17 noyabr 2018, Şənbə
Ana Səhifə - REPORTAJ - Xiyaban sakinləri - II yazı
Xiyaban sakinləri - II yazı
07.07.2012, 12:28

II Fəxri Xiyabanı ziyarət edərkən Azərbaycanın ictimai, siyasi, sosial həyatında imzaları olan bu şəxslərin mərmər və qranit daşlara həkk edilmiş soyuq baxışlarını üzərimdən heç cürə yayındıra bilmədikdə həyat və ölüm arasında qısa bir dialoqun iştirakçısına çevrildim. Yadıma bir məsəl düşdü: “Biri var ki, öləndə desinlər: “öldü getdi”, biri də var ki, desinlər: “öldü, eldən getdi”. Bəzi Xiyaban sakinlərinin adını oxuyub da xatırlamadıqda isə qərara gəldim ki, bu yazını hazırlayıb oxucularımızla bölüşüm. Dünyasını dəyişənləri bir daha xatırladaq.   

  “Qutablar” tablosunun müəllifi


Elmira Həbibulla qızı Şahtaxtinskaya – əməkdar incəsənət xadimi, xalq rəssamı. 25 oktyabr 1930-cu ildə Bakıda anadan olub. Ə. Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini və V. Surikov adına Moskva Rəssamlıq İnstitutunu bitirib. Plakat, dəzgah rəsmləri və akvarellərin müəllifidir. XX əsrin 70-ci illərində “Azərbaycan qədim mədəniyyət diyarıdır” plakat silsiləsini, Azərbaycanın elm, ədəbiyyat və incəsənət xadimlərinin (Nəsirəddin Tusi, İmadəddin Nəsimi, Səfiəddin Urməvi, Əcəmi Naxçıvani, Sultan Məhəmməd və b.) portretlər qalereyasını, dəzgah rəsmləri və akvarellərindən “Çexoslovakiyada” (1957), “Sosialist Bakısı” seriyası (1958-59), “Bolqarıstanda” (1963), “Qutablar” (1963) və “Novruz bayramı” (1970) tablolarını yaradıb. Moskva (1957), Kaunas (1967) və s. şəhərlərdə fərdi sərgisi nümayiş etdirib. 13 oktyabr 1996-cı ildə Moskvada vəfat edib.  

Kimya fənninin respublikada ilk dəfə tədris edən  


Həbibulla bəy Şahtaxtinski. Kimya elmləri doktoru, professor, AMEA-nın akademiki, əməkdar elm xadimi. O Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) tibb fakültəsini (1926) və Azərbaycan Politexnik İnstitutunun kimya-texnologiya fakültəsini (1930) bitirib. Respublikanın ali məktəblərində dərs deyib. 1959-86 illərdə AMEA-nın Qeyri-Üzvi və Fiziki Kimya İnstitutunda mineral maddələr texnologiyası laboratoriyasının müdiri olub. Şahtaxtinski analitik kimya elmində yeni səhifə açan ”Yodometriyanın arsenat metodu” mövzusunda geniş elmi tədqiqatlar apararaq bir çox elementlərin analitik təyini üçün yeni arsenat-yodometrik üsul verib. Azərbaycanın faydalı qazıntı sərvətlərindən alunitin, dəmir filizinin, titanlı dəniz qumunun, tərkibində faydalı komponentlər olan polimetal filizlərin kompleks emalı üçün orijinal texnoloji sxemlər işləyib hazırlayıb. Bunların birinin laboratoriya qurğularında və yarımsənaye miqyasında sınaqdan keçirilməsinə nail olub. Şahtaxtinskinin rəhbərliyi ilə metallurgiya zavodlarının tullantı qazlarından konversiya olunmuş təbii qazla elementar kükürdün alınması üzrə iş başa çatdırılıb və istehsalata tətbiq olunması tövsiyə edilib. Onun 1937 ildə çapdan çıxmış ”Miqdari kimyəvi analiz“ dərsliyi sonralar (1953) da nəşr olunmuş və bu günədək ali məktəb tələbə və müəllimlərinin istifadə etdiyi ən qiymətli vəsaitdir. O, 7 monoqrafiya və dərsliyin, 380-dən çox məqalə və digər elmi əsərin müəllifidir. Yüksək ixtisaslı kadrların hazırlanmasında mühüm xidməti var. Oktyabr İnqilabı ordeni ilə təltif edilib. 22 sentyabr 1986-cı ildə vəfat edib.

