14 noyabr 2018, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - DÜNYA - “KQB” arxivlərini açan MDB ölkələri
“KQB” arxivlərini açan MDB ölkələri
18.01.2018, 13:47

İkinci Dünya Müharibəsinin bitməsindən sonra Avropada Albaniya, Bolqarıstan, Macarıstan, Şərqi Almaniya, Polşa, Rumıniya və Çexoslovakiya onları faşizmdən azad edən Sovet İttifaqının təsiri ilə kommunizm yoluna qədəm qoydu.

 

Lakin 1989-cu ildə kommunizm sistemi bütün Şərqi və Mərkəzi Avropada sarsıntı keçirdi və dağılmağa başladı. Cəmiyyətdə köklü dəyişikliklər, demokratik ənənələr formalaşdıran bu qlobal hadisə kommunist rejimlərində tarix boyu mövcud olan repressiv aparatın, xüsusi xidmət orqanlarının və kommunist partiyasının arxivinin açılmasını aktual etmiş, əksər ölkələrdə kommunist partiyasının üzvü olan və xüsusi xidmət orqanları ilə əməkdaşlıq edən şəxslərin gələcək siyasi fəaliyyətini müzakirə etməyə yol açmışdı.

 

Lüstrasiya hakimiyyət və dövlət qulluğuna, məhkəmə sisteminə, təhsilə, mediaya və ictimai-siyasi həyatın digər sahələrinə kommunist rejiminin keçmiş simalarının buraxılmamasını nəzərdə tutur. Bu inzibati tədbir konkret şəxsin keçmiş həyat yolunun işıqlandırılmasından tutmuş onun müəyyən sahələrdə məhdudiyyətlərlə üzləşməsinə qədər fərqli məhdudiyyətləri özündə birləşdirir.

 

Təbii ki, sosialist respublikalarının siyasi rəhbərliyi ilə, gizli polislə əməkdaşlıq edənlərin sayını və şəxsiyyətini müəyyən etmək üçün bu qurumların arxivi açılmalı idi. Lakin lüstrasiya haqqında qanun və arxivlərin açılması məsələsi Şərqi Avropa ölkələrində 1989-cu ildən başlayaraq, ciddi müzakirələrə və birmənalı olmayan fikirlərə səbəb oldu.

 

Bu mənada Çexiya keçmiş sosialist respublikası kimi önəmli addımlar atıb. Belə ki, 1989-cu ildə kommunizm rejimi çökəndən sonra 1991-ci ildə parlamentin qəbul etdiyi qərarla ölkədə kommunizm partiyası və kommunist simvolikası qadağan edilib. Bundan başqa, 2004-cü ildən başlayaraq, ölkənin Xarici Kəşfiyyat İdarəsi 1945-ci ildən 1989-cu ilə qədərki dövrü əhatə edən arxivləri ictimaiyyətə təqdim edib. İstənilən Çexiya vətəndaşı Xarici Kəşfiyyat İdarəsinə öz pasportunu təqdim edərək, 1945-1989-cu illəri əhatə edən 2 mindən artıq sənəd və fotolarla tanış ola bilər.

 

1990-cı ildə Almaniya birləşdikdən sonra Almaniya Demokratik Respublikasının Təhlükəsizlik Xidməti (Ştazi) arxivlərinin açılmasına ehtiyac yarandı. 1991-ci ildə ictimaiyyətin etirazlarından sonra bu arxivlər açılıb. Almaniya vətəndaşları Federal Ştazi Arxivlərinin Araşdırılması Fonduna gedərək, həmin dövrlə bağlı geniş məlumat ala bilər.

 

2000-ci illərin ortalarından başlayaraq Rumıniya, Litva, Polşa, Sloveniya, Makedoniya və Serbiyada da lüstrasiya haqqında qanunun qəbulu ilə yanaşı, xüsusi xidmət orqanlarının sənədləri də ictimaiyyətə təqdim edilmişdi. 

 

Qeyd olunduğu kimi, keçmiş Sovet respublikalarından yalnız Baltikyanı ölkələr lüstrasiya və “KQB” arxivlərini açıb. Bundan başqa, 2011-ci ildə Gürcüstan “Azadlıq Xartiyası” adlı sənəd qəbul edərək Sovet təhlükəsizlik orqanlarında çalışan şəxslərə qarşı bir sıra məhdudiyyətlər tətbiq etmişdi. Onlar müəyyən dövlət postlarına, hüquq-mühafizə orqanları və İctimai Televiziyada təmsil oluna bilməz.

2014-cü ilin oktyabrında isə lüstrasiya haqqında qanun Ukraynada qəbul edildi. Bu qanun çərçivəsində 2015-ci ilin oktyabrından başlayaraq Kiyevdə saxlanılan “KQB” arxivlərinin bir hissəsi ictimaiyyətə açıqlandı.

Digər MDB ölkələrində isə bu günə qədər lüstrasiya və sovet arxivlərinin açılması ilə bağlı heç bir qanun qəbul edilməyib.


