqa imkan yaratmağınızı bir daha xahiş edirəm. Poçta boş-boşuna getməməlisiniz, o kiçik poçtalyonunuz belə - kimdir o? - getməməlidir, hətta poçt işçisi olan xanımdan belə boş yerə məktub xəbəri almamalısınız. Başqa heç bir imkan tapmırsınızsa, vəziyyətə dözmək məcburiyyətindəsiniz, amma heç olmasa, bir az cəhd edin, yazmağıma şərait yaradın.

 

Nazim Hikmətin Pirayəyə məktubu

"Əziz həyat yoldaşım, budəfəki məktubuma sənin üçün yazdığım bir şeirlə başlayıram:

Saat dörd… Yoxsan,

saat beş… yox!

Altı, yeddi, ertəsi gün və bəlkəkimbilir...

Həbsxana avlusunda bir baxçamız vardı-

İsti bir divar dibində on beş addım qədərdi.

Gəlirdin, yan- yana oturardıq,

Qırmızı və böyük  müşəmbə  torban da dizlərində...(sətri tərcümə yazı müəllifinə aiddir)

 

Bəs indi?

 

Dünyanın hislərini məktublara tökən yüzlərlə məşhurunun yalnız bir neçəsindən nümunələr gətirdik. Amma məktub deyilən sehrin energetikası bunlarda da hiss olunur. Hərəsindən bir neçə cümlə versək də belə… Nümunələri Azərbaycan ədiblərindən də vermək olardı. Amma prinsipcə heç nə dəyişməyəcəkdi… Enerji həmin enerji, hisslər həmin hisslərdir…

Enerji eyni olduğu kimi bugünkü enerjisizlik də eynidir. Sürət əsri insanın hiss və həyəcanının sürətini artırmaqla yanaşı, onun keyfiyyətini də öldürdü. Bu gün qürbətdə olan kiməsə öz “sevgi məktubu”nu bir saniyə ərzində yollamaq mümkündür. Amma itmiş enerji ilə. Texnoloji inkişaf, robotlaşma prinsipi insan hislərinə zərbə vurduğu üçün onun bir təzahürü olan sevgi məktubları da daha yazılmır.

 

Şair-publisist Əkbər Qoşalı Modern.az-a açıqlamasında məktubların şəklini dəyişdirdiyini, bununla da da cazibəsini itirdiyini bildirir:

 

“Hazırda sizinlə danışarkən gözümün önündə bir kitab var: “Tərəqqi qəddarlığın təkümülü kimi”.

Hadisələrdə təsadüf yox, zərurət var. Bu səbəbdən söhbətinizə adını çəkdiyim kitabdan başlamaqda da bir hikmət var. Əlbəttə, hələ yazı icad olunmazdan əvvəl dünyada insanlararası xüsusi ünsiyyət mexanizmləri olub. Onlar bir-birlərini görmədən belə həsrətlərini, bir-birilərinə olan sevgilərini göstərməkdən ötrü müxtəlif vasitələrdən yararlanıblar. Daha sonra yazı yarandı və bundan sonra həmin hislər məktublaşmalar, yazılı vasitələr şəklində birindən başqasına ötürüldü.  Sözün qısası, lap sonralar isə informasiya texnologiyalarının inkişafı ilə yeni situasiya yaranmış oldu.

 

Dediyiniz məsələ də buradan qidalanır. Bunu fəlakətə çevirmək lazım deyil, amma təhlilə gəlməsinə də böyük ehtiyac var. Düşünürəm ki, məktublaşmaq əbədi, əzəli ehtiyac olduğu üçün  onun şəkilləri dəyişsə də məzmunu hər zaman var olacaq. Məktublar forma və şəkil dəyişmələrinə baxmayaraq hər zaman yaşayacaq bir hadisədir.

 

Amma burada bir detala önəm verməliyik: məsələ ondadır ki, əvvəllər yazılan və uzun müddətdən sonra əl üçün çatımlı olan  məktublardakı o eşq, o doğmalıq, hərarət indi sürət əsrinin texnloji qurğularında qalıbmı? O zamankı məktublarda olan ünsiyyət, hisslərdən doğan  enerjini indiki  elektron vasitələr  yarada bilirmi? Məsələ virtuallaşdıqca, get-gedə İKT üzərinə yön aldıqca dediyim enerjinin itməsinə səbəb olur. Bunu etiraf etmək lazımdı”.

