26 sentyabr 2018, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Ermənilər Şimali Qafqazda
Ermənilər Şimali Qafqazda
27.06.2018, 12:22

Şahnaz Tağıyeva
AMEA Qafqazşünaslıq İnistitutu
Şimali Qafqaz şöbəsi, kiçik elmi işçi
Sahnaz-30@mail.ru 

 

Ermənilərin xarici torpaqları ələ keçirərək ərazilərini genişləndirmə planları öz davamlılığı ilə xarakterizə olunur. Onlar öz iddialarını təmin etmək üçün müxtəlif faktları saxtalaşdıraraq digər xalqlara məxsus mədəni dəyərləri mənimsəməyə çalışırlar. Buna musiqi, müxtəlif təamlar, geyimlər, toponimlər və s aiddir. 


N.Q.Volkova ( rəssam) I.X.Kuçuk İoannesovanın erməni dilinə tərcümə etdiyi mənbəyə əsaslanaraq Krasnodar diyarının Beloreçensk kəndində xristian kilsəsinin xarabalıqlarında tapılmış və guya erməni dilində olan bir daşa istinad edərək, ermənilərin  Şimali Qafqaza orta əsrlərdə daxil olduqlarını bildirir. [3, 257]


Tarixi faktlara diqqət yetirsək ermənilərin aktiv şəkildə Qafqaza köçürülməsi  XVIII və ХХ əsrin birinci rübündə baş vermişdir. Bu İran və Çar Rusiyasının məqsədyönlü şəkildə  xristiyanları Qafqaz ilə sərhəd olan bölgələrə köçürərək öz torpaqlarını gücləndirmək və müsəlman xalqını qarışdırmaq siyasəti idi. Bununla əlaqədar olaraq İrandan köçürülən ermənilərin sayı 40-50 min təşkil edirdi. Rus –türk müharibəsi dövründə və sonra daha 90 min erməni köçürülmüş oldu. 


XVIII əsrdən etibarən Qars və Xəzər dənizi sahillərində imiqrantların hərəkətliliyi Qafqazdakı vəziyyəti daha da çətinləşdirdi. 1801-ci il sentyabrın 12-də bütün Şərqi Gürcüstan Rusiyaya qoşulmuş oldu. Bundan sonrakı siyasi plan Azərbaycanın ələ keçirilməsi idi.  


1804-cü  ilin may ayında İran Cənubi Qafqazdan rus qoşunlarının çıxarılmasını tələb etdi. Rusiya bu tələbi rədd etdi. İki ölkə arasındakı diplomatik əlaqələr 16 iyun tarixində sona çatdı və müharibə başladı.


Rusiya və Türkiyə arasında 1806-cı ildə baş verən müharibə nəticəsində Rusiya İrəvan və Naxçıvan xanlıqları istisna olmaqla Talış xanlığını birləşdirməyə nail oldu. Bununla da Rusiya Şimali Azərbaycanın işğalını başa çatdırdı. 1812-ci ildə isə Türkiyə ilə Buxarest sülh müqaviləsi imzalandı.


Hərbi əməliyyatlarda baş verən uğursuzluq, Rusiya sərhədlərində Napaleonun məhv edilməsi və rus qoşunlarının Avropa savaşına başlaması səbəbi ilə beynəlxalq arenadakı dəyişikliklər İranla sülh müqaviləsinin imzalanmasını sürətləndirdi. Danışıqlar 1813-cü ildə Gülüstan sülh müqaviləsi ilə başa çatdı.


1826-1828-ci illərdə Rusiya-İran müharibəsində Rusiyanın qələbəsindən sonra, Rusiya və İran arasında 10 fevral 1828-ci ildə Türkmənçay müqaviləsi imzalandı. Bu müqavilə Azərbaycanın şimal və cənub  olmaqla iki hissəyə bölünməsinə gətirib çıxardı. Şimal hissə Rusiyaya, cənub hissə isə İrana keçdi. Bundan sonra Azərbaycan torpaqlarına, xüsusilə Naxçıvan, Qarabağ, İrəvan xanlığına, həmçinin Bakı və Gəncə şəhərlərinə  Türkiyədən və İrandan 120 minə yaxın erməni köçürüldü. Beləliklə Türkmənçay sülh müqaviləsi nəticəsində ermənilərin Azərbaycana köçürülməsi prosesi başlamış oldu. [1, 319]


