Ular TRIPP ishga tushishini istamaydilar
2025-yil 8-avgustda Ozarbayjon va Armaniston oʻrtasida erishilgan kelishuv nafaqat ikki davlat oʻrtasida uzoq muddatli tinchlikni taʼminlash, balki butun Janubiy Kavkazning kelajagi uchun muhim istiqbollarni vaʼda qiladi.
Vashingtonda Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev va Armaniston Bosh vaziri Nikol Pashinyan oʻrtasida erishilgan kelishuvning asosiy yoʻnalishlaridan biri tinchlik kun tartibi bilan bir qatorda, mintaqada transport va kommunikatsiya aloqalarini tiklashni nazarda tutuvchi Zangazur yoʻlagi yoki rasmiy nomi bilan TRIPP (Trampning Xalqaro Tinchlik va Farovonlik Marshruti) loyihasidir.
Loyiha amalga oshirilishi nafaqat Ozarbayjon va Armaniston oʻrtasidagi iqtisodiy aloqalarning kengayishiga, balki Janubiy Kavkazning yangi transport xaritasining shakllanishiga, mintaqaning tranzit imkoniyatlarining oshishiga va koʻp yillar davom etgan qarama-qarshilikdan soʻng iqtisodiy hamkorlik uchun yangi imkoniyatlarning paydo boʻlishiga olib kelishi mumkin.
Biroq, mintaqaga siyosiy barqarorlik, iqtisodiy rivojlanish vaʼda qiluvchi bu tashabbus hamma tomonidan bir xil qabul qilinmaydi.
Soʻnggi paytlarda maʼlum siyosiy markazlar bilan bogʻliq kuchlarning va Armaniston ichida revanshistik pozitsiyalarni saqlab qolishga urinayotgan shaxslarning TRIPP loyihasiga qarshi faollashuvi eʼtiborni tortadi. Ular turli platformalarda loyiha bilan bogʻliq haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan daʼvolarni tarqatmoqda, TRIPP goʻyo Armanistonning suvereniteti va davlatchiligiga tahdid solayotgani haqida narrativlar shakllantirishga urinmoqda.
Masalaning eʼtiborga molik tomoni shundaki, loyihaga qarshi chiquvchilar orasida Armaniston-Ozarbayjon munosabatlarining normallashuviga va mintaqada yangi voqeliklarning shakllanishiga ochiqdan-ochiq eʼtiroz bildirayotgan shaxslar ham bor.
Ular orasida ikki taniqli huquqshunos – argentinalik Luis Moreno Okampo va amerikalik-kanadalik Robert Amsterdamning nomlari alohida qayd etiladi.
Luis Moreno Okampo
Xalqaro Jinoiy Sudning sobiq bosh prokurori Luis Moreno Okampo TRIPP tashabbusiga qarshi chiquvchi shaxslardan biridir. Uning loyiha bilan bogʻliq pozitsiyasi faqat marshrutning oʻziga eʼtiroz bilan cheklanmaydi. Okampo oʻzining eʼlon qilgan videolaridan birida mavjud siyosiy jarayonlarga va Armanistonning saylangan hukumatiga qarshi siyosiy bosim oʻtkazish yoʻnalishidagi faoliyati haqida gapiradi.
Korrupsiya mojarolarida nomi tilga olingan va shu sababli oʻz lavozimini yoʻqotgan Okampo Armanistonning Gʻarbga integratsiyasi va Ozarbayjon bilan munosabatlarni normallashtirish siyosatiga qarshi pozitsiyasini tanqid qiladi. U goʻyo oʻz faoliyati mintaqada yangi tinchlik kun tartibining oldini olishga xizmat qilayotganini daʼvo qiladi.
Robert Amsterdam
TRIPPga qarshi chiquvchi yana bir taniqli shaxs amerikalik-kanadalik huquqshunos Robert Amsterdamdir.
Amsterdamning yuridik firmasi turli yillarda Rossiya bilan bogʻliq shaxslar va tashkilotlarning manfaatlarini himoya qilgan. Uning mijozlari orasida Rossiya va Armaniston bilan bogʻliq turli siyosiy doiralar bilan aloqador shaxslar ham boʻlgan.
Amsterdamning hozirda Armaniston Apostol Cherkovining manfaatlarini himoya qilayotgani ham alohida taʼkidlanishi kerak. Cherkovning Rossiya bilan tarixiy va institutsional aloqalariga eʼtibor qaratib, Amsterdam va Okamponing pozitsiyasi Armanistonning Ozarbayjon bilan munosabatlarini normallashtirishga qarshi chiquvchi kuchlarning pozitsiyasi bilan mos kelishi aniq boʻladi.
Bu shaxslarning va ularni qoʻllab-quvvatlovchi doiralarning asosiy tashvishi mintaqada yangi voqelik – Ozarbayjon va Armaniston oʻrtasida tinchlik, transport kommunikatsiyalarining ochilishi va Janubiy Kavkazning kengroq mintaqaviy hamkorlik tizimiga qoʻshilishining oldini olishdir.
Shu nuqtai nazardan, TRIPP shunchaki yangi transport marshruti emas. Loyihaning amalga oshirilishi Ozarbayjon va Armaniston oʻrtasidagi munosabatlarning normallashuvini tezlashtirishi, mintaqaning iqtisodiy salohiyatini oshirishi va Janubiy Kavkazda uzoq muddatli barqarorlik uchun yangi imkoniyatlar yaratishi mumkin.
Aynan shu sababli ham TRIPP ishga tushishini istamaydigan kuchlarning loyiha atrofida turli manipulyativ narrativlar tarqatishi eʼtibordan chetda qolmasligi kerak.
