Bugun - 1-sentabr kuni Bishkekda Qirg'iziston Prezidenti Sadir Japarov raisligida Shanxay Hamkorlik Tashkiloti (ShHT) sammiti va "ShHT plyus" formatidagi sammit bo'lib o'tmoqda.
Kecha - 31-avgust kuni Bishkekda IV Jahon Ko'chmanchilar O'yinlarining ochilish marosimi ham bo'lib o'tdi.
30-31-avgust kunlari bir qator xorijiy davlatlar rahbarlari va yuqori martabali davlat amaldorlari, shuningdek, xalqaro tashkilotlar rahbarlari Qirg'izistonga kelishdi.
Qiziq, davlat rahbarlari va vakillari Qirg'izistonga qaysi samolyotlarda tashrif buyurishdi?
Modern.az sayti xorijiy OAVlarga tayanib, yuqori martabali mehmonlarning Bishkekka uchgan samolyotlari haqida ma'lumotlarni taqdim etadi.
Ma'lumotlar ochiq manbalarda va havo kemalarini kuzatish xizmatlarida mavjud bo'lgan ma'lumotlar asosida tayyorlangan.
Qozog'iston Prezidenti Qosim-Jomart Toqayev Qirg'izistonga hukumatga tegishli "Airbus A330-243" samolyotida uchgan. Bu samolyot Qozog'iston hukumatiga tegishli bo'lib, mamlakatning yuqori darajadagi rahbariyatini tashish uchun ishlatiladi.
"Airbus A330-200" keng fyuzelyajli, ikki dvigatelli uzoq masofali yo'lovchi samolyotidir.
"Airbus" kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan samolyotda "fly-by-wire" masofadan boshqarish tizimi va elektron kokpit arxitekturasi qo'llaniladi. "Airbus A330-200" samolyoti qisqaroq fyuzelyaji bilan ajralib turadi, shu bilan birga kattaroq yonilg'i bakiga va kamroq yo'lovchi sig'imiga ega. Samolyot "Boeing 767-300" modeliga raqib sifatida ishlab chiqilgan.
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin 31-avgust kuni Qirg'izistonga Prezident samolyoti bo'lgan "Il-96-300PU(M)" bilan kelgan. Samolyotni Rossiya Prezidenti Ishlar Boshqarmasiga bo'ysunuvchi "Rossiya" Maxsus Uchish Otryadi ekspluatatsiya qiladi. Samolyotning ishlab chiqaruvchisi Voronej Aviatsiya Zavodidir.
Bu avialayner Prezident aviatsiya otryadining eng yangi samolyotlaridan biridir.
Rusiya OAVlarining ma'lumotlariga ko'ra, "Il-96-300PU(M)" keng fyuzelyajli, to'rt dvigatelli uzoq masofali samolyotdir. Uning uzunligi 55 metr, qanot kengligi 60 metr, maksimal tezligi taxminan 900 km/soat, uchish masofasi esa 10 ming kilometrdan ortiqdir.
Prezident samolyotida alohida kabinetlar, konferensiya zali, dam olish zonasi, muzokara xonalari, tibbiy bo'linma va himoyalangan aloqa tizimlari mavjud.
Turkiya yetakchisi Rajab Toyyib Erdog'an rafiqasi Emine Erdog'an bilan birga Qirg'izistonga Turkiya Prezidentining "Airbus A330-243 Prestige" samolyotida uchgan.
Samolyot "Airbus A330-200" modelining modifikatsiyasi bo'lib, AQSh kompaniyasi tomonidan prezident ehtiyojlariga mos ravishda qayta jihozlangan.
Turkiya OAVlarining ma'lumotlariga ko'ra, samolyot 2014-yil 29-avgustda Istanbulga keltirilgan. Bu Erdog'anning Turkiya Prezidenti sifatida qasamyod qilish marosimidan bir kun keyinga to'g'ri kelgan.
Dastlab oq rangda bo'lgan samolyot uch kun ichida Turkiya bayrog'ining qizil-oq ranglariga bo'yalgan. Samolyotning dum qismiga yarim oy va yulduz tasviri ham qo'shilgan.
Havo kemasi Prezident samolyoti sifatida birinchi marta 2014-yil 1-sentabrda Erdog'anning Shimoliy Kiprga birinchi rasmiy tashrifi paytida ishlatilgan.
