28 may 2018, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Bəy qızı
Bəy qızı
31.08.2017, 21:58

Kənddən gələndən sonra meylimi Bakıya sala bilmirdim. Məcburən şəhərə nə qədər yaxın olmaq istəyirdimsə, sanki bir qüvvə məni doğulduğum yurd yerinə çəkirdi. Qarmaqarışıq düşüncələrin içərisində əriyirdim. 1991-ci ilin sentyabrında “7 gün”də işə başlayandan sonra vəziyyətimdə tam olmasa da, azacıq dəyişiklik yarandı, yazı-pozu adamlarının cərgəsində geridə qalmamaq üçün daha çox oxumağa, öyrənməyə və şəhəri tanımağa başladım.

Ləhcənin təsirindənmi, ya da başqa səbəbdənmi mətbuatımıza yeniliklər gətirən Emin Eminbəyli Qazaxla bağlı nə mövzular vardısa, hamısını mənə tapşırır, israrla qazaxlı şair və yazıçıların müsahibələrini “7 günün qonağı”na tələb edirdi. Və beləcə ilk müsahibim şeirlərini orta məktəb dərsliklərindən oxuduğum, çöhrəsini AzTV-nin ekranından izlədiyim Mirvarid Dilbazi oldu. Bu müsahibəyə qədər həyatda yalnız bircə dəfə Mirvarid xanımı canlı, üzbəsurət görmüşdüm. Orta məktəbi qurtarmağımızın sonuncu ili, 1986-cı ilin martında Səməd Vurğunun Qazaxda keçirilən yubiley ilində beş-altı metrlik məsafə ayırırdı bizi. O gün çox sevinirdim, çox. İsmayıl Şıxlını, Yusif Səmədoğlunu, boynunda qara qablı fotoaparat gəzdirən Vaqif Səmədoğlunu, Nəriman Həsənzadəni, Anarı, Cabir  Novruzu görmüşdüm, özü də lap yaxından, bir addım məsafədən ədəbiyyatımızın kiçik “ordusu”na tamaşa etmişdim. Nə isə... Redaksiyanın tapşırığına uyğun Mirvarid  xanımın ev telefonunu axtarıb tapdım, müsahibəyə razılıq alıb ünvanı yaddaşıma yazdım. Həmin vaxt Mirvarid xanım “Yazıçıların binası”nda ən sonuncu mərtəbədə qalırdı. Dağ cığırlarında yorulmazdım, amma indi bu mərtəbələri qalxdıqca təngnəfəs olurdum. Bəlkə də bu “çətin vəziyyətim” müsahibə öncəsi yaradıcılıq stressi idi. Nə sual verəcəm, necə yazacam, necə qarşılanacam kimi sadəlövh düşüncələr müsahibəyə razılıq alandan sonra başlamışdı. Təcrübəsizlikdən əziyyət çəkən bir yazı-pozu adamının vəziyyətidir bu.

Artıq sonuncu mərtəbədəyəm. Bu mərtəbələr məni Azərbaycan poeziyasının bəyzadəsi Mirvarid Dilbazinin yaradıcılıq dünyasına, xanım-xatınlığının sirrinə agah olmağa gətirib. Zəngə qapını açan şairənin kürəkəni sadə, zahirən sakit təbiətli bir insana bənzəyirdi. Asta-asta koridora gələn Mirvarid xanım bir anlıq nənəmi xatırlatdı. Mirvarid xanımla Avey dağının ətəklərində, yosun bağlayan iri çal daşlarında, qayalarında qayğısız uşaq illərinin dadını çıxarmışdı nənəm. Hərdən könlünə düşəndə o illəri yada salır, Mirvarid xanımı xatırlayır, ədəbiyyatda “Ağ yasəmənlər”lə əbədiləşən Yaqut xanımla bağlı xatirələrini dilə gətirir, uşaqlaşırdı.

