25 mart 2019, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Ermənilər Şimali Qafqazda
Ermənilər Şimali Qafqazda
27.06.2018, 12:22

Şahnaz Tağıyeva
AMEA Qafqazşünaslıq İnistitutu
Şimali Qafqaz şöbəsi, kiçik elmi işçi
[email protected] 

 

Ermənilərin xarici torpaqları ələ keçirərək ərazilərini genişləndirmə planları öz davamlılığı ilə xarakterizə olunur. Onlar öz iddialarını təmin etmək üçün müxtəlif faktları saxtalaşdıraraq digər xalqlara məxsus mədəni dəyərləri mənimsəməyə çalışırlar. Buna musiqi, müxtəlif təamlar, geyimlər, toponimlər və s aiddir. 


N.Q.Volkova ( rəssam) I.X.Kuçuk İoannesovanın erməni dilinə tərcümə etdiyi mənbəyə əsaslanaraq Krasnodar diyarının Beloreçensk kəndində xristian kilsəsinin xarabalıqlarında tapılmış və guya erməni dilində olan bir daşa istinad edərək, ermənilərin  Şimali Qafqaza orta əsrlərdə daxil olduqlarını bildirir. [3, 257]


Tarixi faktlara diqqət yetirsək ermənilərin aktiv şəkildə Qafqaza köçürülməsi  XVIII və ХХ əsrin birinci rübündə baş vermişdir. Bu İran və Çar Rusiyasının məqsədyönlü şəkildə  xristiyanları Qafqaz ilə sərhəd olan bölgələrə köçürərək öz torpaqlarını gücləndirmək və müsəlman xalqını qarışdırmaq siyasəti idi. Bununla əlaqədar olaraq İrandan köçürülən ermənilərin sayı 40-50 min təşkil edirdi. Rus –türk müharibəsi dövründə və sonra daha 90 min erməni köçürülmüş oldu. 


XVIII əsrdən etibarən Qars və Xəzər dənizi sahillərində imiqrantların hərəkətliliyi Qafqazdakı vəziyyəti daha da çətinləşdirdi. 1801-ci il sentyabrın 12-də bütün Şərqi Gürcüstan Rusiyaya qoşulmuş oldu. Bundan sonrakı siyasi plan Azərbaycanın ələ keçirilməsi idi.  


1804-cü  ilin may ayında İran Cənubi Qafqazdan rus qoşunlarının çıxarılmasını tələb etdi. Rusiya bu tələbi rədd etdi. İki ölkə arasındakı diplomatik əlaqələr 16 iyun tarixində sona çatdı və müharibə başladı.


Rusiya və Türkiyə arasında 1806-cı ildə baş verən müharibə nəticəsində Rusiya İrəvan və Naxçıvan xanlıqları istisna olmaqla Talış xanlığını birləşdirməyə nail oldu. Bununla da Rusiya Şimali Azərbaycanın işğalını başa çatdırdı. 1812-ci ildə isə Türkiyə ilə Buxarest sülh müqaviləsi imzalandı.


Hərbi əməliyyatlarda baş verən uğursuzluq, Rusiya sərhədlərində Napaleonun məhv edilməsi və rus qoşunlarının Avropa savaşına başlaması səbəbi ilə beynəlxalq arenadakı dəyişikliklər İranla sülh müqaviləsinin imzalanmasını sürətləndirdi. Danışıqlar 1813-cü ildə Gülüstan sülh müqaviləsi ilə başa çatdı.


1826-1828-ci illərdə Rusiya-İran müharibəsində Rusiyanın qələbəsindən sonra, Rusiya və İran arasında 10 fevral 1828-ci ildə Türkmənçay müqaviləsi imzalandı. Bu müqavilə Azərbaycanın şimal və cənub  olmaqla iki hissəyə bölünməsinə gətirib çıxardı. Şimal hissə Rusiyaya, cənub hissə isə İrana keçdi. Bundan sonra Azərbaycan torpaqlarına, xüsusilə Naxçıvan, Qarabağ, İrəvan xanlığına, həmçinin Bakı və Gəncə şəhərlərinə  Türkiyədən və İrandan 120 minə yaxın erməni köçürüldü. Beləliklə Türkmənçay sülh müqaviləsi nəticəsində ermənilərin Azərbaycana köçürülməsi prosesi başlamış oldu. [1, 319]