"Airbus A330-200" keng fyuzelyajli uzoq masofali yo'lovchi samolyotidir va yonilg'i quyishsiz kamida 15 ming kilometr masofani bosib o'ta oladi. Prezident versiyasida samolyot 90 yo'lovchiga mo'ljallangan va yig'ilish zallari, shuningdek, dam olish xonalari bilan jihozlangan.
Turkiya OAVlarining yozishicha, "Airbus A330-200" samolyotining narxi 2014-yil kursida taxminan 221 million dollar bo'lgan. Uni Prezident ehtiyojlariga moslashtirish uchun esa qo'shimcha ravishda kamida 100 million dollar sarflangan.
Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev va rafiqasi Mehribon Aliyeva 31-avgust kuni Qirg'izistonga Ozarbayjon hukumatiga tegishli "Boeing 767-32L(ER)" VIP samolyotida borgan.
Samolyot Ozarbayjonning milliy aviatashuvchisi "Ozarbayjon Havo Yo'llari" (AZAL) tomonidan ekspluatatsiya qilinadi.
Samolyot dastlab 2010-yilda 4K-BAKU-1 ro'yxatga olish raqamini olgan, 2011-yildan esa hozirgi 4K-AI01 ro'yxatga olish raqami bilan uchadi.
"Boeing 767-300ER" keng fyuzelyajli, uzoq masofali yo'lovchi samolyotidir. Yonilg'i quyishsiz taxminan 11 ming kilometr masofani bosib o'ta oladi. Standart yo'lovchi versiyasida 350 nafargacha yo'lovchini tashish mumkin. VIP versiyasida esa o'rindiqlar soni ancha kamaytirilgan.
Belarus Prezidenti Aleksandr Lukashenko 31-avgust kuni Qirg'izistonga Prezident samolyoti bo'lgan "Boeing 767-300ER" bilan qo'ngan. Samolyot Belarusning milliy aviatashuvchisi "Belavia" tomonidan hukumatning topshirig'i bilan ekspluatatsiya qilinadi va amalda Prezident foydalanishiga biriktirilgan.
Samolyot birinchi marta 2004-yil oktabr oyida Turkmanistonning "Turkmenistan Airlines" aviakompaniyasiga topshirilgan. 2012-yilgacha Turkmaniston hukumati nomidan ekspluatatsiya qilingan samolyot o'sha yili Belarus hukumatining foydalanishiga o'tgan. Shundan so'ng Lukashenkoning safarlari uchun ishlatiladi. Bu avialayner Belarusning "1-sonli samolyoti" hisoblanadi.
Xorijiy matbuotda tarqalgan ma'lumotlarga ko'ra, 2024-yil avgust oyida AQSh Moliya Vazirligi bu "Boeing 767-300ER" samolyotini Lukashenkoning manfaatlariga tegishli mulk sifatida sanksiya ro'yxatiga kiritgan. Buyuk Britaniya esa undan avvalroq – 2021-yilda bu samolyotga xizmat ko'rsatishga analog cheklovlar qo'ygan.
Pokiston Bosh vaziri Shahboz Sharif Qirg'izistonga hukumatga tegishli "Airbus A319-112" samolyotida kelgan.
Samolyot Pokiston Harbiy Havo Kuchlari tomonidan ekspluatatsiya qilinadi va Nur Xon aviabazasida joylashgan 35-aralash transport aviatsiya qanotining 12- "Burraqs" VIP eskadroniga kiradi.
Samolyot Pokiston hukumatining aviaparkiga kiritilishidan oldin turli xorijiy aviakompaniyalar tomonidan ekspluatatsiya qilingan.
"Airbus A319-112" tor fyuzelyajli, qisqa va o'rta masofali yo'lovchi samolyotidir. Taxminan 6800 kilometr uchish masofasiga ega. Standart yo'lovchi konfiguratsiyasida 156 nafargacha yo'lovchini tashiy oladi. Hukumat uchun VIP versiyasida esa o'rindiqlar soni ancha kam.
Bu turdagi samolyotlar Pokiston davlat rahbarlari - Prezident, bosh vazir va Harbiy Havo Kuchlari Shtab boshlig'ini tashish uchun ishlatiladi.
O'zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Qirg'izistonga "Boeing 787-8 Dreamliner" samolyotida uchgan.
