24 fevral 2018, Şənbə
Ana Səhifə - DÜNYA - “KQB” arxivlərini açan MDB ölkələri
“KQB” arxivlərini açan MDB ölkələri
18.01.2018, 13:47

İkinci Dünya Müharibəsinin bitməsindən sonra Avropada Albaniya, Bolqarıstan, Macarıstan, Şərqi Almaniya, Polşa, Rumıniya və Çexoslovakiya onları faşizmdən azad edən Sovet İttifaqının təsiri ilə kommunizm yoluna qədəm qoydu.

 

Lakin 1989-cu ildə kommunizm sistemi bütün Şərqi və Mərkəzi Avropada sarsıntı keçirdi və dağılmağa başladı. Cəmiyyətdə köklü dəyişikliklər, demokratik ənənələr formalaşdıran bu qlobal hadisə kommunist rejimlərində tarix boyu mövcud olan repressiv aparatın, xüsusi xidmət orqanlarının və kommunist partiyasının arxivinin açılmasını aktual etmiş, əksər ölkələrdə kommunist partiyasının üzvü olan və xüsusi xidmət orqanları ilə əməkdaşlıq edən şəxslərin gələcək siyasi fəaliyyətini müzakirə etməyə yol açmışdı.

 

Lüstrasiya hakimiyyət və dövlət qulluğuna, məhkəmə sisteminə, təhsilə, mediaya və ictimai-siyasi həyatın digər sahələrinə kommunist rejiminin keçmiş simalarının buraxılmamasını nəzərdə tutur. Bu inzibati tədbir konkret şəxsin keçmiş həyat yolunun işıqlandırılmasından tutmuş onun müəyyən sahələrdə məhdudiyyətlərlə üzləşməsinə qədər fərqli məhdudiyyətləri özündə birləşdirir.

 

Təbii ki, sosialist respublikalarının siyasi rəhbərliyi ilə, gizli polislə əməkdaşlıq edənlərin sayını və şəxsiyyətini müəyyən etmək üçün bu qurumların arxivi açılmalı idi. Lakin lüstrasiya haqqında qanun və arxivlərin açılması məsələsi Şərqi Avropa ölkələrində 1989-cu ildən başlayaraq, ciddi müzakirələrə və birmənalı olmayan fikirlərə səbəb oldu.

 

Bu mənada Çexiya keçmiş sosialist respublikası kimi önəmli addımlar atıb. Belə ki, 1989-cu ildə kommunizm rejimi çökəndən sonra 1991-ci ildə parlamentin qəbul etdiyi qərarla ölkədə kommunizm partiyası və kommunist simvolikası qadağan edilib. Bundan başqa, 2004-cü ildən başlayaraq, ölkənin Xarici Kəşfiyyat İdarəsi 1945-ci ildən 1989-cu ilə qədərki dövrü əhatə edən arxivləri ictimaiyyətə təqdim edib. İstənilən Çexiya vətəndaşı Xarici Kəşfiyyat İdarəsinə öz pasportunu təqdim edərək, 1945-1989-cu illəri əhatə edən 2 mindən artıq sənəd və fotolarla tanış ola bilər.

 

1990-cı ildə Almaniya birləşdikdən sonra Almaniya Demokratik Respublikasının Təhlükəsizlik Xidməti (Ştazi) arxivlərinin açılmasına ehtiyac yarandı. 1991-ci ildə ictimaiyyətin etirazlarından sonra bu arxivlər açılıb. Almaniya vətəndaşları Federal Ştazi Arxivlərinin Araşdırılması Fonduna gedərək, həmin dövrlə bağlı geniş məlumat ala bilər.

 

2000-ci illərin ortalarından başlayaraq Rumıniya, Litva, Polşa, Sloveniya, Makedoniya və Serbiyada da lüstrasiya haqqında qanunun qəbulu ilə yanaşı, xüsusi xidmət orqanlarının sənədləri də ictimaiyyətə təqdim edilmişdi. 