Qeyd edək ki, həm Şimali, həm də Cənubi Qafqazda ermənilərin mövcudluğu istənilməyən dəyişikliklərə səbəb oldu. Şimali Qafqazda yerli əhalidən sonra burada yaşayan xalqlar arasında əhəmiyyətli yeri tutan ruslar müsəlmanlar ilə sülh şəraitində yaşaya bilsələr də, bir etnik qrup şəkilində yaşayan ermənilər isə öz iddiaları ilə yerli xalqda qəzəb doğurmaqdadırlar. Özgə torpaqlara sürətlə uyğunlaşmağı bacaran ermənilər tez bir zamanda Şimali Qafqazın ən yaxşı torpaqlarında da məskunlaşa bildilər. [4, 516]  Onların məskunlaşdıqları Adıgey və Çərkəz respublikaları Şimali Qafqazın ən faydalı torpaqlarındandır.


Adıgey respublikası tarixi, mədəniyyəti və mədəni abidələri ilə seçilir. Burada ərazinin üçdə birindən çoxunu meşələr təşkil edir. Buna əsasən, respublikada böyük tikinti materialı ehtiyatları mövcuddur. [2, 134]


Qaraçay-Çərkəz ərazisində isə 80-dən çox millətin nümayəndəsi yaşayır. Buna XIX-XX əsrlərdə Osmanlı imperiyasının ərazisindən köçmüş ermənilər də daxildir. Onların böyük qismi Şimali Qafqazın Qara dəniz sahillərində, digər bir qismi isə keçmiş Adıgey-Çərkəz bölgəsində məskunlaşıblar. Bununla yanaşı ermənilər Stavropol diyarının Kursk bölgəsində və Krasnodar ərazisində, eləcə də Krım və Abxaziyada yerləşiblər.


Ən qarışıq etnik vəziyyət Kuban, Stavropol, Rostov bölgələrində müşahidə olunur. Qeyd edək ki, ermənilər hər zaman Kuban bölgəsini öz tarixi torpaqları kimi görüblər. Buna görə də onlar 1905-ci ildən sonra Krasnodar bölgəsində muxtariyyət axtarmağa başlayıblar. Həmçinin Krasnodar bölgəsi iki əhəmiyyətli liman olan Novorossiysk və Soçi ilə Qara dəniz sahilinə uzandığı üçün ermənilər dənizə açılmaqdan ibarət olan planlarına bir növ yaxınlaşmış olurlar.


Bu gün Kuban bölgəsinin şəhərlərində ermənilər müxtəlif  biznes strukturlarını da idarə edirlər. İdman sahəsində bölgənin ən böyük iki futbol klubu olan "Kuban" və "Krasnodar" da ermənilər tərəfindən idarə olunur. [5]


Bununla yanaşı ermənilər Soçi, Kislovodsk, Esentuki, Jeleznovodsk, Krasnodar, Stavropol, Armavir, Rostov, Novoçerkassk, Həştərxan və s. kimi kurort şəhərlərinə də yayılıblar.


 Onu da qeyd edək ki, hal-hazırda Stavropol diyarında erməni icmasının milli seqmenti olaraq kilsələr ekstremist təbliğat aparmaqdadırlar. Ermənilər həmçinin Dərbənd və Kizlər ərazilərində də aktiv fəaliyyət göstərirlər. Demək olar ki, elə ilk erməni icması da məhz bu ərazilərdə qurulub.


Adı çəkilən bölgələrdə tarixən mövcud olduqlarını sübut etmək üçün ermənilər daima müxtəlif iddialar irəli sürürlər. Erməni mənbələri belə qələmə verirlər ki, onlar əvvəl Kırım yarımadasına yayılıblar və daha sonra Türkiyə, İran kimi müxtəlif bölgələrdə yerləşiblər. Görünür İran və Kırım yarımadası artıq o zamanlardan  ermənilərin təkəbbürlü planlarının bir hissəsi olub.