Mirvarid xanım balaca uşaq kimi əlimdən tutub qonaq otağına aparır məni. Təsəvvürümdə canlandırdığım bərli-bəzəkli evdən əsər-əlamət yoxdur. Qədimliyə bürünən bu qonaq otağı dünyanın ən zəngin evinin qonaq otağına çevrilir nəzərimdə. Yazı masasının ətrafında əyləşirik. Gərginliyim sanki bir əsir geridə qalır, ordan-burdan sual verir mənə. Dodaqlarımın arasından çıxan hər bir sözə necə diqqət yönəltdiyinin fərqindəyəm. Əslimi-nəslimi, nəcabətimi soruşur.

Mirvarid xanımın babası Mustafa ağanın ən yaxın dostu, Türkiyədə ali dini təhsil alan Qazi Əfəndinin qardaşı nəvəsi olduğumu bilib bir az da kövrəlir. Babasından, Qazi Əfəndidən danışır. Uzun qış gecələrində evlərində qurulan şeiriyyət məclisindən, Qazi Əfəndinin Füzulinin qəzəllərini saatlarla əzbər deməsindən söhbət açır. Qazi Əfəndi də, Mustafa ağa da “37-nin” qurbanlarıdı. Qazaxıstanda sürgün həyatı yaşayıb, orda da dünyasını dəyişən babasının məzarını axtardığını, tapa bilmədiyini və bu acı hissi şeirə köçürdüyünü deyib, bir kitab göstərir mənə. Ərəb hərfləriylə çap olunan, səhifələri az qala əldə narın toza çevriləcək bu kitabda ulu babası Əbdürrəhman ağa Dilbazinin şeirlərinin çap olduğunu deyir. Əbdürrəhman ağa Xanlıqlar kəndində doğulub, dövrünün ən mütərəqqi aydınlarından, ictimai-xadimlərindəndir. 1803-cü ildə Sisianovun Gəncə xanı Cavad xanı qətlə yetirməsinə divan yazdığı üçün gözləri çıxarılıb. Qazaxın alov qülləsi deyilən həmin yerində bir sal daş üstə oturub, gözləri kor gəlib-gedənləri dinləyir, Tiflisdə, Gəncədə, Qarabağda nələrin baş verdiyini soruşur, bədahətən şeirlər deyərmiş. Azərbaycan ədəbiyyatının Mirvaridi bu ağsaqqal, ruhani, ruslara qarşı istiqlal savaşı aparan bəylərin, xanların yanında olub, onlara mənəvi dayaq olan Əbdürrəhman ağa Dilbazinin nəvəsiydi.

Yazı masasından bir az aralıda naxışları göz oxşayan şkafın üstündə xeyli kitab vardı. Diqqətimin çəkindiyini görüb kitabların içərisindən bir neçəsini gətirib masaya yaxınlaşdı. Əlində tutduğu kitab 1880-ci ildə İstanbulda çap olunan Seyid Nigarinin qəzəlləriydi. Əlləri titrəyə-titrəyə səhifələdiyi kitabda “Qarabağ” qəzəlini tapıb oxudu. İşarə bəlliydi. Qarabağda faciələr törədilir, torpaqlar işğal olunur, yurd yerləri yağmalanırdı. Erməni məkrindən xeyli danışandan sonra Bağanıs-Ayrımda erməni terrorunun qurbanı olan Qaratelin taleyindən, bəxtinin kəmliyindən, kişi qeyrətindən aram-aram, üzücü söhbət etdi. Qaratelə şeir yazmışdı. Əl dəftərçəsindən oxuyub, ortada içilməyini “gözləyən” stəkandakı çaya işarə elədi.

İndi növbə mənimiydi. Nə suallar verim, nədən danışım. Birdən yadıma düşdü ki, dünəndən kiçik bir vərəqə bir neçə sual yazmışam, elə onları deyim, sonrasını Allah gətirər. Əvvəl yazdıqlarım sualları verib, keçdim siyasi vəziyyətə. Prezident Elçibəylə görüşündən o qədər də çox vaxt keçməmişdi. Elə bunu soruşdum və nədən danışdıqları da maraqlıydı. Demə, Elçibəy Mirvarid xanımın qızı Xatirə ilə birgə Əlyazmalar İnstitutunda çalışdığından, prezidenti də gözəl tanıyırmış. Bəs nədən danışmışdı ölkənin prezidenti və xalq şairi? Ölkə  yenidən qurulduğundan kitab çapında da bir boşluq yaranmışdı, ən çox bu mövzunu müzakirə etdiklərini deyən Mirvarid xanım prezidentdən bir xahiş də etdiyini söylədi: “Yazıçı nəşriyyatının 2 milyon rubl borcunu bağışlasın”.