Qeyd edək ki, həm Şimali, həm də Cənubi Qafqazda ermənilərin mövcudluğu istənilməyən dəyişikliklərə səbəb oldu. Şimali Qafqazda yerli əhalidən sonra burada yaşayan xalqlar arasında əhəmiyyətli yeri tutan ruslar müsəlmanlar ilə sülh şəraitində yaşaya bilsələr də, bir etnik qrup şəkilində yaşayan ermənilər isə öz iddiaları ilə yerli xalqda qəzəb doğurmaqdadırlar. Özgə torpaqlara sürətlə uyğunlaşmağı bacaran ermənilər tez bir zamanda Şimali Qafqazın ən yaxşı torpaqlarında da məskunlaşa bildilər. [4, 516]  Onların məskunlaşdıqları Adıgey və Çərkəz respublikaları Şimali Qafqazın ən faydalı torpaqlarındandır.


Adıgey respublikası tarixi, mədəniyyəti və mədəni abidələri ilə seçilir. Burada ərazinin üçdə birindən çoxunu meşələr təşkil edir. Buna əsasən, respublikada böyük tikinti materialı ehtiyatları mövcuddur. [2, 134]


Qaraçay-Çərkəz ərazisində isə 80-dən çox millətin nümayəndəsi yaşayır. Buna XIX-XX əsrlərdə Osmanlı imperiyasının ərazisindən köçmüş ermənilər də daxildir. Onların böyük qismi Şimali Qafqazın Qara dəniz sahillərində, digər bir qismi isə keçmiş Adıgey-Çərkəz bölgəsində məskunlaşıblar. Bununla yanaşı ermənilər Stavropol diyarının Kursk bölgəsində və Krasnodar ərazisində, eləcə də Krım və Abxaziyada yerləşiblər.


Ən qarışıq etnik vəziyyət Kuban, Stavropol, Rostov bölgələrində müşahidə olunur. Qeyd edək ki, ermənilər hər zaman Kuban bölgəsini öz tarixi torpaqları kimi görüblər. Buna görə də onlar 1905-ci ildən sonra Krasnodar bölgəsində muxtariyyət axtarmağa başlayıblar. Həmçinin Krasnodar bölgəsi iki əhəmiyyətli liman olan Novorossiysk və Soçi ilə Qara dəniz sahilinə uzandığı üçün ermənilər dənizə açılmaqdan ibarət olan planlarına bir növ yaxınlaşmış olurlar.


Bu gün Kuban bölgəsinin şəhərlərində ermənilər müxtəlif  biznes strukturlarını da idarə edirlər. İdman sahəsində bölgənin ən böyük iki futbol klubu olan "Kuban" və "Krasnodar" da ermənilər tərəfindən idarə olunur. [5]


Bununla yanaşı ermənilər Soçi, Kislovodsk, Esentuki, Jeleznovodsk, Krasnodar, Stavropol, Armavir, Rostov, Novoçerkassk, Həştərxan və s. kimi kurort şəhərlərinə də yayılıblar.


 Onu da qeyd edək ki, hal-hazırda Stavropol diyarında erməni icmasının milli seqmenti olaraq kilsələr ekstremist təbliğat aparmaqdadırlar. Ermənilər həmçinin Dərbənd və Kizlər ərazilərində də aktiv fəaliyyət göstərirlər. Demək olar ki, elə ilk erməni icması da məhz bu ərazilərdə qurulub.


Adı çəkilən bölgələrdə tarixən mövcud olduqlarını sübut etmək üçün ermənilər daima müxtəlif iddialar irəli sürürlər. Erməni mənbələri belə qələmə verirlər ki, onlar əvvəl Kırım yarımadasına yayılıblar və daha sonra Türkiyə, İran kimi müxtəlif bölgələrdə yerləşiblər. Görünür İran və Kırım yarımadası artıq o zamanlardan  ermənilərin təkəbbürlü planlarının bir hissəsi olub.