Qeyd edək ki, Qafqaz  xalqları arasında ermənilərin sayının artmasına bir növ  köçürülmə prosesi səbəb oldu. Bu proses nəticəsində onların siyasi müstəqilliyə dair iddiaları da yaranmağa başladı. Bu da ermənilərə yerli hökumət orqanları nümayəndəliklərində öz namizədliklərini irəli sürmək üçün də imkan yaratmış oldu. Ümumilikdə, XIX-XX əsrdə əsasən (1890-1920-ci illər ərzində) Şimali Qafqazda  ermənilərin sayında 2,3 dəfə artım müşahidə olunmuşdur. Əlbəttə ki, onların bu şəkildə Şimali Qafqaz regionuna nüfuz etməsi yerli xalqda da narahatlıq doğurmaqdadır.


Bu gün ermənilər Rusiya Federasiyasının ən çox qarışıq etnik tərkibə malik olan bölgəsi Dağıstanda da yaşayırlar. Qeyd edək ki, Dağıstanda 100-dən çox etnik qrup yaşayır. Yalnız 30-u yerli xalqdır. Noqaylar, tabasaranlılar, avarlar, dargilər, lezgilər, ağullar, kumuklar, tatlar, ruslar və s. Dağıstanda yaşayan Azərbaycanlılar da bu bölgənin qədim xalqlarındandır. Respublikanın belə qarışıq tərkibə malik olması isə bölgədə yaşayan xalqların dil, din, geyim baxımından da fərqliliklərini ortaya çıxarmış olur.


2017-ci ilə nəzər salsaq, həmin il ərzində Dağıstanda 531 terror xarakterli hadisə qeydə alınmışdır. Onlardan 373-ü qeyri-qanuni silahlı birləşmələr idi. Bu haqda Dağıstan daxili işlər naziri Abdulrəşid Maqomedov Dağıstan parlamenti sessiyasında məlumat vermişdi. O, qeyd edirdi ki, 2017-ci il ərzində 40 quldur ləğv edildi. 312 döyüşçü və tərəfdaşları nəzarətə alındı. 19 nəfər isə könüllü şəkildə təslim oldu. Həmçinin Dağıstan güc strukturu əməkdaşları respublikada 6 terror - diversiya qrupunu məhv etdi.


Təqdim olunmuş mənzərə müxtəlif tarixlərdə ermənilərin sözügedən yaşayış məntəqələrinə köçürülməsi və onların bu torpaqlar üzərində artan iddialarını ifadə edir. Qeyd edək ki, onların bu iddiaları yaşadıqları Şimali Qafqaz respublikaları və diyarları üçün də təhlükə doğurmaqdadır.


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Meyxanaçı Ağakərim barədə üzücü xəbər
25.03.2019, 22:13

Meyxanaçı Ağakərim barədə üzücü xəbər

Türkiyə ABŞ-ın qərarını pislədi
25.03.2019, 22:00

Türkiyə ABŞ-ın qərarını pislədi

“Gələn oyunlara hazırlıq mənim üçün daha vacibdir” - Nikola Yurçeviç
25.03.2019, 21:42

“Gələn oyunlara hazırlıq mənim üçün daha vacibdir” - Nikola Yurçeviç

BMT-nin Qolan yüksəkliklərinin statusu barədə mövqeyi dəyişməyib
25.03.2019, 21:25

BMT-nin Qolan yüksəkliklərinin statusu barədə mövqeyi dəyişməyib

“Azərbaycan yığmasının texnikalı oyunçuları var” - Rəqib baş məşqçi
25.03.2019, 21:11

“Azərbaycan yığmasının texnikalı oyunçuları var” - Rəqib baş məşqçi

İsrail ordusu Qəzzanı bombalayıb
25.03.2019, 20:56

İsrail ordusu Qəzzanı bombalayıb

Tramp İsrailin Qolan yüksəklikləri üzərindəki suverenliyini tanıdı
25.03.2019, 20:43

