Պատմական հուշարձանների՝ ժայռերի, քարերի, ամրոցների պատերի, դամբարանների և մեդրեսեների վրա գրելը, դրանց վանդալիզմի ենթարկվելը Թուրքիայում լուրջ խնդիր է դարձել։
Modern.az-ը հայտնում է, որ 2016 թվականի հունվարին Սուլեյմանիեի համալիրում պատմական հուշարձանները ենթարկվել են վանդալիզմի։
Սուլեյմանիեի համալիրում վնասվել են պատմական հուշարձանները
Ճարտարապետ Սինանի ամենակարևոր աշխատանքներից մեկը՝ Ստամբուլի ամենահայտնի տաճարներից մեկը՝ 467-ամյա Սուլեյմանիե մզկիթը, բազմիցս ենթարկվել է վանդալիզմի։ Պարզվել է, որ պատմական մզկիթի ներսում գտնվող խճանկարային քարերը գողացվել են այցելուների կողմից, իսկ աջ մինարեի մուտքն ապօրինի կերպով ծակվել է։ Ճարտարապետ Սինանի կողմից 1557 թվականին կառուցված պատմական համալիրի մի մասը կազմող Սուլեյմանիեի բաղնիքում 2016 թվականին նույնպես գրանցվել է, որ իջնող աստիճանների վրա գրություններ են արվել սփրեյ ներկով։
2200-ամյա դամբարանը ներկվել է սփրեյ ներկով
2019 թվականի դեկտեմբերին Ամասիայում գտնվող և 2200 տարվա պատմություն ունեցող Այնալի Կայա դամբարանը լուրջ վնասներ է կրել գանձ որոնողների միջամտության և սփրեյ ներկով արված գրությունների հետևանքով։
Ավելի ուշ Ամասիայի համալսարանի Դիզայնի մասնագիտական բարձրագույն դպրոցը սկսել է դամբարանի վերականգնման աշխատանքները։ Վերականգնման աշխատանքների նպատակն էր պահպանել դամբարանի պատմական կառուցվածքը և այն համապատասխանեցնել իր սկզբնական տեսքին։
Կապադովկիայի հայտնի Փերի Ծխնելույզները նույնպես ենթարկվել են վանդալիզմի
2021 թվականի հունիսին Թուրքիայի բնական և մշակութային հարստություններով աչքի ընկնող Կապադովկիայի շրջանում գտնվող Փերի Ծխնելույզների և այլ բնական ժայռային գոյացությունների վրա սփրեյ ներկով գրություններ են արվել։ Հազարամյակների ընթացքում քամու և ջրի էրոզիայի ազդեցությամբ ձևավորված Փերի Ծխնելույզները Կապադովկիայի ամենակարևոր բնական խորհրդանիշներից են։ Այս եզակի ժայռային գոյացությունների վրա գրություններ անելը, որոնք շրջանի պատմական և բնական լանդշաֆտի անբաժանելի մասն են, համարվում է վանդալիզմի օրինակ, որը սպառնում է ինչպես շրջակա միջավայրի տեսքին, այնպես էլ շրջանի մշակութային ժառանգությանը։ Գրությունները մաքրվել են Թուրքիայի կառավարության կողմից իրականացված համապատասխան միջոցառումների արդյունքում։
Դիրեքլի Կայայի վրա գրություններ են արվել
Նույն տարվա սեպտեմբերին Բարթընի Ամասրա շրջանին իր անունը տված, Թագուհի Ամաստրիսի ծով մտնելու վայրը հայտնի պատմական Դիրեքլի Կայան վնասվել է սփրեյ ներկով արված գրությունների պատճառով։ Ջենովացիների կողմից կառուցված և XIII-XV դարերին պատկանող պատմական հուշարձանի նկատմամբ անարգանքի վերաբերյալ հետաքննություն է սկսվել, և գրությունները հետագայում ջնջվել են իրականացված միջոցառումների արդյունքում։
2750-ամյա դամբարանը դարձել է վանդալների թիրախ
2023 թվականի հունիսին Անթալիայի Էլմալի շրջանի Գյոլովա (Մյուղրեն) թաղամասում գտնվող 2750-ամյա դամբարանը դարձել է վանդալների զոհ։
Այսպես, պատմական հուշարձանը սկզբում մասամբ ավերվել է գանձ որոնողների կողմից, իսկ հետո տեղի բնակիչները դամբարանի պատերին ներկով տարբեր գրություններ են արել։
Լիկիայի թագավորության ժամանակաշրջանի խորհրդանիշներից մեկը համարվող և Բյուզանդական ժամանակաշրջանի դասական նկարներն ու զարդարանքները միավորող հուշարձանի ինչպես ներքին պատերը, այնպես էլ ճակատը վնասվել են։
Կոզանի ամրոցի պատերը գրվել են
Նույն տարվա սեպտեմբերին Ադանայի Կոզան շրջանում գտնվող և բազմաթիվ քաղաքակրթությունների տուն հանդիսացած Կոզանի ամրոցի պատմական պատերին սփրեյ ներկով գրություններ և նկարներ անելը բողոքի ալիք է բարձրացրել այցելուների շրջանում։ Իր շքեղ ամրոցի պատերով և պատմական տեսքով ամեն տարի հազարավոր մարդկանց կողմից այցելվող Կոզանի ամրոցը դարեր շարունակ պահպանել է բազմաթիվ քաղաքակրթությունների հետքերը։ 400 մետր երկարությամբ ամրոցի պատերը, որոնք մինչ օրս պահպանում են խեթական և ասորական ժամանակաշրջանների հետքերը, ուշադրություն են գրավում իրենց պատմական նշանակությամբ։
Երկվորյակ մինարեներով մեդրեսեի պատերը նույնպես վնասվել են
2023 թվականի դեկտեմբերին Սիվասում 1271 թվականին Իլխանների (Հուլագուների պետություն) վեզիր Սահիբ Շամսեդդին Մուհամմադ Ջուվեյնիի կողմից կառուցված և քաղաքի խորհրդանշական հուշարձաններից մեկը հանդիսացող Երկվորյակ մինարեներով մեդրեսեի կողային պատերին սփրեյ ներկով գրություններ են արվել։
Այս կապակցությամբ 2023 թվականին Թուրքիայի Վակֆերի տարածաշրջանային տնօրինությունը սկսել է աշխատանքները, և գրությունները ջնջվել են ներկ մաքրելու հատուկ տեխնիկայի կիրառմամբ։
Այս ամենի պատճառով Թուրքիայի պետական մարմինները ուժեղացնում են վերահսկողությունը այս ոլորտում և առաջնահերթություն են տալիս իրազեկման միջոցառումներին։