 Azərbaycan dilçiliyinin yenilikçi alimi 


Əbdüləzəl Dəmirçizadə. 1909-cu ildə Şəkidə anadan olub. Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü, filologiya elmləri doktoru, Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatıdır. O, 1929-cu ildə Bakı şəhərinə gəlib və ADU pedaqoji fakultəsinə daxil olub. Burada B. Çobanzadə, Ə. Haqverdiyev, Y.V. Çəmənzəminli, A. Şaiq kimi görkəmli alim və yazıçılardan dərs alıb. 1936-cı ildə “Türk dili” adlı ilk kitabı, aspiranturanı qurtardıqdan sonra, yəni 1938-ci ildə “Azərbaycan ədəbi dili tarixinin xülasələri” adlı ikinci kitabı işıq üzü görüb. 1940-cı ildə Ə. Dəmirçizadəyə filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi verilib. 1943-cü ildən ömrünün sonuna qədər isə APİ-də Azərbaycan dilçiliyi kafedralarına rəhbərlik edib. Onun 20-dən çox kitabı, 200-dən artıq elmi və elmi-metodik məqaləsi çap olunub. Bu əsərdə yenilikçi alim kimi daha çox Azərbaycan dilçiliyinin işlənilməmiş sahələri (fonetika, orfoepiya, etimologiya, üslubiyyat, dil tarixi və s.) araşdırılıb. Azərbaycan dilinin qrammatikası, sintaktik quruluşu, tarixi və s. sahələri əhatə edən Azərbaycan dilçilik elminin bazisi hesab ediləcək onlarla kitab və əsərin müəllifidir. Əbdüləzəl Dəmirçizadə 1979-cu ildə vəfat edib.

Ömrünü quyularda keçirib səmada həlak oldu


Qaraş İbrahim oğlu Əmirov. 26 sentyabr 1926-cı ildə anadan olub. Əmək fəaliyyətinə Bibiheybət rayonunun qazma kontorunda qazmaçı köməkçisi vəzifəsində işləməklə başlayıb. Faşist Almaniyasının üzərində qələbədən sonra neft sənayesini dirçəltmək, hasilatı artırmaq lazım idi. Azərbaycanın Neft Sənayesi naziri Süleyman Vəzirov bu məqsədlə respublikanın Şirvan zonasında kəşfiyyat quyuları qazmaq üçün nazirliyin ən bacarıqlı geoloqlarını və neft ustalarını bu işə cəlb etdi. Qaraş Əmirov respublikanın ictimai-siyasi həyatında da fəal iştirak edib. O, VI-VII çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilib, partiya qurultaylarının nümayəndəsi olub. Çox dərin quyuların sürətlə qazılmasında və yeni yataqların kəşfində qazandığı müvəffəqiyyətlərə görə 1963-cü ildə o, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı kimi yüksək ada layiq görülmüşdür. 1971-ci ildə ona “Azərbaycan neft ustası” fəxri adı verilib. Qaraş Əmirov 1973-cü ilin mart ayının 22-də xidməti vəzifəsini yerinə yetirərkən vertalyot qəzasında həlak olub.

 

Molla etmək istədilər aktyor oldu

 

Həyatının 50 ilini Azərbaycan teatr sənətinə həsr edən Möhsün Sənani səhnəmizin görkəmli və məşhur aktyorlarından biridir. Sənani onun təxəllüsüdür. Əsl familiyası Cəfərovdur. Möhsün Sənani Cəfərov 19 iyun 1900-cü ildə Tiflisin Şeytanbazar məhəlləsində ruhani ailəsində anadan olub. O, 4-5 yaşında ikən ata-anasını itirib, nənəsinin himayəsində qalıb. 1906-cı ildə nənəsi Möhsünü mədrəsəyə qoyur. Nənəsinin məqsədi Möhsünü mollalığa hazırlamaq və gələcəkdə onu atası kimi mərsiyəxan eləmək idi. Lakin Möhsün nə mədrəsəni oxuyub başa çatdıra bilir, nə də ki nənəsinin arzusu yerinə yetir. Səhnəyə marağı olan Sənani 1911-ci ildə birinci dəfə geniş izdiham qarşısına çıxır. Möhsün 1912-ci ildə kiçik həvəskarlar dərnəyinə qoşulur və bu dərnəklərdə birpərdəli povestlərdə sınamağa başlayır. Möhsünün ilk rejissoru “Tiflis müsəlman artistləri dəstəsinin müqqədir komik aktyoru” Mirzəxan Quliyev olub. Beləliklə, Mirzəxan Quliyev və Möhsünə tamaşa edən Mirzəli Abbasov, Mustafa Mərdanov, İbrahim İsfahanlı kimi Tiflis aktyorları, onun istedadına ümid edirlər. 1915-ci ildə M. Sənani, Mirzəli Abbasov, Mirseyfəddin Kirmanşahlı, Mirzəxan Quliyev, Mustafa Mərdanov və b. Tiflis truppasına cəlb edilirlər. Gənc olmasına baxmayaraq, az bir zaman içərisində ona Heydər bəy, Süleyman bəy, Vəli (“Arşın mal alan”), Hambal (“Məşədi İbad”), Rzaqulu (“Nadir şah”), Kasio (“Otello”) kimi məsul rollar tapşırılır. Həmin rollar Sənaninin aktyorluğunda bir sıçrayış yaradır, ona həqiqi aktyor şöhrəti qazandırır. M. Sənani 1915-ci ildən 1920-ci ilə kimi Tiflis teatr truppasında çalışır. M.Sənani 1921-ci ildən Bakının teatr səhnələrində parlamağa başlayır. O, nəinki teatrda, eləcə də kino sənətində də çox yadda qalan, təkrarolunmaz rollar ifa edib. Bunlardan “Səbuhi”, “O olmasın, bu olsun”, “Sehrli xalat” və s. filmləri qeyd etmək kifayətdir. Aktyor 11 fevral 1981-ci ildə Gürcüstanda vəfat edib.  