Ömrünün son illərini yaşadığının fərqində olan xalq şairini ən çox narahat edən son kitabının çapı idi. Adını da ömrünün payızına bir işarə olan “Son pillələr” qoymuşdu. Bilmirəm nəşrini həsrətlə gözlədiyi bu kitab çıxdı, ya yox. Amma yaddaşımda qalan o oldu ki, bu kitabın çapını çox istəyirdi, lap çox.

Bu müsahibədən sonra Mirvarid xanımla bir neçə dəfə görüşdük, söhbət etdik, olub-keçənləri xatırlayardı. Səməd Vurğunun  başına gətirilənlərdən,  Mehdi Hüseynin ürəyinin partladılmasından, “37”nin qanlı-qadalı günlərindən, Müşfiqdən, Hüseyn Caviddən, bəy qızı kimi üzləşdiyi çətinliklərdən də danışardı.

Elçibəydən sonra Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışına çox sevinirdi Mirvarid xanım. Hərənin beş-on manat verib öz kitabını çap etdirdiyi bir dönəmin arxada qaldığını düşünür, ədəbi mühitdə də qayda-qanun yaradılacağını zənn edirdi. Axzı, onun nəzərincə Heydər Əliyev  Moskvaya gedəndə  bu cürə qayda-qanun, nizam-intizam  qoyub getmişdi. Yazıçı və  şair həmkarlarının kitablarının öz hesablarına çap olunduğunu görməmişdi. Kapitalist sisteminin gətirdiyi bu yeniliklər nə Mirvarid xanıma, nə də o dövrün qələm sahiblərinə uyğun deyildi.

Heydər Əliyev hakimiyyətə yenicə gəlmişdi. Həmin vaxt Mirvarid Dilbazinin ad günü yaxınlaşırdı. Çox keçmədi ki, 4 səhifədə çap olunan “Şərq” qəzetində və digər mətbu orqanlarda Heydər Əliyevin xalq şairi Mirvarid Dilbazini qəbul etdiyi barədə məlumat çap olundu. Bu xoş xəbərdən sonra evinə zəng etdim. Dəstəyi özü qaldırdı. Təbriklərimi çatdırdım. Ümidlə danışan Mirvarid xanıma sanki dünyaları bağışlamışdılar. Heydər Əliyev öz xidməti maşınını göndərərək Pirşağıda bağda istirahət edən Xalq şairini böyük hörmət, ehtiram və sayğıyla Prezident sarayına gətirib, ad gününü təbrik etmişdi. Həmişə maddiyyatdan, puldan, vardan uzaq olan, sadə, saf olduğu qədər də mənalı şair ömrü yaşayan Mirvarid Dilbaziyə bundan artıq nə lazım idi?

Aradan bir müddət keçmişdi. Ustad sənətkar, xalq şairi Zəlimxan Yaqub  “Şərq”ə budəfəki gəlişində Mirvarid xanımın xəstə yatdığını söylədi və qərarlaşdıq ki, bəy qızı bəyzadəni birgə ziyarət edək. Ürəyi geniş, qəlbi açıq, hamıya sevgi, xoş ovqat bəxş edən Zəlimxan Yaqub sürücü Təyyara “xəstə yanına gedirik, yolu bazardan sal” dedi. Meyvələrin ən yaxşılarını bir-bir əli ilə seçən şair sazını da götürmüşdü.

Yatağından qalxa bilmirdi. Bizi görüb, özünü toparlamağa çalışan, hətta “övladlarımın yanında bu vəziyyətdə qala bilmərəm” deyib ayağa qalxmaq istəyən bu ismətli xanım əsl Azərbaycan qadını, analar anası idi. Axı o, həm də bəy qızı idi. Şəhərin kosmopolit rəngləri və başqa dünyası bu xanımın zadəganlığını, daxili zənginliyini, qürurunu, uca Ana Dilimizin saflığını onun əlindən ala bilməmişdi. Zəlimxanın saz havalarına ağrılarını unutmuşdu, ruhu sanki səmalarda dolaşırdı. Zəlimxan Yaqubun çaldığı bilmirəm hansı havaydı, bu havanın sonunda diqqətlə hamının çöhrəsini süzdü və bir-iki cümlə dedi: “Demişəm Xatirəyə, məni anamın yanında basdırın. Mən anamsız dura bilmirəm. Anamın laylasına möhtacam”. Vəssalam.