Samolyot O'zbekiston hukumati tomonidan ekspluatatsiya qilinadi va davlatga tegishli "Uzbekistan Airways" aviakompaniyasi balansida.
O'zbekiston "Boeing 787-8" samolyotini maxsus davlat rahbari uchun VIP komplektatsiyada buyurtma qilgan. Samolyot "Boeing" korporatsiyasi tomonidan 2018-yilda ishlab chiqarilgan.
"Boeing 787-8 Dreamliner" keng fyuzelyajli, uzoq masofali yo'lovchi samolyotidir. Yonilg'i quyishsiz 14 ming kilometrgacha masofani bosib o'ta oladi. Fyuzelyaji zamonaviy kompozit materiallardan tayyorlangan bo'lib, bu yonilg'i samaradorligini oshiradi.
Standart yo'lovchi versiyasida 242 nafargacha yo'lovchini tashiy oladigan samolyotning VIP versiyasida vakillik va yashash bo'limlarining mavjudligi sababli o'rindiqlar soni ancha kam.
Tojikiston Prezidenti Emomali Rahmon 31-avgust kuni Qirg'izistonga hukumat foydalanadigan va "Somon Air" aviakompaniyasi tomonidan ekspluatatsiya qilinadigan "Boeing 787-8 Dreamliner" samolyotida qo'ngan.
"Somon Air" 2008-yilda tashkil etilgan Tojikistonning milliy aviatashuvchisidir.
Bu yangi samolyot emas. Samolyot avvalroq Meksikaning prezident samolyoti bo'lgan. Meksika 2023-yil aprel oyida uni Tojikiston hukumatiga 92 million dollarga sotgan.
Kelishuvdan so'ng samolyot AQShning San-Bernardino shahrida qayta ro'yxatdan o'tkazilgan, texnik xizmat ko'rsatilgan, yangi rangga bo'yalgan va EY-001 ro'yxatga olish raqamini olgan.
2023-yil 16-mayda Prezident Emomali Rahmon bu samolyot bilan Pekinga birinchi rasmiy tashrifini amalga oshirgan.
"Boeing 787-8" keng fyuzelyajli, uzoq masofali samolyotdir va qo'nmasdan 14 ming kilometrgacha masofani bosib o'ta oladi.
Armaniston Bosh vaziri Nikol Pashinyan 31-avgust kuni Qirg'izistonga "FlyOne Armenia" aviakompaniyasiga tegishli "Airbus A320-200" samolyotida uchgan.
"FlyOne Armenia" 2021-yilda tashkil etilgan Armanistonning arzon aviakompaniyasi bo'lib, Yerevaning Zvartnots aeroportida joylashgan.
Samolyot "Airbus A320" komplektatsiyasiga kiruvchi tor fyuzelyajli yo'lovchi reaktiv layneri bo'lib, qisqa va o'rta masofali parvozlar uchun mo'ljallangan. 2026-yil avgust oyi oxiridagi ma'lumotlarga ko'ra, aviakompaniya parkida yettita "Airbus A320" va ikkita "Airbus A321" samolyoti ekspluatatsiyada bo'lgan.
Eron Prezidenti Mas'ud Pezeshkian Qirg'iziston poytaxtiga Eronning "Meraj Airlines" aviakompaniyasiga tegishli "Airbus A321-200" samolyotida kelgan.
"Meraj Airlines" 2010-yildan beri yo'lovchi tashish bozorida faoliyat yuritayotgan Eron kompaniyasidir. Aviakompaniya Eron ichida va tashqarisida ham muntazam, ham charter reyslarini amalga oshiradi.
"Airbus A321-200" A320 komplektatsiyasining uzaytirilgan fyuzelyajga ega modelidir. "Meraj Airlines" parkida bu turdagi bir nechta samolyot, jumladan EP-SSM va EP-SSN ro'yxatga olish raqamli samolyotlar mavjud.
Eron davlat rahbarlari xorijiy mamlakatlarga rasmiy tashriflar paytida an'anaviy ravishda "Meraj Airlines"ni ham o'z ichiga olgan yirik Eron aviatashuvchilarining samolyotlarini ijaraga oladilar.
Vyetnamning ayol vitse-prezidenti Vo Thi An Suan Xitoyning eng yirik aviatashuvchisi bo'lgan "China Southern Airlines" kompaniyasining samolyotida Qirg'izistonga kelgan.