İlk peşəkar rəssam

 

Qəzənfər Xalıqov 1898-ci ildə anadan olub. Azәrbaycan Dövlәt Rәssamlıq Texnikumunda təhsil alıb. “Molla Nəsrəddin” jurnalında karikaturaçı kimi çalışıb. Xalıqov həmçinin teatr və kino dekorativ sənətkarı kimi fəaliyyət göstərib. Xalq rəssamıdır (1973). Abşeron rayonunun Qobu qəsəbəsində Q. Xalıqovun şərəfinə orta məktəb və küçəyə onun adı verilib. 1981-ci ildə vəfat edib.  

Elçin Ağayev


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku
Musa
07.07.2012, 12:15

Allah butun olenlere rehmet elesin.Elchin ,muellim yazinizi yuksek qiymetlendirirem.Bele ki, Azerbaycanin ictimai -siyasi heyatinda emeyi olan,rehmete getmish hemin shexsleri yaddan chixartmaq Bizlere yarashmaz.Mende de qeyd etdiyiniz Fexri Xiyabanda defn olunan shexslerden bezileri barede melumat var.Isteseniz size gondere bilerem

Mir Kamil
08.07.2012, 09:41

"Qutablar" tablosunun müəllifi... Başlığın seçilməsinə fikir verin .Burada bir balaca...ironiya hiss olunur. P.S. "sakin" sözü də o söz...Ərəb mənşəli sözdür. Burada (burada) yerində işlənməyib.

Elçin
09.07.2012, 23:12

Musa müəllim, əvvəla diqətinizə görə çox sağ olun. O ki, qaldı sizde olan melumatlara - yaxşı olardı. [email protected] emailine göndere bilersiniz. Mir Kamil Müəllim her şey yanaşmadan asılıdır.... hamı bir yerə baxır amma fərqli şeylər görür.... yazının məramını tutan kəs burada ironiyaya yer olmadığın qət edə bilər. P.S -ə gəlincə öz variantınızı da yazsaydınız yaxşı olardı.... Sakin sözünün ərəb mənşəli olması bu irada heç də haqq qazandırmır.... yeri gəlmişkən elə XİYABAn sözü də ərəb mənşəlidir.

02.06.2015, 04:14

AXUDOV.QEMBER.2ci.xiyaban

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Direktor olmaq istəyənlər üçün İMTAHAN başlayır
17.11.2018, 20:42

Direktor olmaq istəyənlər üçün İMTAHAN başlayır

Üç gündə respublika üzrə 120 minədək ağac tingi paylanılıb - FOTOLAR
17.11.2018, 20:25

Üç gündə respublika üzrə 120 minədək ağac tingi paylanılıb - FOTOLAR

Cəlilabadda axtarışda olan narkotacir saxlanılıb
17.11.2018, 20:17

Cəlilabadda axtarışda olan narkotacir saxlanılıb

Azərbaycan - Farer adaları oyununun heyətləri açıqlandı
17.11.2018, 20:09

Azərbaycan - Farer adaları oyununun heyətləri açıqlandı

Çeçenistanda qadın kamikadze özünü partlatdı
17.11.2018, 20:02

Çeçenistanda qadın kamikadze özünü partlatdı

Tramp Fətullah Gülənin Türkiyəyə ekstradisiyasından DANIŞDI   
17.11.2018, 19:54

Tramp Fətullah Gülənin Türkiyəyə ekstradisiyasından DANIŞDI  

Cəlilabadda axtarışda olan narkotacir saxlanıldı
17.11.2018, 19:51

Cəlilabadda axtarışda olan narkotacir saxlanıldı

“BMT Təhlükəsizlik Şurası beynəlxalq cinayətkarlarla bağlı təsirli addımlar ata bilər”
17.11.2018, 19:23