Vüqar İSMAYILOV
Xəbərin müəllifi
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Tramp Meylə telefonda dalaşdı - SƏBƏB
14.11.2018, 12:30

Tramp Meylə telefonda dalaşdı - SƏBƏB

Deputat: “Bu, səhiyyənin inkişafına real təsir edəcək”
14.11.2018, 12:29

Deputat: “Bu, səhiyyənin inkişafına real təsir edəcək”

ATƏT cəbhədə monitorinq keçirdi 
14.11.2018, 12:25

ATƏT cəbhədə monitorinq keçirdi 

Ötən ay 765 əcnəbi ölkədən çıxarılıb
14.11.2018, 12:15

Ötən ay 765 əcnəbi ölkədən çıxarılıb

Azərbaycana gətirilən külli miqdarda zinət əşyaları tutuldu   
14.11.2018, 12:13

Azərbaycana gətirilən külli miqdarda zinət əşyaları tutuldu  

Bakıda evdən 10 min manatlıq qızıl oğurlandı
14.11.2018, 12:05

Bakıda evdən 10 min manatlıq qızıl oğurlandı

Bakıda avtobusdan yıxılan 78 yaşlı qadın dünyasını dəyişdi
14.11.2018, 11:58

Bakıda avtobusdan yıxılan 78 yaşlı qadın dünyasını dəyişdi

İlham Əliyev Belarusun Azərbaycandakı səfirini qəbul edib - FOTO
14.11.2018, 11:52

İlham Əliyev Belarusun Azərbaycandakı səfirini qəbul edib - FOTO

Sumqayıtdakı“Karvan” ticarət mərkəzi yenə YANDI   
14.11.2018, 11:50

Sumqayıtdakı“Karvan” ticarət mərkəzi yenə YANDI  

Samuxda elektrik yarımstansiyasında partlayış - yaralılar var 
14.11.2018, 11:45

Samuxda elektrik yarımstansiyasında partlayış - yaralılar var 

Ali məktəblərə kollec təhsili vermək hüququ verilib
14.11.2018, 11:44

Ali məktəblərə kollec təhsili vermək hüququ verilib

İstilik vaxtından əvvəl verilib – RƏSMİ
14.11.2018, 11:38

İstilik vaxtından əvvəl verilib – RƏSMİ

Gözəl Bayramlının cəzası azaldıldı
14.11.2018, 11:36

Gözəl Bayramlının cəzası azaldıldı

Məmmədyarov-Mnatsakanyan görüşü olacaq – Rəsmi Bakıdan AÇIQLAMA
14.11.2018, 11:20

Məmmədyarov-Mnatsakanyan görüşü olacaq – Rəsmi Bakıdan AÇIQLAMA

Hökumət neftin qiymətinə görə risk edir... - Ekspert ŞƏRHİ   
14.11.2018, 11:17

Hökumət neftin qiymətinə görə risk edir... - Ekspert ŞƏRHİ  

Uşaqları döyən bağça müdirinə cinayət işi açıldı
14.11.2018, 11:10

Uşaqları döyən bağça müdirinə cinayət işi açıldı

Polis evində narkotik gizlədən şəxsi saxladı
14.11.2018, 10:54

Polis evində narkotik gizlədən şəxsi saxladı

Nazir: “Əlillik meyarları dəyişəcək - I, II, III qrup əlillik anlayışı sovetlərdən qalıb” - EKSKLÜZİV
14.11.2018, 10:48

Nazir: “Əlillik meyarları dəyişəcək - I, II, III qrup əlillik anlayışı sovetlərdən qalıb” - EKSKLÜZİV

“Təbiəti dəyişmə, özünü dəyiş!” devizi altında ətraf mühit sərgisi keçirilir
14.11.2018, 10:36

“Təbiəti dəyişmə, özünü dəyiş!” devizi altında ətraf mühit sərgisi keçirilir

BANM-ın tələbələrinin layihəsi Yaponiyanın marağına səbəb olub
14.11.2018, 10:32

BANM-ın tələbələrinin layihəsi Yaponiyanın marağına səbəb olub

Nazirlik 529 işçi axtarır
14.11.2018, 10:25

Nazirlik 529 işçi axtarır

Mədət Quliyev Gəncə hadisələrindən DANIŞDI: 60 nəfər həbs olunub, 5 nəfər silahlı məhv edilib   
14.11.2018, 10:24

Mədət Quliyev Gəncə hadisələrindən DANIŞDI: 60 nəfər həbs olunub, 5 nəfər silahlı məhv edilib  