Tramp İsrailin Qolan yüksəklikləri üzərindəki suverenliyini tanıdı

Gəncədə ağır qəza: yaralılar var
25.03.2019, 20:27

Gəncədə ağır qəza: yaralılar var

18 nəfər daşqınların qurbanı oldu - VİDEO
25.03.2019, 20:14

18 nəfər daşqınların qurbanı oldu - VİDEO

Azərbaycan millisi Litva ilə bacarmadı
25.03.2019, 20:00

Azərbaycan millisi Litva ilə bacarmadı

Havalar niyə soyuq keçir? - Baş hidroloq aydınlıq gətirdi   
25.03.2019, 17:48

Havalar niyə soyuq keçir? - Baş hidroloq aydınlıq gətirdi  

Azərbaycan - Litva: heyətlər açıqlandı
25.03.2019, 17:40

Azərbaycan - Litva: heyətlər açıqlandı

Tanıdığınız tanışlar: Məşhur yazarı tanıya bildiniz?..   
25.03.2019, 17:17

Tanıdığınız tanışlar: Məşhur yazarı tanıya bildiniz?..   

Universitetlər müəllimlərə nə qədər maaş verir...   
25.03.2019, 16:57

Universitetlər müəllimlərə nə qədər maaş verir...  

Əliyev Paşinyanla 29 martda bu şəhərdə görüşəcək
25.03.2019, 16:24

Əliyev Paşinyanla 29 martda bu şəhərdə görüşəcək

Bakıda mənzildən qadın meyiti tapılıb
25.03.2019, 16:23

Bakıda mənzildən qadın meyiti tapılıb

“Edam günü” bədii filminin növbəti uğuru
25.03.2019, 16:06

“Edam günü” bədii filminin növbəti uğuru

Zaur Darğalı Marneulidə mer olmaq uğrunda mübarizə aparacaq    
25.03.2019, 15:53

Zaur Darğalı Marneulidə mer olmaq uğrunda mübarizə aparacaq  

Əli İnsanov yeni təşkilat yaradır
25.03.2019, 15:48

Əli İnsanov yeni təşkilat yaradır

“Ölkəmizi tanıyaq” tur-aksiyasının iştirakçıları Ağstafadan yola salındı
25.03.2019, 15:35

“Ölkəmizi tanıyaq” tur-aksiyasının iştirakçıları Ağstafadan yola salındı

Türkiyədən ANONS: “Rusiya vətəndaşları daxili pasportla ölkəmizə gələ bilər”
25.03.2019, 15:18

Türkiyədən ANONS: “Rusiya vətəndaşları daxili pasportla ölkəmizə gələ bilər”

“Bölgələrdən bölgələrə” yaradıcılıq festivalı keçiriləcək
25.03.2019, 15:09

“Bölgələrdən bölgələrə” yaradıcılıq festivalı keçiriləcək

Silahlı şəxs 5 nəfəri güllələdi
25.03.2019, 15:05

Silahlı şəxs 5 nəfəri güllələdi

Sabunçuda bağ evlərindən oğurluq edən dəstə tutuldu
25.03.2019, 14:55

Sabunçuda bağ evlərindən oğurluq edən dəstə tutuldu

Türkiyəyə aparılan Eldar Sabiroğlu əməliyyat olunacaq - AÇIQLAMA
25.03.2019, 14:19

Türkiyəyə aparılan Eldar Sabiroğlu əməliyyat olunacaq - AÇIQLAMA

Azərbaycanda məhkum uşaq evindəki azyaşlı qardaşı ilə görüşdürüldü - FOTO   
25.03.2019, 14:02

Azərbaycanda məhkum uşaq evindəki azyaşlı qardaşı ilə görüşdürüldü - FOTO  

Gömrükçülər 2 avtomobildən 14 telefon aşkarladı - FOTO
25.03.2019, 13:39

Gömrükçülər 2 avtomobildən 14 telefon aşkarladı - FOTO

Timoşenko Poroşenkonu həbsxanaya salmaq istəyir
25.03.2019, 13:36

Timoşenko Poroşenkonu həbsxanaya salmaq istəyir

Ali məktəbələrə sənəd qəbulu davam edir - 10 gündə qeydiyyatdan keçənlərin sayı   
25.03.2019, 13:36

