اظهارات نیکول پاشینیان، نخست وزیر ارمنستان، در سفر اخیرش به روسیه، تمام گفته های قبلی او درباره روسیه را زیر و رو کرد. البته، اکنون همه جوامع در مورد حافظه مشکل جدی دارند. در غیر این صورت، در ارمنستان از او پرسیده می شد که چرا به وعده های قبلی خود عمل نکرده است.
پاشینیان سال هاست که یکی از پربحث ترین چهره های سیاسی منطقه است. فرقی نمی کند مثبت یا منفی، مهم این است که در کانون توجه قرار دارد. یکی از سوالات اصلی در مورد فعالیت او اینگونه شکل می گیرد: آیا پاشینیان در واقع غرب گراست، روس گراست، یا حامل خط سومی است که بین این دو جهت مانور می دهد؟
پاسخ قطعی به این سوال دشوار است. زیرا در رفتار سیاسی پاشینیان، بیش از یک خط ایدئولوژیک ثابت، مواضع متغیر متناسب با موقعیت، مانورهای تاکتیکی و مدیریت تصویر به چشم می خورد.
تأثیر مکتب لئون تر-پتروسیان، اولین رئیس جمهور ارمنستان، در شکل گیری سیاسی پاشینیان غیرقابل انکار است. پاشینیان که سال ها در حلقه سیاسی تر-پتروسیان رشد کرده بود، بعدها با او درگیری جدی پیدا کرد و از انتقادات آشکار و حتی عبارات توهین آمیز ابایی نداشت. این واقعیت نمونه مهمی است که نشان می دهد در روابط سیاسی او، منافع و موقعیت سیاسی بیش از وفاداری شخصی اهمیت دارد.
تصویر غرب گرا و تعارفات با مسکو
پس از «انقلاب مخملی» سال ۲۰۱۸، پاشینیان در عرصه بینالمللی عمدتاً به عنوان یک سیاستمدار غربگرا معرفی میشد. نزدیک شدن به ایالات متحده و اتحادیه اروپا به عنوان جهت اصلی سیاست او به نظر میرسید. اما پس از انتخاب به عنوان نخستوزیر، او به طور مداوم به روسیه تعارف کرد، بر شراکت استراتژیک با مسکو تأکید کرد و اعلام کرد که ارمنستان در سیستم امنیتی روسیه باقی خواهد ماند.
جالب اینجاست که رفتارهای اخیر پاشینیان نیز نشان دهنده تغییرپذیری مسیر ژئوپلیتیکی اوست. در سفر اخیر خود به روسیه، او پیام های گرمی در مورد آینده روابط با مسکو ارسال کرد. پاشینیان در سفر اخیر خود به روسیه اظهار داشت که "چه قبل از انتخابات 7 ژوئن و چه بعد از آن، ما مصمم به توسعه روابط خود با روسیه هستیم. البته، ما به ادامه مشارکت خود در اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز علاقه مندیم."
سپس دوباره اعلام کرد که مسیر اصلی سیاست ارمنستان عضویت در اتحادیه اروپا است.
این تغییرپذیری نشان می دهد که او به شرایط ژئوپلیتیکی و منافع سیاسی شخصی وابسته است. ویژگی اصلی رفتار سیاسی پاشینیان، توانایی او در ایجاد تصاویر مختلف برای مخاطبان گوناگون است. در نتیجه این رویکرد، او در بسیاری از مسائل تأثیر متناقضی ایجاد می کند: تصویری صلح طلبانه ایجاد می کند، اما در داخل می تواند به عنوان حامل تمایلات انتقام جویانه ارزیابی شود.
او تصویری از یک دموکرات آشکار ایجاد می کند، اما منتقدانش او را به تمایلات پنهان اقتدارگرایانه متهم می کنند. او پیام های آشکار غرب گرایانه می دهد، اما در لحظات سرنوشت ساز به لفاظی های روس گرایانه باز می گردد. از این منظر، خط سیاسی پاشینیان گاهی اوقات به عنوان "سیاست ناشناخته" به نظر می رسد. او ممکن است فردا به خاطر منافع شخصی و ژئوپلیتیکی خود، موضع ایدئولوژیک کاملاً متفاوتی را نشان دهد، حتی احتمال پذیرش یک تصویر سیاسی-مذهبی کاملاً متفاوت مانند یک کمونیست متعصب، یک مسلمان مؤمن یا هر چیز دیگری منتفی نیست. همه اینها نشان می دهد که پاشینیان یک سیاستمدار ساده لوح نیست. برعکس، او می تواند یکی از قدرتمندترین مدیران روابط عمومی سیاسی منطقه در زیر نقاب باشد. او تصویر خاصی را برای خود انتخاب کرده و از طریق این تصویر توانسته است هم مخاطبان داخلی و هم جامعه بین المللی را به نوعی دستکاری کند. یکی از مزایای اصلی او، توانایی ارائه پیام هایی است که با انتظارات مخاطبان مختلف مطابقت دارد. به همین دلیل، پاشینیان از یک سو در غرب به عنوان یک اصلاح طلب دموکراتیک، از سوی دیگر در روسیه به عنوان یک شریک عملگرا و در داخل به عنوان رهبری که از منافع ملی محافظت می کند، معرفی می شود.
برای درک تاکتیک های سیاسی پاشینیان، باید به نتایج انتخابات اخیر نیز توجه کرد. او در انتخابات نزدیک به 50 درصد آرا را به دست آورد و قدرت خود را تثبیت کرد. اما به گفته برخی ناظران، آرای او می توانست بیشتر باشد. در این زمینه، این رویکرد مطرح می شود که اگر پاشینیان آرای بالاتری و تعداد نمایندگان بیشتری را که برای تغییرات قانون اساسی لازم است، به دست می آورد، این می توانست امکان مانورهای سیاسی آینده او را محدود کند.زیرا داشتن اکثریت پارلمانی به اندازه کافی قوی برای تغییر قانون اساسی، او را مجبور به پذیرش تعهدات مشخص تری می کرد. به همین دلیل، ادعا می شود که پاشینیان در مورد همه پرسی و تغییر قانون اساسی تمایل به حداکثر طولانی کردن روند دارد.
با این رویکرد، او سعی می کند در داخل موضع ملی گرای ارمنی را حفظ کند و ترجیح می دهد روند را به طور مصنوعی طولانی کند تا در صورت تغییر شرایط ژئوپلیتیکی، از فرصت های جدید استفاده کند. امروز برخی پاشینیان را مرد غرب می دانند، در حالی که برخی دیگر معتقدند او نمی تواند به طور کامل از روسیه دور شود. اما رفتار سیاسی سال های اخیر نشان می دهد که او نه خط سیاسی ثابت غرب و نه روسیه را دنبال می کند. ارزیابی صحیح تر این است که ایدئولوژی سیاسی اصلی پاشینیان حفظ قدرت شخصی، اتخاذ موضعی متناسب با واقعیت های ژئوپلیتیکی متغیر و باز نگه داشتن حداکثر امکانات مانور است. به همین دلیل، پاسخ قطعی به این سوال که "پاشینیان به کدام فرقه خدمت می کند؟" دشوار است.
تنها جنبه ای که تغییر نمی کند، انعطاف پذیری سیاسی او، توانایی او در ایجاد تصویر و تلاش او برای حفظ امکان تغییر موضع متناسب با موقعیت است. این امر او را به یکی از غیرقابل پیش بینی ترین چهره های سیاست منطقه تبدیل می کند.
