با نزدیک شدن به فرآیندهای سیاسی بعدی در ارمنستان، توجه کشورهای منطقه بار دیگر به ایروان معطوف میشود. به ویژه برای ایران، ارمنستان دیگر فقط یک کشور همسایه نیست، بلکه یکی از عناصر اصلی تعادل ژئوپلیتیکی در قفقاز جنوبی است. به همین دلیل، این ایده که تهران از ماندن نیکول پاشینیان در قدرت استقبال نمیکند، اخیراً بیشتر مورد بحث قرار گرفته است.
دلیل اصلی این امر، نزدیک شدن تدریجی ارمنستان به غرب در دوران حکومت پاشینیان است. در سالهای اخیر، روابط ایروان با اتحادیه اروپا گسترش یافته و ارمنستان فعالتر در نشستهای جامعه سیاسی اروپا شرکت کرده است. به موازات آن، برگزاری رزمایشهای نظامی مشترک با ایالات متحده و گسترش روابط در زمینه امنیت و دفاع، نگرانی جدی در تهران ایجاد کرده است.
ایران به ویژه فعالیت هیئت ناظر اتحادیه اروپا در خاک ارمنستان را یک تهدید استراتژیک ارزیابی میکند. تهران معتقد است که تبدیل شدن این هیئت به یک شکل بلندمدتتر و نهادی در آینده میتواند مواضع غرب را در منطقه تقویت کند. مقامات ایرانی این را نه تنها یک مسئله دیپلماتیک، بلکه یک مشکل امنیتی میدانند.
مسئله دیگری که تهران را نگران میکند، احتمال تبدیل شدن ارمنستان به یک بستر اطلاعاتی و نظارتی برای غرب است. در رسانهها و محافل کارشناسی ایران اغلب ادعا میشود که از طریق خاک ارمنستان میتوان اطلاعاتی در مورد مناطق شمالی ایران، تأسیسات نظامی و خطوط ارتباطی جمعآوری کرد. به ویژه در پسزمینه روابط پرتنش ایران با ایالات متحده و اسرائیل، این مسئله برای تهران حساسیت بیشتری پیدا کرده است.
درگیریهای اخیر ایالات متحده و اسرائیل و تنشها در منطقه، منابع نظامی-سیاسی ایران را تضعیف کرده است، اما تهران مسیر ارمنستان را نادیده نمیگیرد. برعکس، ایران معتقد است که از دست دادن مواضع خود در قفقاز جنوبی میتواند در آینده تواناییهای نفوذ منطقهای آن را بیشتر کاهش دهد.
ایران آشکارا تلاش میکند تا تصویری از مداخله در سیاست داخلی ارمنستان ایجاد نکند. در بیانیههای رسمی، لفاظیهای متعادل و محتاطانه حفظ میشود. اما ناظران منطقهای معتقدند که تهران در پشت پرده از نیروهای طرفدار روسیه حمایت سیاسی و اطلاعاتی میکند و فرآیندها را از نزدیک دنبال میکند.
یکی از اصلیترین نگرانیهای تهران، مسئله کریدور زنگزور است. ایران معتقد است که تحقق این پروژه میتواند نقشه ژئوپلیتیکی منطقه را تغییر داده و نقش ایران را در مسیر اوراسیا از طریق ارمنستان تضعیف کند. علاوه بر این، تهران از افزایش نفوذ ترکیه و آذربایجان در منطقه از طریق این کریدور نگران است.
به همین دلیل گفته میشود که ایران به روی کار آمدن نیروهای سیاسی طرفدار روسیه در ارمنستان بیشتر علاقهمند است. برای تهران، شخصیتهایی که سیاست هماهنگ با مسکو را دنبال میکنند، گزینه امنتری محسوب میشوند. در این زمینه، نام شخصیتهایی مانند سامول کاراپتیان، تاجر، روبرت کوچاریان، رئیسجمهور سابق، و گاگیک ساروکیان، تاجر، بیشتر مطرح میشود. به ویژه، در دوران ریاستجمهوری روبرت کوچاریان (1998-2008)، روابط ایران و ارمنستان هماهنگتر بود که این امر همدردی با آن خط سیاسی را در تهران افزایش میدهد.
به همین دلیل، در پلتفرمها و رسانههای ایران مشاهده میشود که با سیاستمداران ارمنی مخالف کریدور زنگزور، برخورد مثبتتری صورت میگیرد. هدف اصلی تهران جلوگیری از ورود کامل ارمنستان به مدار غرب و دور نشدن آن از خط روسیه-ایران است.
بنابراین، مبارزه سیاسی در داخل ارمنستان دیگر فقط یک نبرد داخلی برای قدرت نیست. این فرآیند به بخش مهمی از رقابت ژئوپلیتیکی خاموش برای قفقاز جنوبی تبدیل شده است. ایران نیز در این رقابت، اگرچه در ظاهر آرام به نظر میرسد، اما در واقع یکی از دقیقترین بازیگران باقی میماند.