Bu kövrək ovqatda Mirvarid xanımın evini tərk etdik. İndi Mirvarid xanım da, Zəlimxan Yaqub da haqq dünyasındadır. Tanrı ruhlarını şad etsin.

 

 Akif Aşırlı

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin məzarından eşidilən İNİLTİ
28.05.2018, 01:11

Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin məzarından eşidilən İNİLTİ

23 aydan ƏBƏDİYYƏT düzəldənlər - AXC qəhrəmanları, kimlikləri, məzarları
28.05.2018, 00:36

23 aydan ƏBƏDİYYƏT düzəldənlər - AXC qəhrəmanları, kimlikləri, məzarları

Azərbaycan Cümhuriyyətinin 100 yaşı tamam oldu - ŞANLI YUBİLEY 
28.05.2018, 00:02

Azərbaycan Cümhuriyyətinin 100 yaşı tamam oldu - ŞANLI YUBİLEY 

Nəsib bəy Yusifbəylinin məşəqqətli həyatı və  ölümü – Oğurlanan pullar, gizli qalan qatil   
27.05.2018, 23:45

Nəsib bəy Yusifbəylinin məşəqqətli həyatı və  ölümü – Oğurlanan pullar, gizli qalan qatil  

Azərbaycan Cümhuriyyətinin canlı varisi
27.05.2018, 23:15

Azərbaycan Cümhuriyyətinin canlı varisi

Gəncə-Sankt-Peterburq və Sankt-Peterburq-Gəncə reysləri yubanır
27.05.2018, 23:06

Gəncə-Sankt-Peterburq və Sankt-Peterburq-Gəncə reysləri yubanır

Bu yaz da Şuşaya gedə bilmədik...
27.05.2018, 22:51

Bu yaz da Şuşaya gedə bilmədik...

Azərbaycan cüdoçuları Avropa kubokunda 8 medal qazanıblar
27.05.2018, 22:38

Azərbaycan cüdoçuları Avropa kubokunda 8 medal qazanıblar

Ordumuzun 100 illiyi ilə bağlı fantastik pullar hazırlandı 
27.05.2018, 22:20

Ordumuzun 100 illiyi ilə bağlı fantastik pullar hazırlandı 

Türkiyə PKK-ya tarixi zərbə vurdu
27.05.2018, 22:06

Türkiyə PKK-ya tarixi zərbə vurdu

Ermənilər suyumuzu zəhərləyir
27.05.2018, 21:55

Ermənilər suyumuzu zəhərləyir

Dezodorantlar ozon təbəqəsinə zərər verir
27.05.2018, 21:43

Dezodorantlar ozon təbəqəsinə zərər verir

AXC-100-ə  həsr olunan qiraət müsabiqəsinin finalı keçirilib
27.05.2018, 21:31

AXC-100-ə  həsr olunan qiraət müsabiqəsinin finalı keçirilib

Rəsmi Pekin ABŞ-ı suverenliyini pozmaqda günahlandırıb
27.05.2018, 21:14

Rəsmi Pekin ABŞ-ı suverenliyini pozmaqda günahlandırıb

Hindistanda  bu virusdan ölənlərin sayı 14 nəfərə çatıb
27.05.2018, 20:54

Hindistanda  bu virusdan ölənlərin sayı 14 nəfərə çatıb

Ramazanın 12-ci gününün – DUASI VƏ TƏQVİMİ
27.05.2018, 20:40

Ramazanın 12-ci gününün – DUASI VƏ TƏQVİMİ

Saqqız çeynəmək arıqlamağa kömək edir
27.05.2018, 20:28

Saqqız çeynəmək arıqlamağa kömək edir

Polad Bülbüloğlu Bakının Moskvadan əsas gözləntisini açıqladı
27.05.2018, 20:12

Polad Bülbüloğlu Bakının Moskvadan əsas gözləntisini açıqladı

Rikkardo Monako Qran-prisinin qalibi olub
27.05.2018, 20:06

Rikkardo Monako Qran-prisinin qalibi olub

Azay Quliyevin  Cümhuriyyət haqqında məqaləsi  tanınmış dünya  portalında dərc edilib
27.05.2018, 18:37