Qeyd edək ki, Qafqaz  xalqları arasında ermənilərin sayının artmasına bir növ  köçürülmə prosesi səbəb oldu. Bu proses nəticəsində onların siyasi müstəqilliyə dair iddiaları da yaranmağa başladı. Bu da ermənilərə yerli hökumət orqanları nümayəndəliklərində öz namizədliklərini irəli sürmək üçün də imkan yaratmış oldu. Ümumilikdə, XIX-XX əsrdə əsasən (1890-1920-ci illər ərzində) Şimali Qafqazda  ermənilərin sayında 2,3 dəfə artım müşahidə olunmuşdur. Əlbəttə ki, onların bu şəkildə Şimali Qafqaz regionuna nüfuz etməsi yerli xalqda da narahatlıq doğurmaqdadır.


Bu gün ermənilər Rusiya Federasiyasının ən çox qarışıq etnik tərkibə malik olan bölgəsi Dağıstanda da yaşayırlar. Qeyd edək ki, Dağıstanda 100-dən çox etnik qrup yaşayır. Yalnız 30-u yerli xalqdır. Noqaylar, tabasaranlılar, avarlar, dargilər, lezgilər, ağullar, kumuklar, tatlar, ruslar və s. Dağıstanda yaşayan Azərbaycanlılar da bu bölgənin qədim xalqlarındandır. Respublikanın belə qarışıq tərkibə malik olması isə bölgədə yaşayan xalqların dil, din, geyim baxımından da fərqliliklərini ortaya çıxarmış olur.


2017-ci ilə nəzər salsaq, həmin il ərzində Dağıstanda 531 terror xarakterli hadisə qeydə alınmışdır. Onlardan 373-ü qeyri-qanuni silahlı birləşmələr idi. Bu haqda Dağıstan daxili işlər naziri Abdulrəşid Maqomedov Dağıstan parlamenti sessiyasında məlumat vermişdi. O, qeyd edirdi ki, 2017-ci il ərzində 40 quldur ləğv edildi. 312 döyüşçü və tərəfdaşları nəzarətə alındı. 19 nəfər isə könüllü şəkildə təslim oldu. Həmçinin Dağıstan güc strukturu əməkdaşları respublikada 6 terror - diversiya qrupunu məhv etdi.


Təqdim olunmuş mənzərə müxtəlif tarixlərdə ermənilərin sözügedən yaşayış məntəqələrinə köçürülməsi və onların bu torpaqlar üzərində artan iddialarını ifadə edir. Qeyd edək ki, onların bu iddiaları yaşadıqları Şimali Qafqaz respublikaları və diyarları üçün də təhlükə doğurmaqdadır.


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Prezident cüdo üzrə dünya çempionatının yarışlarını izləyir - YENİLƏNİB
26.09.2018, 19:08

Prezident cüdo üzrə dünya çempionatının yarışlarını izləyir - YENİLƏNİB

Azərbaycanlı cüdoçu dünya çempionatında gümüş medal qazandı
26.09.2018, 18:59

Azərbaycanlı cüdoçu dünya çempionatında gümüş medal qazandı

Azərbaycan prezidenti türkmənistanlı həmkarını təbrik edib
26.09.2018, 18:53

Azərbaycan prezidenti türkmənistanlı həmkarını təbrik edib

Amerika KİV-ləri: Korrupsiya Ermənistandan ABŞ-a keçir
26.09.2018, 18:45

Amerika KİV-ləri: Korrupsiya Ermənistandan ABŞ-a keçir

“Azərkosmos”la Fransa Kosmik Tədqiqatlar Mərkəzi arasında saziş təsdiqləndi
26.09.2018, 18:36

“Azərkosmos”la Fransa Kosmik Tədqiqatlar Mərkəzi arasında saziş təsdiqləndi

Qızılağac Milli Parkı yaradılır
26.09.2018, 18:31

Qızılağac Milli Parkı yaradılır

Prezident Gəncəyə 10 milyon manat ayırdı
26.09.2018, 18:22

Prezident Gəncəyə 10 milyon manat ayırdı

Mehriban Əliyevanın İtaliyaya rəsmi səfəri başa çatıb
26.09.2018, 18:16

Mehriban Əliyevanın İtaliyaya rəsmi səfəri başa çatıb

YAP Lerik rayon təşkilatının yaranmasının 25-ci ildönümü qeyd olunub - FOTO
26.09.2018, 18:10

