21 yanvar 2019, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - DÜNYA - “KQB” arxivlərini açan MDB ölkələri
“KQB” arxivlərini açan MDB ölkələri
18.01.2018, 13:47

İkinci Dünya Müharibəsinin bitməsindən sonra Avropada Albaniya, Bolqarıstan, Macarıstan, Şərqi Almaniya, Polşa, Rumıniya və Çexoslovakiya onları faşizmdən azad edən Sovet İttifaqının təsiri ilə kommunizm yoluna qədəm qoydu.

 

Lakin 1989-cu ildə kommunizm sistemi bütün Şərqi və Mərkəzi Avropada sarsıntı keçirdi və dağılmağa başladı. Cəmiyyətdə köklü dəyişikliklər, demokratik ənənələr formalaşdıran bu qlobal hadisə kommunist rejimlərində tarix boyu mövcud olan repressiv aparatın, xüsusi xidmət orqanlarının və kommunist partiyasının arxivinin açılmasını aktual etmiş, əksər ölkələrdə kommunist partiyasının üzvü olan və xüsusi xidmət orqanları ilə əməkdaşlıq edən şəxslərin gələcək siyasi fəaliyyətini müzakirə etməyə yol açmışdı.

 

Lüstrasiya hakimiyyət və dövlət qulluğuna, məhkəmə sisteminə, təhsilə, mediaya və ictimai-siyasi həyatın digər sahələrinə kommunist rejiminin keçmiş simalarının buraxılmamasını nəzərdə tutur. Bu inzibati tədbir konkret şəxsin keçmiş həyat yolunun işıqlandırılmasından tutmuş onun müəyyən sahələrdə məhdudiyyətlərlə üzləşməsinə qədər fərqli məhdudiyyətləri özündə birləşdirir.

 

Təbii ki, sosialist respublikalarının siyasi rəhbərliyi ilə, gizli polislə əməkdaşlıq edənlərin sayını və şəxsiyyətini müəyyən etmək üçün bu qurumların arxivi açılmalı idi. Lakin lüstrasiya haqqında qanun və arxivlərin açılması məsələsi Şərqi Avropa ölkələrində 1989-cu ildən başlayaraq, ciddi müzakirələrə və birmənalı olmayan fikirlərə səbəb oldu.

 

Bu mənada Çexiya keçmiş sosialist respublikası kimi önəmli addımlar atıb. Belə ki, 1989-cu ildə kommunizm rejimi çökəndən sonra 1991-ci ildə parlamentin qəbul etdiyi qərarla ölkədə kommunizm partiyası və kommunist simvolikası qadağan edilib. Bundan başqa, 2004-cü ildən başlayaraq, ölkənin Xarici Kəşfiyyat İdarəsi 1945-ci ildən 1989-cu ilə qədərki dövrü əhatə edən arxivləri ictimaiyyətə təqdim edib. İstənilən Çexiya vətəndaşı Xarici Kəşfiyyat İdarəsinə öz pasportunu təqdim edərək, 1945-1989-cu illəri əhatə edən 2 mindən artıq sənəd və fotolarla tanış ola bilər.

 

1990-cı ildə Almaniya birləşdikdən sonra Almaniya Demokratik Respublikasının Təhlükəsizlik Xidməti (Ştazi) arxivlərinin açılmasına ehtiyac yarandı. 1991-ci ildə ictimaiyyətin etirazlarından sonra bu arxivlər açılıb. Almaniya vətəndaşları Federal Ştazi Arxivlərinin Araşdırılması Fonduna gedərək, həmin dövrlə bağlı geniş məlumat ala bilər.

 

2000-ci illərin ortalarından başlayaraq Rumıniya, Litva, Polşa, Sloveniya, Makedoniya və Serbiyada da lüstrasiya haqqında qanunun qəbulu ilə yanaşı, xüsusi xidmət orqanlarının sənədləri də ictimaiyyətə təqdim edilmişdi. 

 

Qeyd olunduğu kimi, keçmiş Sovet respublikalarından yalnız Baltikyanı ölkələr lüstrasiya və “KQB” arxivlərini açıb. Bundan başqa, 2011-ci ildə Gürcüstan “Azadlıq Xartiyası” adlı sənəd qəbul edərək Sovet təhlükəsizlik orqanlarında çalışan şəxslərə qarşı bir sıra məhdudiyyətlər tətbiq etmişdi. Onlar müəyyən dövlət postlarına, hüquq-mühafizə orqanları və İctimai Televiziyada təmsil oluna bilməz.

