22 oktyabr 2018, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - CƏMİYYƏT - Nobel mükafatını xəstəxanada alan bakılı alim – Stalinin əfv etdiyi Landau...
Nobel mükafatını xəstəxanada alan bakılı alim – Stalinin əfv etdiyi Landau...
17.11.2017, 22:57

“Ən böyük günah, darıxmaqdır. Nə vaxtsa qorxulu bir məhkəmə qurulacaq, Allah soruşacaq ki, niyə darıxmısan, niyə həyatın gözəlliklərindən yetərincə zövq almamısan...”

 

Bu sətirlərin müəllifi dünyaca məşhur olan, Nobel mükafatı laureatı, görkəmli nəzəriyyəçi fizik Landaudur. Ciddi olduğu qədər, həm də “qeyri-ciddi” insan kimi yadda qalan, ailə durumundan asılı olmayaraq xanımlardan sevgisini gizlətməyən, eyni vaxtda beynində elmi araşdırma aparan və qarşısındakı insanla zarafat edən, SSRİ-də yaşamasına baxmayaraq, sovet rejimini lənətləyən, ömrünün bir ilini həbsxanada keçirən, mövcud ideologiyanın ziddinə gedərək “mən sərbəst düşüncəli insanam” deyən bakılı alim Landau. Yaxud dostlarının təbirincə desək, sadəcə Dau...

 

Modern.az saytı Bakıda doğulan məşhur alim Lev Landau haqqında yazını təqdim edir.

 

22 yanvar 1908-ci ildə Bakıda doğulan Landau imkanlı ailədə böyüyüb. Atası tanınmış neft mühəndisi, anası həkim olub. 13 yaşında gimnaziyanı bitirən Lev 14 yaşında Bakı Dövlət Universitetinin, həm də eyni zamanda 2 fakültənin - fizika-riyaziyyat və kimya fakültələrinin tələbəsi adını qazanıb. 3-cü kursdan təhsilini Leninqrad Universitetinin fizika fakültəsində davam etdirib. Sonra isə həmin universitetin aspiranturasına qəbul olunub. Landau 21 yaşında doktor elmi dərəcəsinə sahib olub. Gənc yaşlarından onun məqalələri dünyanın ən tanınmış alimlərinin diqqətini cəlb edib.

 

1929-cu ildə Lev Landau SSRİ xalq maarif komissarlığının göndərişi ilə Almaniya, Danimarka, isveçrədə təhsilini davam etdirib. Berlində olarkən Eynşteynlə, Kopenhagendə isə Nils Borla tanış olub. Sonralar o, dəfələrlə Nils Borla görüsüb və onu öz müəllimi hesab edib.

 

1932-37-ci illərdə Landau Xarkov Mexanika və Maşınmqayırma İnstutunun nəzəri fizika kafedrasına rəhbərlik edib. 1936-1937-ci illərdə o, “Fazaların ikinci növ dəyişmələri” nəzəriyyəsini və “Yüksəkkeçiricilərin aralıq vəziyyəti” nəzəriyyəsini yaradıb, bu problemlərə həsr olunan elmi məqalələrlə çıxışlar edib. Həmin dövrdə Landau artıq dünyada məşhur nəzəriyyəçi fizik kimi tanınıb və 1937-ci ildə o, Moskva Fizika Problemləri İnstitutuna dəvət olunaraq həmin institutda nəzəriyyə şöbəsinə rəhbərlik edib.

 

Landau görkəmli alim olmağı ilə yanaşı, özünəməxsus qəribəlikləri ilə də fərqlənib. O, eyni zamanda bir neçə işi icra etməyi bacarıb. Beynində riyazi hesablamalar aparıb, qarşısındakı insanla söhbət edib, arada yaranan pauzalarda yumor hissini işə salaraq zarafat edib. Landau istədiyi adamla zarafat etməyi özünə haqq sayıb, hətta kimisə sözün əsl mənasında dolamaqdan çəkinməyib. Həyatında yeganə insan Hils Bor olub ki, təkcə onunla zarafatlaşmağı, “tikan batırmağı” özünə qadağan edib.