YAP Lerik rayon təşkilatının yaranmasının 25-ci ildönümü qeyd olunub - FOTO

Prezident Mədət Quliyevlə bağlı sərəncam VERDİ
26.09.2018, 18:05

Prezident Mədət Quliyevlə bağlı sərəncam VERDİ

Əflatun Amaşov beynəlxalq konfransda danışıb
26.09.2018, 18:01

Əflatun Amaşov beynəlxalq konfransda danışıb

Prezident rəqəmsal ödənişlərin genişləndirilməsi üzrə Dövlət Proqramını təsdiqləyib
26.09.2018, 17:58

Prezident rəqəmsal ödənişlərin genişləndirilməsi üzrə Dövlət Proqramını təsdiqləyib

Putin Ermənistana səfərini təxirə saldı
26.09.2018, 17:52

Putin Ermənistana səfərini təxirə saldı

İtaliya Prezidenti Mehriban Əliyevanın şərəfinə rəsmi nahar verdi
26.09.2018, 17:47

İtaliya Prezidenti Mehriban Əliyevanın şərəfinə rəsmi nahar verdi

Komitə sədri səfirlə görüşdü - FOTO
26.09.2018, 17:47

Komitə sədri səfirlə görüşdü - FOTO

Tramp Maduro ilə görüşməyə hazırdır
26.09.2018, 17:44

Tramp Maduro ilə görüşməyə hazırdır

Bakcell “Karyerada ilk addım” məşğulluq tədbirinə qoşuldu
26.09.2018, 17:42

Bakcell “Karyerada ilk addım” məşğulluq tədbirinə qoşuldu

Nazirlik yanında İctimai Şura TOPLANDI: Əlillərlə bağlı bu çatışmazlıqlar qabardıldı
26.09.2018, 17:36

Nazirlik yanında İctimai Şura TOPLANDI: Əlillərlə bağlı bu çatışmazlıqlar qabardıldı

Deputatlar Moldovaya gediblər
26.09.2018, 17:33

Deputatlar Moldovaya gediblər

Manatın sabahkı MƏZƏNNƏSİ
26.09.2018, 17:21

Manatın sabahkı MƏZƏNNƏSİ

Dağıstanın keçmiş rəhbərinin qardaşı tutuldu
26.09.2018, 17:16

Dağıstanın keçmiş rəhbərinin qardaşı tutuldu

Mehriban Əliyeva Vatikanda Müqəddəs Sebastian katakombalarının açılışında - FOTO
26.09.2018, 17:10

Mehriban Əliyeva Vatikanda Müqəddəs Sebastian katakombalarının açılışında - FOTO

Bu ölkədə 5 ildə 400 min insan öldürülüb 
26.09.2018, 17:07

Bu ölkədə 5 ildə 400 min insan öldürülüb 

Tibb eksperti Azərbaycanın baş onkoloquna etiraz etdi
26.09.2018, 17:06

Tibb eksperti Azərbaycanın baş onkoloquna etiraz etdi

Agentlik jurnalistlər üçün 2 müsabiqə elan etdi
26.09.2018, 16:46

Agentlik jurnalistlər üçün 2 müsabiqə elan etdi

Azərbaycan Tərcümə Mərkəzinin Elmi Şurası ilk toplantısını keçirib
26.09.2018, 16:41

Azərbaycan Tərcümə Mərkəzinin Elmi Şurası ilk toplantısını keçirib

Mehriban Əliyeva Müqəddəs Taxt-Tacın dövlət katibi ilə görüşüb - FOTO
26.09.2018, 16:35

Mehriban Əliyeva Müqəddəs Taxt-Tacın dövlət katibi ilə görüşüb - FOTO

Azərbaycanda ilk dəfə beynəlxalq “İnnovasiyalar həftəsi” keçiriləcək
26.09.2018, 16:30

Azərbaycanda ilk dəfə beynəlxalq “İnnovasiyalar həftəsi” keçiriləcək

Hesablama Palatası Sahibkarlığa Kömək Milli Fondunu yoxladı
26.09.2018, 16:29

Hesablama Palatası Sahibkarlığa Kömək Milli Fondunu yoxladı

Hillari Klintonla şam yeməyi üçün 5400 dollar ödəniləcək
26.09.2018, 16:29

Hillari Klintonla şam yeməyi üçün 5400 dollar ödəniləcək

“Azərbaycanın Birinci vitse-prezidentinin İtaliya səfəri əlaqələrimizə əlavə təkan olacaq” - Deputat
26.09.2018, 16:28