 

Sosioloq-alim Əhməd Qəşəmoğlu isə məsələyə sırf sosioloji aspektdən yanaşır. Sevgi məktubu deyib keçmək lazım deyil. Əgər bu gün o məktublar yazılmırsa, demək, insanlarda, cəmiyyətdə mənəvi aşınma yaşanır. Çünki sevgi məktubu dediyin, bir insandan o birinə daşınan mənəviyyat toplusu idi:

 

“Elmdə insan həmişə biososial varlıq kimi qeyd edilib. Amma uzun illərdir ki, mən beynəlxalq səviyyədə bu fikrin dəyişməsinə çalışmışam. Ahəngyolda da qeyd olunub ki, insan kosmo, psixo, bio və sosial varlıqdır. Mühitdən asılı olaraq bu amillərin biri güclənir, digəri zəifləyir. 30-40 il bundan əvvəl yazılan məktublardakı həmin duyğu və səmimiyyət təbii ki azalıb. İnsanlar mahiyyəti etibarilə psixoloji baxımdan dəyişiblər. Mənəvi amillər sosial amillərin təsiri altında dəyişib və  azalıb. Ortada da belə bir vəziyyət yaranıb. Demək, bu istiqamətdə ümumi vəziyyət normal deyil.

 

Aydın olur ki, belə olan surətdə  biz normal ahəngdar inkişafımızı təmin etməliyik. Bu bizim borcumuzdu və gələcək inkişafımızın ümumi şərtlərindn biridir. Çalışmalıyıq ki, mənəvi dəyərlərin inkişafına, psixoloji mühitin dəyişməsinə kömək edən ciddi tədbirlər grək. Onda bu balans müəyyən qədər düzələcək. Təbii ki, əvvəlki kimi olmayacaq, amma nəyisə dəyişdirmək olacaq”.

 

N.Nihad

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Rusiya və ABŞ prezidentləri iyulun 15-də Vyanada görüşəcək
24.06.2018, 15:59

Rusiya və ABŞ prezidentləri iyulun 15-də Vyanada görüşəcək

Deputat: “Türkiyədəki seçkilərdə qanun pozuntusu yoxdur”
24.06.2018, 15:33

Deputat: “Türkiyədəki seçkilərdə qanun pozuntusu yoxdur”

Ərdoğan səsvermədə iştirak etdi
24.06.2018, 15:30

Ərdoğan səsvermədə iştirak etdi

İran Azərbaycan münasibətlərini kimlər və niyə pozur – Sensasion faktlar
24.06.2018, 14:50

İran Azərbaycan münasibətlərini kimlər və niyə pozur – Sensasion faktlar

Prezident Yavər Camalovun vəfatı ilə əlaqədar başsağlığı verib
24.06.2018, 14:40

Prezident Yavər Camalovun vəfatı ilə əlaqədar başsağlığı verib

Sabahın HAVASI: temperatur 38 dərəcəyə yüksələcək
24.06.2018, 14:28

Sabahın HAVASI: temperatur 38 dərəcəyə yüksələcək

Goranboyda maşın aşdı: xəsarət alanlar var
24.06.2018, 14:24

Goranboyda maşın aşdı: xəsarət alanlar var

Azərbaycan deputatları Türkiyədəki seçkilər haqda: “Bu dəfə də uğurlu seçim edəcəklər”
24.06.2018, 13:51

Azərbaycan deputatları Türkiyədəki seçkilər haqda: “Bu dəfə də uğurlu seçim edəcəklər”

Xırdalanda evdə yanğın: 3 azyaşlı yanıq xəsarətləri aldı
24.06.2018, 13:15

Xırdalanda evdə yanğın: 3 azyaşlı yanıq xəsarətləri aldı

Müdafiə sənayesi naziri Yavər Camalov dəfn edilib - FOTOLAR
24.06.2018, 13:03

Müdafiə sənayesi naziri Yavər Camalov dəfn edilib - FOTOLAR

Elçibəyin ailəsi onun 80 illiyini Kələkidə qeyd edir
24.06.2018, 12:52

Elçibəyin ailəsi onun 80 illiyini Kələkidə qeyd edir

Səs verən Muharrem İnce jurnalisti danladı: “Əlimdən tutub...”
24.06.2018, 12:27

Səs verən Muharrem İnce jurnalisti danladı: “Əlimdən tutub...”