 

Xeyirxahlıq etməkdən zövq alan Landau vaxtının məhdud olmasına baxmayaraq zamanını insanlardan əsirgəməyib. Məsələn, yoldan keçən bir yaşlı insanı evinə qədər ötürməyi, yaxud tanımadığı bir adam ondan məsləhət almaq istəyərkən ona hər şeyi xırdalığına kimi başa salmağı Landau özünə borc sayıb.

 

Hansı təhsil müəssisəsində çalışıbsa, orada ən maraqlı mühazirələr Landaunun mühazirələri sayılıb. Hətta humanitar yönümlü fakültələrin tələbələri bu mühazirələrdə iştirak etməkdən zövq alıblar.

 

Xanımlara qarşı laqeydliyini gizlətməyən alim bu məsələlərdə həyat yoldaşına da güzəştə getməyib. Bəli, elə məqamlar olub ki, o mənzilinə gətirəcəyi gənc xanım haqqında həyat yoldaşını əvvəlcədən xəbərdar edib. Və xahiş edib ki, bir müddət evin xanımı öz otağından çıxıb onlara mane olmasın. Beləliklə, bakılı alim həyat yoldaşı Koranın bir neçə saat paltar şkafında sakitcə oturmağına da nail olub. Bu “işgəncə”yə baxmayaraq Landaunun vəfatından sonra xanımı həyat yoldaşına olan sevgisinin təkənməz olduğunu bir daha etiraf edib: “Mənim dünyada ən böyük səadətim, ən böyük uğurum Dauya rast gəlməyim idi...”.

 

 

Tələbələri Landaunu belə xatırlayıblar: “O, pillələri uşaq kimi tullana-tullana qalxan, alabəzək qlstukları ilə seçilən, zarafatcıl, həmişə insanların arasında olmağı sevən, ətrafını zarafatları ilə əyləndirməyi bacaran bir dahi idi. Amma hərdən çox sərt olurdu. Əgər tələbə onun suallarını qane edəcək dərəcədə cavablandıra bilmirdisə fikrini kəskin bildirirdi: “Sən başqa işlə məşğul ol, səndən fizik olmayacaq”. Landau həyatsevər, daxilən azad, müstəqilliyini heç nəyə dəyişməyən şəxsiyyətlərdən olub. Onun öz yaşam tərzi, özünəməxsus iç dünyası olub...”.

 

Stalin repressiyalarının ölkəni bürüdüyü bir dövrdə Landau da “qara siyahı” düşüb. Xarkovda antisovet və antistalin təbliğatı aparan dəstənin üzvlərinə yardımçı olan alim “alman cəsusları ilə əməkdaşlığa” görə “NKVD” tərəfindən həbs olunub. Bu xəbəri eşidən dünya şöhrətli alimlər dahi alimin azadlığı üçün hərəkətə keçiblər. Fizika institunun direktoru, görkəmli alim Kapitsa və Nils Bor məktubla Stalinə müraciət ediblər. Onlar Lavrenti Beriya və Vyaçeslav Moloyovla görüşməyə nail olublar. Nəhayət, düz bir illik həbsxana həyatından sonra Stalin Landaunu əvf edib.

 

Həbsxana həyatından çox da narazı olmayan Landau sonralar həmin günləri də yumor hissləri ilə xatırlayıb:

“Əslində, həbsxana düşündüyünüz qədər də dəhşətli deyil. Mən bir neçə elmi kəşfimi məhz həbsxanada etdim. İkinci bir tərəfdən, Stalini bu məkanda daha rahat söymək olurdu...”.