“BMT Təhlükəsizlik Şurası beynəlxalq cinayətkarlarla bağlı təsirli addımlar ata bilər”

Fazil Məmmədovun müalicədən sonra ilk FOTOSU 
17.11.2018, 19:09

Fazil Məmmədovun müalicədən sonra ilk FOTOSU 

Əli Kərimli və Cəmil Həsənli saxlanıldı
17.11.2018, 18:39

Əli Kərimli və Cəmil Həsənli saxlanıldı

Yasamalda oğurluq edən şəxs tutulub
17.11.2018, 17:55

Yasamalda oğurluq edən şəxs tutulub

“9531 şəhid vərəsəsinə birdəfəlik ödəmə veriləcək”
17.11.2018, 17:37

“9531 şəhid vərəsəsinə birdəfəlik ödəmə veriləcək”

Samuxda yarımstansiyada baş verən qəzada yaralanan montyor öldü
17.11.2018, 17:30

Samuxda yarımstansiyada baş verən qəzada yaralanan montyor öldü

Türkiyə ABŞ-dan YPG ilə əlaqəni kəsməsini tələb edir
17.11.2018, 17:13

Türkiyə ABŞ-dan YPG ilə əlaqəni kəsməsini tələb edir

Azərbaycanla Gürcüstan arasında ticarət dövriyyəsi 450 milyon dollar təşkil edib
17.11.2018, 17:00

Azərbaycanla Gürcüstan arasında ticarət dövriyyəsi 450 milyon dollar təşkil edib

Suriyada daha 40 dinc sakin həlak oldu
17.11.2018, 16:46

Suriyada daha 40 dinc sakin həlak oldu

Prezident Dövlət Gömrük Komitəsi kollegiyasının yeni tərkibini təsdiq edib
17.11.2018, 16:34

Prezident Dövlət Gömrük Komitəsi kollegiyasının yeni tərkibini təsdiq edib

Deputat: “Fransanın həmsədrlikdən uzaqlaşdırılması müzakirə oluna bilər”
17.11.2018, 16:07

Deputat: “Fransanın həmsədrlikdən uzaqlaşdırılması müzakirə oluna bilər”

Ermənistan ordusunun zabitləri cəzalandırılıb
17.11.2018, 15:38

Ermənistan ordusunun zabitləri cəzalandırılıb

Gömrükdə Ermənistanda istehsal edilən məhsullar ələ keçirildi - FOTOLAR
17.11.2018, 15:22

Gömrükdə Ermənistanda istehsal edilən məhsullar ələ keçirildi - FOTOLAR

Azərbaycan Fransaya etiraz notası verib
17.11.2018, 15:14

Azərbaycan Fransaya etiraz notası verib

“Böyük siyasət sənə küçə deyil!” - Belarus XİN-i Paşinyana sərt cavab verdi
17.11.2018, 14:59

“Böyük siyasət sənə küçə deyil!” - Belarus XİN-i Paşinyana sərt cavab verdi

İsrailin Müdafiə Nazirliyinə Netanyahu rəhbərlik edəcək
17.11.2018, 14:56

İsrailin Müdafiə Nazirliyinə Netanyahu rəhbərlik edəcək

Təbriz-Zəncan magistralında 7 nəfər öldü
17.11.2018, 14:47

Təbriz-Zəncan magistralında 7 nəfər öldü

Gömrükdə sıxlığın aradan qaldırılması üçün növbə sistemi yaradılacaq
17.11.2018, 14:35

Gömrükdə sıxlığın aradan qaldırılması üçün növbə sistemi yaradılacaq

Kürdəxanıda yolu keçən piyadanı maşın vurdu
17.11.2018, 14:33

Kürdəxanıda yolu keçən piyadanı maşın vurdu

Qida Təhlükəsizliyi İnstitutu gəncləri yüksək məvacibli işə dəvət edir
17.11.2018, 14:26

Qida Təhlükəsizliyi İnstitutu gəncləri yüksək məvacibli işə dəvət edir

Naxçıvanda “Xüsusi təyinatlı İBAD-2” filminin təqdimatı oldu   
17.11.2018, 14:20

Naxçıvanda “Xüsusi təyinatlı İBAD-2” filminin təqdimatı oldu  

Rəsmi Bakı Fransadan narazılıq etdi: “Bunun qarşısı alınmalıdır”
17.11.2018, 13:50

