20 iyun 2018, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Hüseyn Ərəblinskinin müəmmalı qətli – Aktyorun dəfn günündən “reportaj”
Hüseyn Ərəblinskinin müəmmalı qətli – Aktyorun dəfn günündən “reportaj”
27.12.2017, 00:27

Köhnə Bakı... 1919-cu ilin 7 martı... Bakı əhlinin yazın gəlişini qeyd etdiyi bir vaxtda bir evdə dəhşət dolu matəm səsləri eşidilməkdədir. Xəbər sorağında olanlar çox keçmir ki, qara-qışqırığın səbəbini öyrənirlər: aktyor Hüseyn Ərəblinski qətlə yetirilib.

 

Heç kəsi yoxdu. Daha doğrusu, qohum-əqrabası çoxdu. Lakin hamı sağlığında guya “oyunbazlıqla məşğul olan” Hüseyndən üz çevirmişdi. Bir anası, bir də bacısının ah-naləsi kəsilmək bilmir. Hüseynin Bakı qoçularından “məharət” öyrənən dayısı oğlu onu qətlə yetirib. Özü də guya yenə də səhnədə aktyorluq etdiyi üçün. Amma təbii ki, belə deyildi.

 

Gəlin, Modern.az saytı vasitəsilə həmin günə - 1919-cu ilin martına xəyali səfər edək. Ərəblinskinin dəfnində də “iştirak edib” geri qayıdaq:

Hüseynin ölüm səbəbi tamamilə başqa idi. Dayısı oğlu onu tamam başqa səbəbdən öldürmüşdü. Məsələ isə bu cür olmuşdu:  Tatyana Maslennikova adlı bir müğənni qadın kazinoda, restoranlarda gitarada özü çalar, özü də oxuyardı. Gözəl və qəşəng olduğu qədər də məlahətli səsi vardı. O, oxuyanda salonda adam əlindən tərpənmək olmurdu. Hüseyn bir sənətkar kimi Tatyananın həm səsini, həm də gözəlliyini qiymətləndirirdi. Tatyana isə Hüseynə məftun idi. Ailəvi gediş-gəlişləri vardı. Xudmani məclislər qurub öz dostları, yaxın adamları ilə bir yerdə çalıb-oxuyar, o qaranlıq mühitdə vaxtlarını xoş keçirməyə çalışardılar. Hüseynin dayısı oğlu da demə Tatyanaya vurulubmuş və onu pul gücünə, ya da zorla ələ keçirməyə, ram etməyə cəhd edirmişsə də, cəhdləri boşa çıxır, hər dəfə oxu daşa dəyirmiş. Bəxtinin gətirmədiyinin günahını Hüseyndə görür, onu müqəssir hesab edir və bu maneəni aradan qaldırmağı, rəqibini yolundan çıxarmağı qərara alır və Hüseyni qətl edir.

 

 

Yəni, aktyorun ölüm səbəbi əslində, bu olub. Biz isə yenidən qətl gününün səhərinə “yollanaq”. Hə, onu da xatırladaq ki, bu “səyahətimizdə” biz heç də yaradıcı təxəyyülümüzə yer ayırmamışıq. Qeyd olunanların hamısı həqiqətən də o gün baş verənlər olub.

 

Mart ayının yeddisində, səhər saat ondan camaat mərhumun yaşadığı evin qabağına axışmağa başladı. Tezliklə ətraf küçələrdə adam əlindən tərpənmək olmurdu.

 

Yeganə qardaşını itirmiş ağı deyən bacının naləsindən, qəmli avazından təkcə müsəlmanlar yox, ruslar, yəhudilər, sözləri başa düşməsələr də, ifadə tərzindən, yanıqlı ahəngindən dərin faciənin mənasını duyurdular. Cənazəni qaldırmamışdan əvvəl qısa mitinqdə mərhumun bacısı qara libasda hönkürtü ilə göz yaşları axıda-axıda, üzüntülü və ürəkyandırıcı bir dildə camaata xitab edir: “Tək qardaşımın ana və bacıdan başqa kimsəsi yoxdur... Yalvarırıq, qatilə ən ağır cəza verdirin, qoymayın Hüseynin nahaq axıdılmış qanı yerdə qalsın...”.