Nazir Yavər Camalov Şüvəlanda dəfn olunacaq
24.06.2018, 11:52

Nazir Yavər Camalov Şüvəlanda dəfn olunacaq

Hərbi aviasiya vasitələri Bakı buxtası üzərində hazırlıq uçuşları keçirir
24.06.2018, 11:27

Hərbi aviasiya vasitələri Bakı buxtası üzərində hazırlıq uçuşları keçirir

İtaliya baş nazirinin müavini Makronu həyasız adlandırıb
24.06.2018, 11:04

İtaliya baş nazirinin müavini Makronu həyasız adlandırıb

Bakıda xəbərdarlıq edilən icra başçıları kimlərdir...
24.06.2018, 10:40

Bakıda xəbərdarlıq edilən icra başçıları kimlərdir...

Azərbaycan Ordusu 100 - VİDEO
24.06.2018, 10:38

Azərbaycan Ordusu 100 - VİDEO

Rusiya Dövlət Dumasının sədri Bakıya gəlir
24.06.2018, 10:33

Rusiya Dövlət Dumasının sədri Bakıya gəlir

“Türk ulduzları”nın Bakıda möhtəşəm şousunun vaxtı AÇIQLANDI
24.06.2018, 10:11

“Türk ulduzları”nın Bakıda möhtəşəm şousunun vaxtı AÇIQLANDI

Ermənilər atəşkəsi 92 dəfə pozdu
24.06.2018, 09:41

Ermənilər atəşkəsi 92 dəfə pozdu

İki gün əvvəl qəzada yaralanan sürücü öldü
24.06.2018, 09:34

İki gün əvvəl qəzada yaralanan sürücü öldü

Vəzifə başında ölən azərbaycanlı məmurlar...   
24.06.2018, 09:02

Vəzifə başında ölən azərbaycanlı məmurlar...  

Türkiyədə prezident və parlament seçkiləri başladı - VİDEO
24.06.2018, 09:00

Türkiyədə prezident və parlament seçkiləri başladı - VİDEO

Azərbaycanda banklar 11 milyard manatdan çox kredit verib
24.06.2018, 08:52

Azərbaycanda banklar 11 milyard manatdan çox kredit verib

Səudiyyə Ərəbistanında qadınlar maşın sürməyə başladılar  
24.06.2018, 08:47

Səudiyyə Ərəbistanında qadınlar maşın sürməyə başladılar  

Çində problem – Oğlanlar evlənməyə qız tapmırlar   
24.06.2018, 08:39

Çində problem – Oğlanlar evlənməyə qız tapmırlar  

Hacıqabulda DƏHŞƏTLİ QƏTL: xalası qızının boğazını kəsdi
24.06.2018, 08:22

Hacıqabulda DƏHŞƏTLİ QƏTL: xalası qızının boğazını kəsdi

Dünya çempionatında bu gün daha 3 oyun keçiriləcək - TƏQVİM   
24.06.2018, 08:19

Dünya çempionatında bu gün daha 3 oyun keçiriləcək - TƏQVİM  

“Sən xərçəngə qalib gəlmək gücdəsən”   - Millət vəkili
24.06.2018, 01:02

“Sən xərçəngə qalib gəlmək gücdəsən” - Millət vəkili

Əbülfəz Elçibəyin anadan olmasından 80 il ötür
24.06.2018, 00:52

Əbülfəz Elçibəyin anadan olmasından 80 il ötür

Bu gün Türkiyədə xalq prezident və parlamenti seçir
24.06.2018, 00:29

Bu gün Türkiyədə xalq prezident və parlamenti seçir

“Polis” 20 qəpik ödəməmək üçün avtobusun açarını qırdı - VİDEO
24.06.2018, 00:16

“Polis” 20 qəpik ödəməmək üçün avtobusun açarını qırdı - VİDEO

Dünya Çempionatı-2018: Almaniya son anda  qrupdan çıxma sanşı qazandı
23.06.2018, 23:59

Dünya Çempionatı-2018: Almaniya son anda  qrupdan çıxma sanşı qazandı

Mərkəzi Elmi Kitabxana və BDU arasında Memorandum imzalandı-FOTOLAR
23.06.2018, 23:31

Mərkəzi Elmi Kitabxana və BDU arasında Memorandum imzalandı-FOTOLAR

45 İŞİD terrorçusu məhv edildi
23.06.2018, 23:17

45 İŞİD terrorçusu məhv edildi

ARXİV
SORĞU
Hansı ölkə dünya çempionu olacaq?
Argentina(12.0%)
Braziliya(24.1%)
Almaniya(10.6%)
İngiltərə(2.41%)
Portuqaliya(12.0%)
İspaniya(5.79%)
Fransa(4.83%)
Belçika(2.41%)
Seneqal(3.86%)
Rusiya(21.7%)