Ali məktəbələrə sənəd qəbulu davam edir - 10 gündə qeydiyyatdan keçənlərin sayı  

Fəzail Ağamalı: “Əli İnsanovun siyasi perspektivi yoxdur”   
25.03.2019, 13:21

Fəzail Ağamalı: “Əli İnsanovun siyasi perspektivi yoxdur”  

Azərbaycandakı tənha ahılların sayı AÇIQLANDI
25.03.2019, 13:07

Azərbaycandakı tənha ahılların sayı AÇIQLANDI

80 min Qarabağ veteranı Prezident təqaüdü alacaq
25.03.2019, 13:03

80 min Qarabağ veteranı Prezident təqaüdü alacaq

Ermənistanlı gənclər Qarabağda ölmək istəmirlər - “Azərbaycan vəziyyətdən istifadə etməlidir”
25.03.2019, 12:47

Ermənistanlı gənclər Qarabağda ölmək istəmirlər - “Azərbaycan vəziyyətdən istifadə etməlidir”

Paşinyan generallarla qapalı iclas keçirəcək
25.03.2019, 12:45

Paşinyan generallarla qapalı iclas keçirəcək

Azərbaycan hekayələri Fransada təqdim olundu
25.03.2019, 12:36

Azərbaycan hekayələri Fransada təqdim olundu

Danışan telefon   
25.03.2019, 12:24

Danışan telefon  

Sumqayıtda işıq kəsiləcək - SƏBƏB
25.03.2019, 12:16

Sumqayıtda işıq kəsiləcək - SƏBƏB

Sabahın hava proqnozu açıqlandı - Yağış, külək...   
25.03.2019, 12:06

Sabahın hava proqnozu açıqlandı - Yağış, külək...  

Siyasi “meyit”in dirçəlmək cəhdləri
25.03.2019, 11:59

Siyasi “meyit”in dirçəlmək cəhdləri

Azərbaycanlı “Tank” almaniyalı rəqibinə aman vermədi   
25.03.2019, 11:52

Azərbaycanlı “Tank” almaniyalı rəqibinə aman vermədi  

Emin Milli Əli İnsanovu üzr istəməyə çağırdı - QALMAQAL
25.03.2019, 11:49

Emin Milli Əli İnsanovu üzr istəməyə çağırdı - QALMAQAL

Azərbaycanlı tələbələr təhsillərini Çexiyada davam etdirirlər
25.03.2019, 11:46

Azərbaycanlı tələbələr təhsillərini Çexiyada davam etdirirlər

Yaxın Şərqdə gərginlik – İsrail cavab verəcəyini açıqladı
25.03.2019, 11:42

Yaxın Şərqdə gərginlik – İsrail cavab verəcəyini açıqladı

Ukraynada prezidentliyə ən şanslı namizədlər - REYTİNQ
25.03.2019, 11:28

Ukraynada prezidentliyə ən şanslı namizədlər - REYTİNQ

Milli komandamız bu gün Litvanı qəbul edir   
25.03.2019, 11:26

Milli komandamız bu gün Litvanı qəbul edir  

Bu gün “Avro 2020”nin seçmə mərhələsində daha 7 oyun - TƏQVİM
25.03.2019, 11:24

Bu gün “Avro 2020”nin seçmə mərhələsində daha 7 oyun - TƏQVİM

İlham Əliyev Banqladeş prezidentini təbrik edib
25.03.2019, 11:17

İlham Əliyev Banqladeş prezidentini təbrik edib

Bu dünyada Əminə adlı bir xanım da var idi...
25.03.2019, 11:14

Bu dünyada Əminə adlı bir xanım da var idi...

Avropa Çempionatında daha 10 oyun keçirildi - NƏTİCƏLƏR   
25.03.2019, 11:05

Avropa Çempionatında daha 10 oyun keçirildi - NƏTİCƏLƏR  

Azərbaycan jurnalistikasının İlhamiyyəsi
25.03.2019, 10:48

Azərbaycan jurnalistikasının İlhamiyyəsi

ARXİV