2014-cü ilin oktyabrında isə lüstrasiya haqqında qanun Ukraynada qəbul edildi. Bu qanun çərçivəsində 2015-ci ilin oktyabrından başlayaraq Kiyevdə saxlanılan “KQB” arxivlərinin bir hissəsi ictimaiyyətə açıqlandı.

Digər MDB ölkələrində isə bu günə qədər lüstrasiya və sovet arxivlərinin açılması ilə bağlı heç bir qanun qəbul edilməyib.


Vüqar İSMAYILOV
Xəbərin müəllifi
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Sabunçu rayonunda dörd otaqlı ev yandı
21.01.2019, 00:45

Sabunçu rayonunda dörd otaqlı ev yandı

Zəlzələ sonrası iki nəfər ürək tutmasından öldü
21.01.2019, 00:27

Zəlzələ sonrası iki nəfər ürək tutmasından öldü

Tramp vətəndaşları evdən çıxmamağa çağırdı
21.01.2019, 00:04

Tramp vətəndaşları evdən çıxmamağa çağırdı

Rəcəbov heç-heçə etdi, Məmmədyarov uduzdu
20.01.2019, 23:36

Rəcəbov heç-heçə etdi, Məmmədyarov uduzdu

Ağstafada yanğında xəsarət alan qadın öldü
20.01.2019, 23:09

Ağstafada yanğında xəsarət alan qadın öldü

İrana casusluq edən alman zabiti yaxalanıb
20.01.2019, 22:43

İrana casusluq edən alman zabiti yaxalanıb

Ermənilərlə azərbaycanlılar barışa bilərmi? – VİDEO - SORĞU
20.01.2019, 22:22

Ermənilərlə azərbaycanlılar barışa bilərmi? – VİDEO - SORĞU

Rusiya Yaponiya arasında GƏRGİNLİK
20.01.2019, 22:01

Rusiya Yaponiya arasında GƏRGİNLİK

Bakıda sərnişin avtobusu qəza törətdi
20.01.2019, 21:42

Bakıda sərnişin avtobusu qəza törətdi

Qadın əməliyyat zamanı öldü
20.01.2019, 21:22

Qadın əməliyyat zamanı öldü

UEFA Çempionlar Liqası üçün yeni topu təqdim etdi
20.01.2019, 21:06

UEFA Çempionlar Liqası üçün yeni topu təqdim etdi

122,5 min insan işıqsız qalıb
20.01.2019, 20:55

122,5 min insan işıqsız qalıb

Tibetdə 5 bal gücündə zəlzələ oldu
20.01.2019, 20:43

Tibetdə 5 bal gücündə zəlzələ oldu

Azərbaycanın İrana neft ixracı azalıb
20.01.2019, 20:29

Azərbaycanın İrana neft ixracı azalıb

8 BMT sülhməramlısı öldürüldü
20.01.2019, 20:15

8 BMT sülhməramlısı öldürüldü

“Azərbaycanın ağrı-acısını heç vaxt unutmayacağıq” - Türkiyə Prezident Administrasiyası
20.01.2019, 20:01

“Azərbaycanın ağrı-acısını heç vaxt unutmayacağıq” - Türkiyə Prezident Administrasiyası

DİN Şəhidlər Xiyabanında Milli Şura tərəfdarları ilə baş vermiş insidentə münasibət bildirib
20.01.2019, 19:32

DİN Şəhidlər Xiyabanında Milli Şura tərəfdarları ilə baş vermiş insidentə münasibət bildirib

Gözlər yoldan yığılarmı... - III Yazı
20.01.2019, 17:40

Gözlər yoldan yığılarmı... - III Yazı

Çilidə güclü zəlzələ olub
20.01.2019, 17:25

Çilidə güclü zəlzələ olub

Dubayda magistrallarından biri “EXPO-2020” adlandırılıb
20.01.2019, 17:10

Dubayda magistrallarından biri “EXPO-2020” adlandırılıb

Azərbaycan Ordusunda 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi anılıb
20.01.2019, 16:55

Azərbaycan Ordusunda 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi anılıb

Savat üzrə açıq Respublika çempionatı keçirilib
20.01.2019, 16:37

Savat üzrə açıq Respublika çempionatı keçirilib

Macarıstanda etirazların yeni dalğası başlayıb
20.01.2019, 16:20

Macarıstanda etirazların yeni dalğası başlayıb

Zaqatalada oğruluqla məşğul olan dəstə üzvləri tutulldu - FOTO
20.01.2019, 16:05

Zaqatalada oğruluqla məşğul olan dəstə üzvləri tutulldu - FOTO

Xocavənd qəsəbəsində 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi yad edilib - FOTO
20.01.2019, 15:50

Xocavənd qəsəbəsində 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi yad edilib - FOTO