 

Cənazəni Təzəpir məscidinə aparırlar. Meyit namazı qılınır, matəm mitinqi başlayır, natiqlər mərhumun bir sənətkar kimi xalqa göstərdiyi misilsiz xidmətindən danışırlar. Səhnəmizin mahir ustadının uzun illər əleyhinə mübarizə apardığı cəhalətin, nadanlığın qurbanı olduğunu söyləyirlər. Tabutu məsciddən qaldırıb, orkestrin çaldığı həzin matəm təranələri və nəğmələri altında Quberniski (Nizami) küçəsinə gətirib, Hacıbəyov qardaşları müdiriyyəti idarəsinin qarşısında saxlayırlar... Bəstəkar Üzeyir atəşli nitqində Ərəblinskinin fitrətən böyük aktyor və istedadlı rejissor olduğunu söyləyir. Müsəlman artistləri tərəfindən Məhəmmədəli Sidqi danışıb Hüseynin ömrünün bahar çağında amansız xəzana tutulduğunu, səhnəni tərk etdiyini, facianə qətl edildiyini yanıqlı bir dillə, təəssüflə bəyan edir.

 

 

Ən təsirli çıxışı isə o zaman tələbə olan Cəfər Cabbarlı edir. Manaf Süleymanovun “Eşitdiklərim, oxuduqlarım, gördüklərim” əsərində Cəfərin  hönkürə-hönkürə etdiyi çıxış ətraflı verilib:

“Bu təlatümlü, qeyri-sabit, ixtişaşlı dövrdə, dünyanın, xüsusən, Bakının bu ağır günlərində, duman və tüstüyə bürünmüş mühitdə böyük sənətkarı qatl etdilər. Üfüqdə bahar havası duyulur, ana təbiət ayılır, qarlar əriyib çaylar daşır, təbiət oyanıb hər yeri yaşıl örtüyü ilə bəzəyir, çiçəklər yer-yerdən baş qaldırır, səhralarda və meşələrdəki yaz təravəti insanlara ümid verir, qışın tufanından, şaxta və soyuğundan sonra hər yerdə yeni həyat nəfəsi duyulur. İctimai, siyasi həyatda insan tarixi dəyişdiyi kimi, təbiətdə də dəyişmə gedir. Şaxtalı qışı gülərüz yaz, şən bahar əvəz edir. Yeni il bayramı, novruz şənlikləri yaxınlaşır, bütün insanlar bu şənliyə hazırlaşdığı bir vaxtda, gözlənilmədən şiddətli qara xəzan yeli, səmum küləyi əsib pak, günahsız, təmiz insanı, sənət aşiqini aramızdan aparır. Xalq sənətkarı, yüksək qayələr məftunu Hüseyn Ərəblinski bizi tərk edir... Əlvida, xalqının böyük sənətkar oğlu”.

 

Cəfər özünü toxdada bilmir, yol boyu göz yaşı axıdır. Deyilənə görə, Həsən bəy Zərdabinin dəfnindən sonra Bakıda ikinci ən izdihamlı dəfn Ərəblinskinin olub. Cənazəni qəbiristanlığa aparan zaman da həzin musiqi sədaları susmayıb. Yenə həmin mənbədən oxuyuruq:

“Tabutu qəbiristanlığa aparırlar. İzdiham sel kimi axırdı. Tabut və mafə güllərlə bəzədilmişdi. Camaat böyük gül-çiçək əklilləri aparırdı. Mərhumun bir neçə portretini müəllimlər, artistlər əllərində aparırdılar, Yol uzunu musiqinin ürək yandıran təranələri və matəm nəğmələri susmurdu. Bələdiyyə idarəsi ilə üzbəüz olan “Müqəddəs Nina” məktəbinin qabağına çatanda cənazəni saxlayırlar. Müəllimlərdən bir nəfər Ərəblinskinin səhnəyə göstərdiyi böyük xidmətlərindən danışır.

 

 

Müsəlman ziyalıları tərəfindən Xəlil İbrahim mərhumun səhnəyə göstərdiyi on yeddi illik fədakar xidmətini nəql edir. Şair Salman Mümtaz gözəl, dərin mənalı, kədərli, şairanə bir nitq söyləyir və mərhumun az vaxtda çox iş gördüyünü, onun məharətlə ifa etdiyi rolları görüb, Türküstan tamaşaçılarının qəlbdən alqışladıqlarını, indi onların da matəm tutduqlarını deyir. Müsəlman tələbələri tərəfindən hənifi Zeynallı danışır”.