 

Qeyd olunduğu kimi, keçmiş Sovet respublikalarından yalnız Baltikyanı ölkələr lüstrasiya və “KQB” arxivlərini açıb. Bundan başqa, 2011-ci ildə Gürcüstan “Azadlıq Xartiyası” adlı sənəd qəbul edərək Sovet təhlükəsizlik orqanlarında çalışan şəxslərə qarşı bir sıra məhdudiyyətlər tətbiq etmişdi. Onlar müəyyən dövlət postlarına, hüquq-mühafizə orqanları və İctimai Televiziyada təmsil oluna bilməz.

2014-cü ilin oktyabrında isə lüstrasiya haqqında qanun Ukraynada qəbul edildi. Bu qanun çərçivəsində 2015-ci ilin oktyabrından başlayaraq Kiyevdə saxlanılan “KQB” arxivlərinin bir hissəsi ictimaiyyətə açıqlandı.

Digər MDB ölkələrində isə bu günə qədər lüstrasiya və sovet arxivlərinin açılması ilə bağlı heç bir qanun qəbul edilməyib.


Vüqar İSMAYILOV
Xəbərin müəllifi
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Bakuxeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Xızıda fabrik sürücüsünü döyərək 200 metr sürüdülər
24.02.2018, 00:08

Xızıda fabrik sürücüsünü döyərək 200 metr sürüdülər

Fələstin ABŞ-ı təxribatda suçlayır
23.02.2018, 23:55

Fələstin ABŞ-ı təxribatda suçlayır

Bakıdakı sığınacağa yerləşdirilən iki uşağın valideyni tapılmır - Video
23.02.2018, 23:41

Bakıdakı sığınacağa yerləşdirilən iki uşağın valideyni tapılmır - Video

Bu qurum fəaliyyətini dayandırdı
23.02.2018, 23:28

Bu qurum fəaliyyətini dayandırdı

Yollardakı qəzanın ilginc səbəbi
23.02.2018, 23:14

Yollardakı qəzanın ilginc səbəbi

Azərbaycan nefti bahalaşdı
23.02.2018, 22:59

Azərbaycan nefti bahalaşdı

Somalidə partlayış: 18 ölü, 20 yaralı
23.02.2018, 22:43

Somalidə partlayış: 18 ölü, 20 yaralı

“Ermənistanın seçkiqabağı  nağılbazlığı daxili istehlaka ünvanlanıb” - XİN
23.02.2018, 22:27

“Ermənistanın seçkiqabağı  nağılbazlığı daxili istehlaka ünvanlanıb” - XİN

ABŞ Məcburi Köçkün Gənclərə İngilis dili öyrənməyə kömək edir
23.02.2018, 22:15

ABŞ Məcburi Köçkün Gənclərə İngilis dili öyrənməyə kömək edir

ATƏT PA-nın sessiyasında Xocalı soyqırımı haqqında danışılıb   
23.02.2018, 21:59