Bu tarixdən jalüzlü maşınların sürücülərini CƏRİMƏLƏYƏCƏKLƏR  
14.11.2018, 10:17

Bu tarixdən jalüzlü maşınların sürücülərini CƏRİMƏLƏYƏCƏKLƏR  

Məmur olmaq istəyənlər yenə sınağa çəkiləcək
14.11.2018, 10:12

Məmur olmaq istəyənlər yenə sınağa çəkiləcək

UEFA “Vorskla” və “Qarabağ”a qarşı intizam işi açdı
14.11.2018, 10:09

UEFA “Vorskla” və “Qarabağ”a qarşı intizam işi açdı

Göyçayda evində narkotik gizlədən saxlanıldı
14.11.2018, 10:04

Göyçayda evində narkotik gizlədən saxlanıldı

Teleradio Şurası televerilişlərin və aparıcıların “QARA SİYAHI”sını hazırladı - ÖZƏL
14.11.2018, 09:49

Teleradio Şurası televerilişlərin və aparıcıların “QARA SİYAHI”sını hazırladı - ÖZƏL

Şəkidə çörək sexi yanıb
14.11.2018, 09:33

Şəkidə çörək sexi yanıb

Daşkəsəndə dəhşətli YANĞIN - 4-ü uşaq olmaqla 5 nəfər öldü - TƏFƏRRÜAT - YENİLƏNİB
14.11.2018, 09:30

Daşkəsəndə dəhşətli YANĞIN - 4-ü uşaq olmaqla 5 nəfər öldü - TƏFƏRRÜAT - YENİLƏNİB

Atəşkəsin pozulması intensivliyi artıb
14.11.2018, 09:26

Atəşkəsin pozulması intensivliyi artıb

Tanınmış jurnalistlər Ayaz Mütəllibovu QKÇP ilə bağlı SUÇLADILAR    
14.11.2018, 09:22

Tanınmış jurnalistlər Ayaz Mütəllibovu QKÇP ilə bağlı SUÇLADILAR  

Azərbaycanda yeni məktəbəqədər təhsil müəssisələri yaradılacaq
14.11.2018, 09:18

Azərbaycanda yeni məktəbəqədər təhsil müəssisələri yaradılacaq

Türkiyə 19 terrorçunu məhv etdi
14.11.2018, 08:47

Türkiyə 19 terrorçunu məhv etdi

“Çox təəssüf ki, mən hələ indi İsa Muğannanın qızı olduğumu dərk edirəm” - MÜSAHİBƏ   
14.11.2018, 08:31

“Çox təəssüf ki, mən hələ indi İsa Muğannanın qızı olduğumu dərk edirəm” - MÜSAHİBƏ  

Kaliforniyadakı meşə yanğınlarında ölənlər 48 nəfərə çatdı
14.11.2018, 08:13

Kaliforniyadakı meşə yanğınlarında ölənlər 48 nəfərə çatdı

Bu gün Bakının bəzi rayonlarında qaz olmayacaq
14.11.2018, 08:09

Bu gün Bakının bəzi rayonlarında qaz olmayacaq

Manatın MƏZƏNNƏSİ dəyişmədi
14.11.2018, 07:57

Manatın MƏZƏNNƏSİ dəyişmədi

Türkiyədə bələdiyyə sədri vuruldu   
14.11.2018, 00:47

Türkiyədə bələdiyyə sədri vuruldu  

Avropada vahid ordu yaradılır
14.11.2018, 00:33

Avropada vahid ordu yaradılır

Solari "Real"ın baş məşqçisi oldu
14.11.2018, 00:15

Solari "Real"ın baş məşqçisi oldu

Orta məktəblərə təhsil robotları paylanılır - VİDEO
14.11.2018, 00:01

Orta məktəblərə təhsil robotları paylanılır - VİDEO

Bakıda Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin  35-ci ildönümü qeyd edildi
13.11.2018, 23:46

Bakıda Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin  35-ci ildönümü qeyd edildi

Azərbaycan nefti bahalaşdı
13.11.2018, 23:29

Azərbaycan nefti bahalaşdı

İlham Əliyev: “Slovakiya ilə siyasi, iqtisadi, nəqliyyat sahələrində əməkdaşlığımızı davam etdirəcəyik”
13.11.2018, 23:16

İlham Əliyev: “Slovakiya ilə siyasi, iqtisadi, nəqliyyat sahələrində əməkdaşlığımızı davam etdirəcəyik”

Xüsusi təyinatlılar qəzaya düşdü: 4 ölü
13.11.2018, 23:02

Xüsusi təyinatlılar qəzaya düşdü: 4 ölü

Qusarda sərxoş qəssab yıxılıb öldü
13.11.2018, 22:43

Qusarda sərxoş qəssab yıxılıb öldü

Yunanıstanda təyyarə qəzaya uğradı
13.11.2018, 22:30

Yunanıstanda təyyarə qəzaya uğradı

Türkiyə ordusu 19 terrorçunu məhv etdi
13.11.2018, 22:17

Türkiyə ordusu 19 terrorçunu məhv etdi

Şabranda yol qəzasında piyada öldü
13.11.2018, 22:04

Şabranda yol qəzasında piyada öldü

“Nəsimi bazar”ı sökülərək yerində bina tikilir - VİDEO
13.11.2018, 21:50

“Nəsimi bazar”ı sökülərək yerində bina tikilir - VİDEO

ARXİV