 

Daha sonra cənazəni yenidən  qaldırıb, qəbiristana qədər əl üstündə aparırlar. Meyiti qəbirə qoyandan əvvəl qocaman artist Mirzə Muxtar Məhəmmədov cənazə ilə vidalaşır: “Hüseyn, mən də tezliklə dalınca gələcəyəm... Tez... çox tez gələcəyəm. Səni qara torpaq altında tək qoya bilmərəm... Gərək sinin yerinə mən öləydim. Bu xalqa, bu millətə sən daha çox lazım idin. Cəhalətin, nadanlığın qalın, qara pərdəsini parçalamaq üçün sənin şimşək təki çaxan istedadın mənim kimilərinin minini əvəz edərdi... Əlvida... əzizim”. Musiqi təranələri altında meyiti torpağa tapşırırlar.

 

Qeyd: Hüseynin dəfnindən iki ay yarım sonra Nəriman Nərimanovun “Nadir şah Əfşar”  faciəsi tamaşaya qoyulur. Məqsəd Hüseyn Ərəblinskinin qəbiri üstünü götürmək, kimsəsiz qalmış qoca anasının məişətini qismən də olsa təmin etmək idi. Bütün aktyorlar küçələrdə bilet satırdılar. Teatr kassası səhərdən axşama qədər açıq idi... Bu məqsədlə ianə də qəbul edilirdi və ianə verib, kömək göstərən adamların adları qəzetdə elan edilirdi. Nadir şahın rolunu Abbas Mirzə Şərifzadə, mərhum Hüseynin öz zövq və səliqəsilə tikdirdiyi Nadir şah libasında çıxış edəcəkdi…

 

E. Nihad


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Bakıda 16 mərtəbəli binanı icazəsiz tikimişlər   
20.06.2018, 09:46

Bakıda 16 mərtəbəli binanı icazəsiz tikimişlər  

Təbiətə zərər verənlərin işi Baş Prokurorluğa göndərildi
20.06.2018, 09:40

Təbiətə zərər verənlərin işi Baş Prokurorluğa göndərildi

Xanım deputat intihar olayı haqda: “Sözün bitdiyi yerdəyəm...”   
20.06.2018, 09:39

Xanım deputat intihar olayı haqda: “Sözün bitdiyi yerdəyəm...”  

Ermənistan atəşkəsi 87 dəfə pozdu
20.06.2018, 09:33

Ermənistan atəşkəsi 87 dəfə pozdu

Dünya Çempionatı-2018: Bu gün daha 3 görüş keçiriləcək
20.06.2018, 09:27

Dünya Çempionatı-2018: Bu gün daha 3 görüş keçiriləcək

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ
20.06.2018, 09:23

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ

Azərbaycanda daha 25 şübhəli saxlanılıb
20.06.2018, 09:21

Azərbaycanda daha 25 şübhəli saxlanılıb

Arif Əliyev: “Elçibəyin məndən inciyib-incimədiyini o dünyada özündən soruşacağam” - MÜSAHİBƏ
20.06.2018, 09:06

Arif Əliyev: “Elçibəyin məndən inciyib-incimədiyini o dünyada özündən soruşacağam” - MÜSAHİBƏ

“Qarabağ münaqişəsinin həll olunmaması regionda sabitliyə əngəldir”-Avropa İttifaqı
20.06.2018, 00:56

“Qarabağ münaqişəsinin həll olunmaması regionda sabitliyə əngəldir”-Avropa İttifaqı

Qriqoryana iki aylıq həbs verildi
20.06.2018, 00:33

Qriqoryana iki aylıq həbs verildi

İsmayıllıya bir həftədə 5 mindən çox turist gəlib
20.06.2018, 00:20

İsmayıllıya bir həftədə 5 mindən çox turist gəlib

Dünya Çempionatı-2018: Rusiya ikinci qələbəsi ilə rekorda imza atdı
19.06.2018, 23:57