ATƏT PA-nın sessiyasında Xocalı soyqırımı haqqında danışılıb  

Azərbaycanda bu sahələrdə artıma nail olunub
23.02.2018, 21:48

Azərbaycanda bu sahələrdə artıma nail olunub

Berlində Xocalı soyqırımının 26-cı ildönümü  anılıb - Foto
23.02.2018, 21:34

Berlində Xocalı soyqırımının 26-cı ildönümü  anılıb - Foto

Suriyada xəstəxana raket atəşinə tutuldu
23.02.2018, 21:21

Suriyada xəstəxana raket atəşinə tutuldu

Bakıda İran Kino Günləri başladı
23.02.2018, 21:07

Bakıda İran Kino Günləri başladı

ABŞ səfirliyi bu tarixdə Qüdsə köçürüləcək
23.02.2018, 20:55

ABŞ səfirliyi bu tarixdə Qüdsə köçürüləcək

Bu yollarda təmir yekunlaşdı - Fotolar
23.02.2018, 20:41

Bu yollarda təmir yekunlaşdı - Fotolar

Zakir Həsənov Belarusda medal aldı
23.02.2018, 20:26

Zakir Həsənov Belarusda medal aldı

ABŞ Şimali Koreyaya qarşı sanksiyaları genişləndirib
23.02.2018, 20:15

ABŞ Şimali Koreyaya qarşı sanksiyaları genişləndirib

Bir həftədə 200 şagird və müəllim müayinə olunub
23.02.2018, 20:01

Bir həftədə 200 şagird və müəllim müayinə olunub

Daha bir yolda nəqliyyatın hərəkəti məhdudlaşdırılır
23.02.2018, 19:51

Daha bir yolda nəqliyyatın hərəkəti məhdudlaşdırılır

Uşağa qulluğa görə verilən müavinət də artırıldı
23.02.2018, 19:00

Uşağa qulluğa görə verilən müavinət də artırıldı

48 yaşlı qadının əli emal avadanlığının arasında qalıb
23.02.2018, 18:56

48 yaşlı qadının əli emal avadanlığının arasında qalıb

Azərbaycanda aqrar sahənin texniki təminatı gücləndirilir
23.02.2018, 18:46

Azərbaycanda aqrar sahənin texniki təminatı gücləndirilir

Azərbaycanda sosial müavinətlərin məbləği artırıldı
23.02.2018, 18:42

Azərbaycanda sosial müavinətlərin məbləği artırıldı

“AppLab” proqramının məzunları və yeni iştirakçıları bir arada
23.02.2018, 18:37

“AppLab” proqramının məzunları və yeni iştirakçıları bir arada

İordaniya Kralı Azərbaycan Prezidentinə məktub göndərib
23.02.2018, 18:34

İordaniya Kralı Azərbaycan Prezidentinə məktub göndərib

Beşdən çox uşağı olan qadınlara verilən müavinət artırıldı
23.02.2018, 18:27

Beşdən çox uşağı olan qadınlara verilən müavinət artırıldı

“Köçürülmənin sadələşdirilməsi tələbələr üçün yaradılan ən yaxşı imkandır”
23.02.2018, 18:18

“Köçürülmənin sadələşdirilməsi tələbələr üçün yaradılan ən yaxşı imkandır”

Qarabağda 16 nəfər ölüb, 89 nəfər yaralanıb
23.02.2018, 18:08

Qarabağda 16 nəfər ölüb, 89 nəfər yaralanıb

Kadırov Stalinin goruna söydü
23.02.2018, 17:59

Kadırov Stalinin goruna söydü

Regionlarda keçirilən festivallar bölgələrimizin mədəni zənginliyini nümayiş etdirir  
23.02.2018, 17:45

Regionlarda keçirilən festivallar bölgələrimizin mədəni zənginliyini nümayiş etdirir  

Makedoniyalı siyasətçi: ”Xocalı soyqırımı Ermənistana ləkədir”    
23.02.2018, 17:30

Makedoniyalı siyasətçi: ”Xocalı soyqırımı Ermənistana ləkədir”  

İnsan qaynaqlarına edilən yatırım - gələcəyə qoyulan sərmayədir
23.02.2018, 17:29

İnsan qaynaqlarına edilən yatırım - gələcəyə qoyulan sərmayədir

Erməni əsgər yaralanıb
23.02.2018, 17:28

Erməni əsgər yaralanıb

Manat və dolların 3 günlük MƏZƏNNƏSİ
23.02.2018, 17:12

Manat və dolların 3 günlük MƏZƏNNƏSİ

ARXİV
SORĞU
Hansı supermarketdən alver edirsiniz?
“ARAZ” marketləri(16.2%)
“Bazarstore”(10.8%)
“Neptun” marketləri(2.70%)
“Favorit” marketi(6.75%)
“Makromarket”(2.70%)
“Bizim market”(1.35%)
“Rahat market”(2.70%)
“Bravo” marketləri(10.8%)
“Oba market”(9.45%)
Heç biri - digər mağazalar(36.4%)