 

Dayanmadan yeni elmi uğurlara imza atan Landau 1962-ci ildə ağır avtomobil qəzasına düşüb. Onun müalicəsi üçün dünyanın ən tanınmış alimləri köməklərini əsirgəməyiblər. Zəruri olan pereparatlar Amerikadan, Avropa ölkələrindən gətirilib. O cümlədən, azərbaycanlı həmyerliləri də Landaunu tək qoymayıblar. Beləliklə, Landaunu xilas etmək mümkün olub.

 

Xəstəxanada yatarkən Landau belə bir məktub alıb:  “Moskva, Elmlər Akademiyası, professor Lev Landauya, 1 noyabr 1962-ci il. İsveçin Kral Akademiyası Sizi “Kondensasiyalı, xüsusən maye helium mühitində nəzəri işlərinizə” görə Nobel mükafatına layiq görüb. Daimi katib Erik Rudber”.

 

Landau səhhətindəki problemə görə, Nobel mükafatını almaq üçün İsveçə gedə bilməyib. Nobel Fondu ilk dəfə olaraq mükafatı İsveçin SSRİ-dəki səfiri ilə xəstəxanaya göndərib.

 

Müalicədən sonra Landau elmi işlərlə ciddi məşğul olmaqdan imtina edib.

 

1968-ci ildə Landaunun səhhətində gözlənilmədən ciddi problemlər yaranıb. Daxili orqanlarının əməliyyatından sonra onu ölümdən qaytarmaq mümkün olmayıb.

 

Ölümündən qabaq isə Landau öz həyatından razılığını bildirib: “Mən bu həyatı yaxşı yaşadım. Mənə hər şey çatdı və mən hər şeyə nail oldum...”.


İlham Cəmiloğlu
Xəbərin müəllifi
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Elmar Vəliyevin oğlu vəzifəsindən istefa verdi
22.10.2018, 15:43

Elmar Vəliyevin oğlu vəzifəsindən istefa verdi

Abituriyent və bakalavrların nəzərinə: “UNEC-də bir gün”
22.10.2018, 15:40

Abituriyent və bakalavrların nəzərinə: “UNEC-də bir gün”

Piyadanın ölümündə təqsirləndirilən yol polisi əməkdaşı azadlığa çıxdı
22.10.2018, 15:30

Piyadanın ölümündə təqsirləndirilən yol polisi əməkdaşı azadlığa çıxdı

Jurnalistlər üçün yazı müsabiqəsi elan edildi
22.10.2018, 15:17

Jurnalistlər üçün yazı müsabiqəsi elan edildi

Azərbaycanda ölüm hallarının 5 əsas SƏBƏBİ   
22.10.2018, 15:10

Azərbaycanda ölüm hallarının 5 əsas SƏBƏBİ  

Bakıda körpənin ürəyini dayandırıb əməliyyat etdilər
22.10.2018, 15:03

Bakıda körpənin ürəyini dayandırıb əməliyyat etdilər

Milli Məclisin Daxili Nizamnaməsi DƏYİŞDİRİLİR   
22.10.2018, 14:55

Milli Məclisin Daxili Nizamnaməsi DƏYİŞDİRİLİR  

Ermənistan parlamenti seçki məcəlləsinə dəyişikliyi qəbul etmədi
22.10.2018, 14:45

Ermənistan parlamenti seçki məcəlləsinə dəyişikliyi qəbul etmədi

Yol polisi sərxoş sürücüləri cərimələdi - REYD
22.10.2018, 14:44

Yol polisi sərxoş sürücüləri cərimələdi - REYD

Eldar Əzizov Ticarət və Xidmət Departamentinin direktorunu işdən çıxardı
22.10.2018, 14:43