Vyetnam delegatsiyasining bu miqyosdagi uzoq masofali davlat safarlari uchun o'z havo parki yo'q.
Hindiston Bosh vaziri Narendra Modi "Boeing 777-300ER" samolyotida Qirg'izistonga qo'ngan.
Bu Hindistonning yuqori darajadagi rahbariyatini – prezident, vitse-prezident va bosh vazirni - tashish uchun ishlatadigan ikki samolyotdan biridir. Bu reyslar "India One / Air India One" chaqiruv signali bilan tanilgan.
Samolyot avvalroq "Air India" kompaniyasiga tegishli bo'lgan va VT-ALW ro'yxatga olish raqamini olgan. Keyinchalik davlat rahbarlarini tashish uchun qayta jihozlangan va 2020-yil oktabridan K7067 ro'yxatga olish raqami bilan Hindiston hukumatining VIP konfiguratsiyasida ishlatiladi.
Samolyot 2017-yilda ishlab chiqarilgan. "Air India" kompaniyasi uni 2018-yil boshida VT-ALW ro'yxatga olish raqami bilan qabul qilgan. Lekin 2018-yil 29-iyunda ekspluatatsiyadan chiqarilgan va qayta jihozlanishi uchun AQShning Fort-Uort shahriga yuborilgan.
Samolyotning hukumat uchun VIP versiyasiga aylantirilishi 2018-yil iyulidan 2020-yil oktabrigacha davom etgan. 2020-yil 23-oktabrda K7067 ro'yxatga olish raqami bilan AQShdan Dehliga uchgan va Hindiston hukumatining ixtiyoriga berilgan.
Hindiston manbalarining ma'lumotlariga ko'ra, samolyotda LAIRCM (Large Aircraft Infrared Countermeasures) mudofaa kompleksi va o'zini himoya qilish tizimi o'rnatilgan. Bu tizim raketa tahdidini aniqlash va infraqizil nurlanishga yo'naltirilgan raketalarga qarshi kurashish uchun mo'ljallangan.
Mo'g'uliston Prezidenti Uxnaagiyn Xurelsux "MIAT Mongolian Airlines" aviakompaniyasiga tegishli "Boeing 737-8 MAX" samolyotida Qirg'izistonga uchgan.
Samolyot Chingizxonning kichik o'g'li, Mo'g'ul imperiyasining to'rt ulusidan birining sarkardasi va hukmdori Toluy sharafiga "Tolui Khaan" deb nomlangan.
Samolyotning birinchi parvozi 2019-yil 16-yanvarda amalga oshirilgan.
Samolyot ikki "CFM International LEAP-1B27" dvigateli bilan jihozlangan. U "Avolon" kompaniyasidan lizing yo'li bilan "MIAT"ga berilgan. Rasmiy topshirish marosimi 2019-yil 30-yanvarda Sietlda, "Boeing Field" aeroportida bo'lib o'tgan.
Bu "MIAT" buyurtma qilgan uchta "Boeing 737 MAX" samolyotidan birinchisi bo'lgan.
Xitoy Prezidenti Si Szinpin 30-avgust kuni "Air China" aviakompaniyasiga tegishli "Boeing 747-8I" samolyotida Qirg'izistonga kelgan.
"Boeing 747-8I" "Boeing 747" komplektatsiyasining eng katta va zamonaviy modifikatsiyasidir. Bu komplektatsiyadan bo'lgan samolyotlar "osmon malikasi" sifatida tanilgan.
"Boeing 747-8I" dunyodagi eng uzun seriyali ishlab chiqarilgan yo'lovchi samolyotidir. Uning fyuzelyajining uzunligi 76 metrga, maksimal uchish og'irligi esa 442 tonnaga yetadi. Yonilg'i quyishsiz 14 ming kilometrgacha masofani bosib o'ta oladi, bu esa oraliq qo'nmasdan qit'alararo parvozlarga imkon beradi.
Samolyot 2014-yil 29-dekabrda "Air China" aviakompaniyasiga topshirilgan. 2016-yilda Germaniyaning Gamburg shahrida VIP konfiguratsiyasiga moslashtirilgan.
Hozirda bu samolyot "Air China" tomonidan Xitoy Xalq Respublikasi raisining xorijiy safarlari uchun ishlatiladi.
A.G'afarli