Dünya Çempionatı-2018: Rusiya ikinci qələbəsi ilə rekorda imza atdı

Bakının iki rayonu susuz qalacaq
19.06.2018, 23:45

Bakının iki rayonu susuz qalacaq

ABŞ Rusiyanı adekvat cavab verəcəyi ilə hədələyir
19.06.2018, 23:18

ABŞ Rusiyanı adekvat cavab verəcəyi ilə hədələyir

Ağdaşda 17 yaşlı qızı zorla qaçıranlar tutuldu
19.06.2018, 22:57

Ağdaşda 17 yaşlı qızı zorla qaçıranlar tutuldu

Narkotik satışı ilə məşğul olan şəxslər tutuldu
19.06.2018, 22:41

Narkotik satışı ilə məşğul olan şəxslər tutuldu

Ağsuda ər arvadını namaz qılarkən bıçaqladı
19.06.2018, 22:22

Ağsuda ər arvadını namaz qılarkən bıçaqladı

İŞİD liderlərindən biri də məhv edildi
19.06.2018, 22:11

İŞİD liderlərindən biri də məhv edildi

Azərbaycan nefti bahalaşıb
19.06.2018, 21:59

Azərbaycan nefti bahalaşıb

Dünya Çempionatı-2018: Futbol bayramının gözəlləri - FOTOLAR
19.06.2018, 21:46

Dünya Çempionatı-2018: Futbol bayramının gözəlləri - FOTOLAR

Ağsuda 20 yaşlı qız intihar etdi
19.06.2018, 21:29

Ağsuda 20 yaşlı qız intihar etdi

Erməni hərbçilər qəzaya düşdü
19.06.2018, 21:19

Erməni hərbçilər qəzaya düşdü

Dünya Çempionatı-2018: Polşa Seneqal səddini keçə bilmədi - VİDEO
19.06.2018, 21:02

Dünya Çempionatı-2018: Polşa Seneqal səddini keçə bilmədi - VİDEO

Əhəd Abıyev şortikli qızı müdafiə etdi, qeyrət və namusdan DANIŞDI
19.06.2018, 20:39

Əhəd Abıyev şortikli qızı müdafiə etdi, qeyrət və namusdan DANIŞDI

Bir gündə 250 nəfər zəhərləndi: 3 uşaq öldü
19.06.2018, 20:28

Bir gündə 250 nəfər zəhərləndi: 3 uşaq öldü

Mübariz İbrahimovun xatirəsi məzarı başında anıldı - FOTOLAR
19.06.2018, 20:17

Mübariz İbrahimovun xatirəsi məzarı başında anıldı - FOTOLAR

Şəkidə sərnişin avtobusu yük maşınına çırpıldı
19.06.2018, 20:02

Şəkidə sərnişin avtobusu yük maşınına çırpıldı

İmişlidəki zəhərlənmədən yeni XƏBƏR - “7 nəfər reanimasiyadadır, qalanlar evə buraxılıb” - FOTO
19.06.2018, 19:37

İmişlidəki zəhərlənmədən yeni XƏBƏR - “7 nəfər reanimasiyadadır, qalanlar evə buraxılıb” - FOTO

Dünya Çempionatı-2018: Kolumbiya yaponlara uduzdu
19.06.2018, 19:04

Dünya Çempionatı-2018: Kolumbiya yaponlara uduzdu

Nazir zəhərlənən pambıqçıların yanına getdi
19.06.2018, 17:48

Nazir zəhərlənən pambıqçıların yanına getdi

19.06.2018, 17:40

"Qarabağ"ın Çempionlar Liqasındakı rəqibi - Oyunların dəqiq vaxtı məlum oldu - YENİLƏNİB

Çin və Şimali Koreya liderləri görüşdü
19.06.2018, 17:38

Çin və Şimali Koreya liderləri görüşdü

Göyçayda selin dağıtdığı körpü tezliklə istifadəyə veriləcək
19.06.2018, 17:24

Göyçayda selin dağıtdığı körpü tezliklə istifadəyə veriləcək

Bu ölkədə çoxarvadlılıq qanunla qadağan edildi
19.06.2018, 17:17

Bu ölkədə çoxarvadlılıq qanunla qadağan edildi

Əbülfəs Qarayev Özbəkistanın mədəniyyət naziri ilə görüşdü
19.06.2018, 17:07

Əbülfəs Qarayev Özbəkistanın mədəniyyət naziri ilə görüşdü

ARXİV
SORĞU
Hansı ölkə dünya çempionu olacaq?
Argentina(15.2%)
Braziliya(20%)
Almaniya(12.3%)
İngiltərə(4.76%)
Portuqaliya(13.3%)
İspaniya(5.71%)
Fransa(4.76%)
Belçika(1.90%)
Seneqal(2.85%)
Rusiya(19.0%)