Eldar Əzizov Ticarət və Xidmət Departamentinin direktorunu işdən çıxardı

Bu il uşaqlara ən çox verilən adlar - SİYAHI   
22.10.2018, 14:30

Bu il uşaqlara ən çox verilən adlar - SİYAHI  

Deputat seçiciləri ilə görüşdü
22.10.2018, 14:23

Deputat seçiciləri ilə görüşdü

Azərbaycanda qadın hakim istefa verdi
22.10.2018, 14:22

Azərbaycanda qadın hakim istefa verdi

Noyabrda ardıcıl 3 gün iş olmayacaq
22.10.2018, 14:13

Noyabrda ardıcıl 3 gün iş olmayacaq

Trampın köməkçisini Moskvada gərgin danışıqlar gözləyir
22.10.2018, 14:12

Trampın köməkçisini Moskvada gərgin danışıqlar gözləyir

DTX sosial şəbəkə istifadəçilərinə xəbərdarlıq etdi   
22.10.2018, 14:06

DTX sosial şəbəkə istifadəçilərinə xəbərdarlıq etdi  

Ombudsmanın nümayəndələri hərbi hissələri yoxladılar- FOTO
22.10.2018, 13:41

Ombudsmanın nümayəndələri hərbi hissələri yoxladılar- FOTO

Bakıda 16 dilənçi saxlanılıb
22.10.2018, 13:36

Bakıda 16 dilənçi saxlanılıb

İlham Əliyev İmişlidə “ASAN Həyat” kompleksinin açılışını etdi - FOTO
22.10.2018, 13:32

İlham Əliyev İmişlidə “ASAN Həyat” kompleksinin açılışını etdi - FOTO

“Bakıdan Naxçıvana qatar reysinin açılması siyasi məsələlərdən asılıdır” - Cavid Qurbanov
22.10.2018, 13:26

“Bakıdan Naxçıvana qatar reysinin açılması siyasi məsələlərdən asılıdır” - Cavid Qurbanov

Heydər Əliyev Fondunun tikdirdiyi körpələr evi-uşaq bağçası istifadəyə verildi - FOTO
22.10.2018, 13:18

Heydər Əliyev Fondunun tikdirdiyi körpələr evi-uşaq bağçası istifadəyə verildi - FOTO

İmişlidə Bayraq Muzeyi istifadəyə verildi
22.10.2018, 13:15

İmişlidə Bayraq Muzeyi istifadəyə verildi

“Azərişıq” ASC-nin İmişli Avtomatik İdarəetmə və Nəzarət Mərkəzinin açılışı oldu
22.10.2018, 13:06

“Azərişıq” ASC-nin İmişli Avtomatik İdarəetmə və Nəzarət Mərkəzinin açılışı oldu

Sabah yağış yağacaq – HAVA PROQNOZU
22.10.2018, 12:59

Sabah yağış yağacaq – HAVA PROQNOZU

2019-cu ilin büdcəsində təhsil xərcləri məlum oldu - 2 milyard 274 milyon manat   
22.10.2018, 12:58

2019-cu ilin büdcəsində təhsil xərcləri məlum oldu - 2 milyard 274 milyon manat  

Piyadanı vuran avtobus sürücüsü saxlanıldı
22.10.2018, 12:49

Piyadanı vuran avtobus sürücüsü saxlanıldı

“Nar” Tərtərdə 4G şəbəkəsini qurdu
22.10.2018, 12:43

“Nar” Tərtərdə 4G şəbəkəsini qurdu

Mingəçevir-Bəhrəmtəpə avtomobil yolunun bir hissəsi istifadəyə verildi
22.10.2018, 12:37

Mingəçevir-Bəhrəmtəpə avtomobil yolunun bir hissəsi istifadəyə verildi

Prezident Araz çayının yeni qol-kanalının açılışını edib
22.10.2018, 12:27

Prezident Araz çayının yeni qol-kanalının açılışını edib

Türkiyədə fərarilik edən əsgər insanları girov götürdü
22.10.2018, 12:16

Türkiyədə fərarilik edən əsgər insanları girov götürdü

“Azərbaycan ABŞ-ın marağındadır, Ermənistan Kremli narahat edir” – Rusiyalı ekspert
22.10.2018, 12:14

“Azərbaycan ABŞ-ın marağındadır, Ermənistan Kremli narahat edir” – Rusiyalı ekspert