Azərbaycanın Birinci vitse-prezidentinin İtaliya səfəri əlaqələrimizə əlavə təkan olacaq” - Deputat

ADU-da italyan dilində “Xilaskar Ömrü” sənədli filmi nümayiş olundu
26.09.2018, 16:23

ADU-da italyan dilində “Xilaskar Ömrü” sənədli filmi nümayiş olundu

Putinin Azərbaycana səfər proqramı AÇIQLANDI
26.09.2018, 16:21

Putinin Azərbaycana səfər proqramı AÇIQLANDI

Bakı Meriyası “Qarabağ  mitinqi”nə İCAZƏ VERDİ
26.09.2018, 16:16

Bakı Meriyası “Qarabağ  mitinqi”nə İCAZƏ VERDİ

Səfirliyin ərazisində qumarxana fəaliyyət göstərib?
26.09.2018, 16:10

Səfirliyin ərazisində qumarxana fəaliyyət göstərib?

Deputatlar Oqtay Şirəliyevin qızının təyinatına SEVİNİRLƏR   
26.09.2018, 16:06

Deputatlar Oqtay Şirəliyevin qızının təyinatına SEVİNİRLƏR  

Vilayət Quliyevin Topçubaşovla bağlı kitabı çıxdı
26.09.2018, 16:04

Vilayət Quliyevin Topçubaşovla bağlı kitabı çıxdı

Azərbaycanda dəfnə icazə verilməyən ərazilərdə ölü basdıranlar cərimələnəcəklər   
26.09.2018, 16:03

Azərbaycanda dəfnə icazə verilməyən ərazilərdə ölü basdıranlar cərimələnəcəklər  

BDU-da Həsən Abdullayevin xatirə barelyefi açılıb - FOTO
26.09.2018, 15:45

BDU-da Həsən Abdullayevin xatirə barelyefi açılıb - FOTO

Məktəblər arasında idman növləri üzrə respublika çempionatı keçiriləcək - FOTO
26.09.2018, 15:39

Məktəblər arasında idman növləri üzrə respublika çempionatı keçiriləcək - FOTO

Azərbaycanda hamı o sürücünü axtarır - FOTO   
26.09.2018, 15:32

Azərbaycanda hamı o sürücünü axtarır - FOTO  

Bakıda məktəblərin həyətində şagirdlərə qarşı əxlaqsızlıq edən şəxs yaxalandı - FOTO
26.09.2018, 15:27

Bakıda məktəblərin həyətində şagirdlərə qarşı əxlaqsızlıq edən şəxs yaxalandı - FOTO

Bolton İranı sərt hədələdi
26.09.2018, 15:21

Bolton İranı sərt hədələdi

Mehriban Əliyeva Roma Papası ilə görüşdü 
26.09.2018, 15:20

Mehriban Əliyeva Roma Papası ilə görüşdü 

“Qanımızı axıdan namussuzun cəzasını...” - Sevil Nuriyeva Etimaddan YAZDI  
26.09.2018, 14:58

“Qanımızı axıdan namussuzun cəzasını...” - Sevil Nuriyeva Etimaddan YAZDI  

“Paşinyan Yerevan küçələri ilə BMT Baş Assambleyasının kürsüsünü qarışıq salıb”
26.09.2018, 14:49

“Paşinyan Yerevan küçələri ilə BMT Baş Assambleyasının kürsüsünü qarışıq salıb

Qəbiristanlıqlarda sanitar normaları pozanlar cərimələnəcək   
26.09.2018, 14:43

Qəbiristanlıqlarda sanitar normaları pozanlar cərimələnəcək  

Ağcabədidə konsert keçirildi
26.09.2018, 14:43

Ağcabədidə konsert keçirildi

Fransalı müsəlmanlarının düşməni xəstəxanaya düşdü
26.09.2018, 14:29

Fransalı müsəlmanlarının düşməni xəstəxanaya düşdü

Azərbaycanda broyler toyuqlarını rəbgləyib “kənd toyuğu” kimi satanlar həbs edildilər
26.09.2018, 14:27

Azərbaycanda broyler toyuqlarını rəbgləyib “kənd toyuğu” kimi satanlar həbs edildilər

ARXİV