Özbəkistanda dəyəri milyon dollardan çox olan xəzinə tapılıb
20.01.2019, 15:38

Özbəkistanda dəyəri milyon dollardan çox olan xəzinə tapılıb

İstanbul metrosunda “Qanlı Yanvar” - FOTO
20.01.2019, 15:24

İstanbul metrosunda “Qanlı Yanvar” - FOTO

Dünyanın ən yaşlı kişisi 113 yaşında öldü
20.01.2019, 15:20

Dünyanın ən yaşlı kişisi 113 yaşında öldü

Bakıda külək mərasim evini uçurub
20.01.2019, 15:14

Bakıda külək mərasim evini uçurub

Azərbaycanın elektrik enerjisi ixracı artıb
20.01.2019, 15:09

Azərbaycanın elektrik enerjisi ixracı artıb

Mədəniyyət Nazirliyinin kollektivi Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib - FOTO
20.01.2019, 14:59

Mədəniyyət Nazirliyinin kollektivi Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib - FOTO

Sovet qoşunlarının Bakıya müdaxiləsini erməni təcavüzündən ayrı təhlil etmək mümkün deyil - Elçin Əhmədov
20.01.2019, 14:50

Sovet qoşunlarının Bakıya müdaxiləsini erməni təcavüzündən ayrı təhlil etmək mümkün deyil - Elçin Əhmədov

İnsan özünün ya həkimidir, ya qənimi - Məşhur loğman YAZIR
20.01.2019, 14:41

İnsan özünün ya həkimidir, ya qənimi - Məşhur loğman YAZIR

“Avropa Şurasında Azərbaycanın qlobal rolunu yaxşı dərk edirlər”
20.01.2019, 14:30

“Avropa Şurasında Azərbaycanın qlobal rolunu yaxşı dərk edirlər”

Dağıstanda sosial problemlər...
20.01.2019, 14:17

Dağıstanda sosial problemlər...

İmişlidə yol qəzası: ölən və yaralananlar var
20.01.2019, 14:00

İmişlidə yol qəzası: ölən və yaralananlar var

Xalq şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad edir - FOTO-VİDEO
20.01.2019, 13:45

Xalq şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad edir - FOTO-VİDEO

Məzarsız şəhid, yaxud itkin düşmüş arzular...
20.01.2019, 13:32

Məzarsız şəhid, yaxud itkin düşmüş arzular...

Sevgilisinin məktubunu saxladığım şəhid
20.01.2019, 13:20

Sevgilisinin məktubunu saxladığım şəhid

Azərbaycanda ağır qəza: 3 yaralı var 
20.01.2019, 13:10

Azərbaycanda ağır qəza: 3 yaralı var 

Həftənin ilk iş gününün HAVASI
20.01.2019, 13:00

Həftənin ilk iş gününün HAVASI

Bakıda avtobus qəzası: yaşlı qadın ağır yaralandı - FOTO
20.01.2019, 12:45

Bakıda avtobus qəzası: yaşlı qadın ağır yaralandı - FOTO

“İslahat tərəfdarlarını gözdən salmağa çalışırlar” - Qüdrət Həsənquliyev
20.01.2019, 12:33

“İslahat tərəfdarlarını gözdən salmağa çalışırlar” - Qüdrət Həsənquliyev

Həm peşə, həm də Vətən borcu...   
20.01.2019, 12:21

Həm peşə, həm də Vətən borcu...  

Qara dənizdə azərbaycanlı kapitanın cəsədi tapıldı
20.01.2019, 12:06

Qara dənizdə azərbaycanlı kapitanın cəsədi tapıldı

20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edildi 
20.01.2019, 12:00

20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edildi 

20 Yanvar faciəsinə həsr olunan “Azadlıqla bitən SOS” adlı sənədli film hazırlandı – VİDEO
20.01.2019, 11:50

20 Yanvar faciəsinə həsr olunan “Azadlıqla bitən SOS” adlı sənədli film hazırlandı – VİDEO

“Mehman Hüseynov məsələsini şişirdib Azərbaycana qarşı istifadə edirlər” - Mübariz Qurbanlı
20.01.2019, 11:43

“Mehman Hüseynov məsələsini şişirdib Azərbaycana qarşı istifadə edirlər” - Mübariz Qurbanlı

Bakıda piyada keçidində vurulan qadın həkimdir
20.01.2019, 11:39

Bakıda piyada keçidində vurulan qadın həkimdir

Meksikada baş vermiş faciədə ölənlərin sayı 76-ya çatıb
20.01.2019, 11:34

Meksikada baş vermiş faciədə ölənlərin sayı 76-ya çatıb

ARXİV