Bu günə gözlənilən hava proqnozu
22.10.2018, 12:13

Bu günə gözlənilən hava proqnozu

Prezident İlham Əliyev İmişliyə gedib
22.10.2018, 12:08

Prezident İlham Əliyev İmişliyə gedib

İlham Əliyevin tapşırığının icrasına başlanıldı - “Fatimeyi Zəhra” məscidini hasara aldılar - FOTOLAR
22.10.2018, 12:03

İlham Əliyevin tapşırığının icrasına başlanıldı - “Fatimeyi Zəhra” məscidini hasara aldılar - FOTOLAR

“Türk Dünyası Araşdırmaları” müsabiqəsi elan edildi   
22.10.2018, 11:52

“Türk Dünyası Araşdırmaları” müsabiqəsi elan edildi  

DİN əmisi gəlinini qaçırdığına görə öldürülən şəxs barədə məlumat yaydı
22.10.2018, 11:52

DİN əmisi gəlinini qaçırdığına görə öldürülən şəxs barədə məlumat yaydı

XƏBƏRDARLIQ: Tələblərə əməl etməyən 10 min manat cərimələnəcək
22.10.2018, 11:45

XƏBƏRDARLIQ: Tələblərə əməl etməyən 10 min manat cərimələnəcək

Polkovnik Abdulla Qurbani əməliyyat olundu   
22.10.2018, 11:42

Polkovnik Abdulla Qurbani əməliyyat olundu  

Binəqədidə iməclik keçirilib
22.10.2018, 11:41

Binəqədidə iməclik keçirilib

İnam Kərimov Paris sərgisində iştirak etdi
22.10.2018, 11:29

İnam Kərimov Paris sərgisində iştirak etdi

Eldar Əzizov sahibsiz itlərlə bağlı göstəriş verdi   
22.10.2018, 11:24

Eldar Əzizov sahibsiz itlərlə bağlı göstəriş verdi  

Gələn ilin büdcəsində hərbi xərclər ARTIRILIR   
22.10.2018, 11:15

Gələn ilin büdcəsində hərbi xərclər ARTIRILIR  

Qubada əmisinin gəlinini qaçırdığı üçün döyülən kişi öldü  - VİDEO
22.10.2018, 11:10

Qubada əmisinin gəlinini qaçırdığı üçün döyülən kişi öldü  - VİDEO

Bakıda valyutadəyişmə məntəqələri açmaq istəmirlər - Şərtlər qat-qat ağırdır  
22.10.2018, 11:08

Bakıda valyutadəyişmə məntəqələri açmaq istəmirlər - Şərtlər qat-qat ağırdır  

Sürücülərin nəzərinə: Texniki baxış üçün məhdudiyyət götürüldü 
22.10.2018, 11:07

Sürücülərin nəzərinə: Texniki baxış üçün məhdudiyyət götürüldü 

Azərbaycan-Rusiya-Türkiyə Mədəniyyət Birliyi yaradıldı   
22.10.2018, 11:02

Azərbaycan-Rusiya-Türkiyə Mədəniyyət Birliyi yaradıldı  

Kanadada 6,7 bal gücündə zəlzələ oldu
22.10.2018, 10:36

Kanadada 6,7 bal gücündə zəlzələ oldu

Hacı Əliyev uduzdu
22.10.2018, 10:33

Hacı Əliyev uduzdu

İsveçdə yaşayan azərbaycanlı jurnalist: “Bakıda çoxları elə bilir ki, burda pul xəzəl kimidir...”
22.10.2018, 10:30

İsveçdə yaşayan azərbaycanlı jurnalist: Bakıda çoxları elə bilir ki, burda pul xəzəl kimidir...”

“Aİ-92” markalı benzin UCUZLAŞMAYACAQ
22.10.2018, 10:24

“Aİ-92” markalı benzin UCUZLAŞMAYACAQ

ARXİV