Rəsmi Bakı Fransadan narazılıq etdi: “Bunun qarşısı alınmalıdır”

Bakının bu rayonu susuz qalacaq
17.11.2018, 13:44

Bakının bu rayonu susuz qalacaq

İlham Əliyev Belarusa səfər edəcək
17.11.2018, 13:33

İlham Əliyev Belarusa səfər edəcək

Heydər Əliyev Fondunun daha bir layihəsi –“Yeddi gözəl” sərgisi Moskvada açılır
17.11.2018, 13:28

Heydər Əliyev Fondunun daha bir layihəsi –“Yeddi gözəl” sərgisi Moskvada açılır

“Makers’ Day 2018” gənclər üçün təcrübə və iş imkanı yaradıb
17.11.2018, 13:23

“Makers’ Day 2018” gənclər üçün təcrübə və iş imkanı yaradıb

Oqtay Əsədov İzmirdə TÜRKPA-nın konfransına qatılacaq
17.11.2018, 13:20

Oqtay Əsədov İzmirdə TÜRKPA-nın konfransına qatılacaq

Rəsmi Paris: “Fransa Dağlıq Qarabağdakı separatçı rejimi tanımır”
17.11.2018, 13:17

Rəsmi Paris: “Fransa Dağlıq Qarabağdakı separatçı rejimi tanımır”

Məleykə Abbaszadə 11-ci sinif şagirdləri və valideynlərinə müraciət etdi
17.11.2018, 13:12

Məleykə Abbaszadə 11-ci sinif şagirdləri və valideynlərinə müraciət etdi

Sabah Bakıda 16 dərəcə isti gözlənilir -  PROQNOZ
17.11.2018, 13:03

Sabah Bakıda 16 dərəcə isti gözlənilir -  PROQNOZ

Bu ölkələrdə Youtube, Facebook, Whatsapp, Twitter qadağandır - SİYAHI
17.11.2018, 12:44

Bu ölkələrdə Youtube, Facebook, Whatsapp, Twitter qadağandır - SİYAHI

DİM: Bu gün dövlət qulluğunda yüksək vəzifələrə sənəd verənlər yoxdur
17.11.2018, 12:31

DİM: Bu gün dövlət qulluğunda yüksək vəzifələrə sənəd verənlər yoxdur

Tramp Heylini vitse-prezident postuna gətirir?
17.11.2018, 12:26

Tramp Heylini vitse-prezident postuna gətirir?

Dövlət Komitəsinin nümayəndə heyəti Vaşinqtonda - FOTOLAR
17.11.2018, 12:14

Dövlət Komitəsinin nümayəndə heyəti Vaşinqtonda - FOTOLAR

Bakıda restoran yandı, 20 nəfər təxliyə edildi
17.11.2018, 12:09

Bakıda restoran yandı, 20 nəfər təxliyə edildi

Sumqayıtda avtomobil oğruları yaxalandı
17.11.2018, 12:03

Sumqayıtda avtomobil oğruları yaxalandı

“Ermənistan münaqişənin həllinə çox ciddi problemlər yaradır” - Hikmət Hacıyev
17.11.2018, 11:54

“Ermənistan münaqişənin həllinə çox ciddi problemlər yaradır” - Hikmət Hacıyev

Merkel ən böyük səhvini etiraf etdi, üzr istədi
17.11.2018, 11:45

Merkel ən böyük səhvini etiraf etdi, üzr istədi

Bakıda zibil yeşiyindən silah-sursat tapıldı
17.11.2018, 11:33

Bakıda zibil yeşiyindən silah-sursat tapıldı

DİM sədrindən İTTİHAM: “Vəsaitin yarısı kənardan dəvət edilmiş şəxslərə xərclənib”
17.11.2018, 11:24

DİM sədrindən İTTİHAM: “Vəsaitin yarısı kənardan dəvət edilmiş şəxslərə xərclənib”

Əhliman Əmiraslanov üçün özəl gün - FOTO
17.11.2018, 11:20

Əhliman Əmiraslanov üçün özəl gün - FOTO

MKİ dəqiqləşdirdi: Xaşoginin ölüm əmrini vəliəhd şahzadə verib
17.11.2018, 11:09

MKİ dəqiqləşdirdi: Xaşoginin ölüm əmrini vəliəhd şahzadə verib

“Gələn il keçiriləcək imtahanlarda ciddi dəyişikliklər olacaq”
17.11.2018, 10:58

“Gələn il keçiriləcək imtahanlarda ciddi dəyişikliklər olacaq”

ARXİV