Azay Quliyevin  Cümhuriyyət haqqında məqaləsi  tanınmış dünya  portalında dərc edilib

Ronaldu “Real”dan gedir?
27.05.2018, 17:52

Ronaldu “Real”dan gedir?

4 ayda Azərbaycanda 505 traktor, 130 avtomobil istehsal olunub
27.05.2018, 17:13

4 ayda Azərbaycanda 505 traktor, 130 avtomobil istehsal olunub

Ağır atletika üzrə yeniyetmələr arasında Azərbaycan birinciliyi başa çatdı
27.05.2018, 17:02

Ağır atletika üzrə yeniyetmələr arasında Azərbaycan birinciliyi başa çatdı

Biləsuvarda 16 yaşlı qız intihar etdi
27.05.2018, 16:20

Biləsuvarda 16 yaşlı qız intihar etdi

Azərbaycan XİN-dən Paşinyanın oğlunun Qarabağda hərbi xidmət keçməsinə REAKSİYA
27.05.2018, 16:11

Azərbaycan XİN-dən Paşinyanın oğlunun Qarabağda hərbi xidmət keçməsinə REAKSİYA

İsmayıllıda 60 kənd işıqsız, 7 kənd qazsız qaldı, mal-qaranı sel apardı
27.05.2018, 16:05

İsmayıllıda 60 kənd işıqsız, 7 kənd qazsız qaldı, mal-qaranı sel apardı

Türkiyənin məşhur aktyoru yol qəzasında öldü
27.05.2018, 15:57

Türkiyənin məşhur aktyoru yol qəzasında öldü

Fransalı nazir UFAZ-da oldu
27.05.2018, 15:54

Fransalı nazir UFAZ-da oldu

Məmmədyarovdan Ermənistana MESAJ: “Qoşunlarınızı dərhal Qarabağdan çıxarın!”
27.05.2018, 15:35

Məmmədyarovdan Ermənistana MESAJ: “Qoşunlarınızı dərhal Qarabağdan çıxarın!”

Gürcüstanda intihar edən azərbaycanlı tələbə haqda yeni AÇIQLAMA…
27.05.2018, 15:24

Gürcüstanda intihar edən azərbaycanlı tələbə haqda yeni AÇIQLAMA…

Makron Azərbaycana gələcək
27.05.2018, 15:18

Makron Azərbaycana gələcək

Sabahın havası - Bakıda 27 dərəcə isti olacaq
27.05.2018, 15:08

Sabahın havası - Bakıda 27 dərəcə isti olacaq

"Qarabağdakı hazırki vəziyyət münaqişənin həlli üçün yol deyil" - Fransadan ÇAĞIRIŞ
27.05.2018, 15:06

"Qarabağdakı hazırki vəziyyət münaqişənin həlli üçün yol deyil" - Fransadan ÇAĞIRIŞ

Avronest rəhbərliyindən Diaspor Komitəsinin sədrinə məktub gəldi
27.05.2018, 15:01

Avronest rəhbərliyindən Diaspor Komitəsinin sədrinə məktub gəldi

Fransa Qarabağ münaqişəsinin həllinə kömək edəcək - AÇIQLAMA
27.05.2018, 14:41

Fransa Qarabağ münaqişəsinin həllinə kömək edəcək - AÇIQLAMA

ARXİV
SORĞU
Türkiyədə səsvermə hüqüqunuz olsaydı, hansı namizədə səs verərdiniz?
Muharrem İnce (21.6%)
Meral Akşener (12.8%)
Rəcəb Tayyip Ərdoğan (57.2%)
Selahattin Demirtaş (1.54%)
Temel Karamollaoğlu (1.54%)
Doğu Perinçek (5.15%)