Ադրբեջանի Թովուզի շրջանի և Հայաստանի Տավուշի մարզի միջև գտնվող Չինարի գյուղի անունն այսօր երկու երկրների լրատվամիջոցների ուշադրության կենտրոնում է եղել։ Հայկական մամուլի հաղորդմամբ՝ ադրբեջանական կողմից մի հովիվ հատել է սահմանը և Չինարի գյուղում ձերբակալվելուց հետո տեղափոխվել Բերդ քաղաքի ռազմական ոստիկանության բաժին։ Դեպքի հետ կապված՝ Հայաստանի իրավասու մարմինները նախնական փուլում մանրամասն պաշտոնական հայտարարություն չեն արել։
Modern.az-ը, հաշվի առնելով, որ Ադրբեջանի սահմանից այն կողմ՝ Հայաստանում գտնվող Չինարի գյուղի մասին տեղեկությունները հետաքրքրություն կառաջացնեն, ուսումնասիրել է այս բնակավայրի կյանքը։
Գտնվում է ադրբեջանական դիրքերից 600 մետր հեռավորության վրա
Չինարին գտնվում է Հայաստանի հյուսիս-արևելքում՝ Տավուշի մարզի Բերդ համայնքում։ Գյուղը գտնվում է Ադրբեջանի Թովուզի շրջանի հետ սահմանային ուղղությամբ, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ամենազգայուն սահմանային հատվածներից մեկին մոտ տարածքում։
Հայկական «Հետք» պարբերականում հրապարակված տեղեկությունների համաձայն՝ Չինարի գյուղն Ադրբեջանի հետ ունի 28 կիլոմետրանոց սահմանագիծ։ Գյուղը գտնվում է Հայաստանի Բերդ քաղաքից 33 կիլոմետր հեռավորության վրա։
Հայկական լրատվամիջոցները գրում են, որ Չինարի գյուղի որոշ հատվածներ ադրբեջանական զինվորականների դիրքերից բաժանված են մոտ 600 մետր հեռավորությամբ։
Քանի՞ մարդ է ապրում գյուղում։
Հայաստանի բնակավայրերի մասին տեղեկատվական հարթակում Չինարի գյուղի բնակչությունը 2026 թվականի համար նշված է 1183 մարդ։ Հարթակում նշվում է նաև, որ գյուղը մտնում է Տավուշի մարզի Բերդ համայնքի կազմի մեջ։
Հայկական մամուլի 2012 թվականին հրապարակված ռեպորտաժում նշվել է, որ գյուղում բնակվում է 1384 մարդ։ Թեև այս թվերի միջև տարբերություն կա, սակայն դրանց հիման վրա եզրակացնելու համար, որ վերջին տարիներին գյուղից զգալի թվով բնակիչներ են տեղափոխվել, անհրաժեշտ են լրացուցիչ վիճակագրական տվյալներ։
Չինարիի բնակիչների ավանդական զբաղմունքներից մեկը խաղողագործությունն է։ «Հետք» պարբերականի տեղեկություններում նշվել է, որ բնակավայրն ունի 750 հեկտար գյուղատնտեսական նշանակության հողատարածք, որի մոտ 70 տոկոսը գտնվում է ականապատված կամ կրակի վտանգի տակ գտնվող տարածքներում։
Նույն ռեպորտաժում նշվում է, որ գյուղի վերին հատվածի որոշ հողատարածքներ անվտանգության նկատառումներով չեն մշակվում, իսկ ստորին հատվածի խաղողի այգիները ոռոգվում են գետի ջրով։ Գյուղում ոռոգման համակարգի հնացումը և գյուղատնտեսական տեխնիկայի պակասը նույնպես նշվել են որպես խնդիրներ։
Մեկ այլ ռեպորտաժում գրվել է, որ Չինարի գյուղում խաղողի այգիները զբաղեցնում են 60 հեկտար տարածք։ Նույն նյութում նշվել է, որ անասնապահությունը նախորդ տարիների համեմատ կտրուկ նվազել է։ Օրինակ, եթե 2008 թվականին գյուղում կար 700 գլուխ խոշոր եղջերավոր անասուն և 800 ոչխար, ապա հետագա շրջանում այդ թվերը համապատասխանաբար նվազել են մինչև 60 կով և 25 ոչխար։
Նշվել է նաև, որ գյուղում, ներառյալ դպրոցում, մանկապարտեզում և համայնքապետարանում աշխատողները, ընդհանուր առմամբ 60 մարդ ապահովված է աշխատանքով։ Այս ցուցանիշը ցույց է տալիս, որ գյուղում վարձու աշխատանքի հնարավորությունները սահմանափակ են։
Խմելու ջրի խնդիր ևս եղել է
Չինարի գյուղում նախորդ տարիներին հիմնական խնդիրներից մեկը խմելու ջրի մատակարարումն է եղել։
Panorama.am-ի 2016 թվականի տվյալների համաձայն՝ գյուղի բնակիչները երկար ժամանակ օրական ընդամենը երկու ժամ ջուր էին ստանում։ Բնակչությունը ջուրը դույլերով տեղափոխում էր գյուղի կենտրոնում գտնվող ջրամբարից։ Նույն ջրամբարն օգտագործվում էր նաև անասունների և մշակովի հողատարածքների ոռոգման համար։
2016 թվականին իրականացված նախագծի շրջանակներում կառուցվել է նոր դրենաժային համակարգ, պոմպակայան և 300 մետր ջրագիծ։ Արդյունքում նշվել է, որ գյուղում ջրամատակարարումն օրական երկու ժամից ավելացվել է մինչև վեց ժամ։
Սահմանին մոտ լինելը. ռազմական դիրքեր և վանք
Չինարի գյուղի ռազմավարական նշանակությունը շեշտվել է նաև Հայաստանի պաշտոնական աղբյուրներում։ Այդ աղբյուրներում նշվել է, որ ադրբեջանական ռազմական դիրքերը գտնվում են գյուղի անմիջական հարևանությամբ։
Ներկայումս Չինարիի շրջակայքում գործող դիրքերի, դրանց թվի և ճշգրիտ տեղակայման մասին թարմացված տեղեկություններ չկան։
Չինարին 2020 թվականի հուլիսին Ադրբեջան-Հայաստան սահմանի Թովուզ-Տավուշ ուղղությամբ տեղի ունեցած զինված բախումների ժամանակ օրակարգ եկած բնակավայրերից մեկն է եղել։ Այդ ժամանակ հայկական լրատվամիջոցներում տեղեկություններ էին տարածվել գյուղում բնակելի տներին, դպրոցի շենքին և այլ շինություններին հասցված վնասների մասին։
Չինարիի մոտ գտնվող Խորանաշատ վանքը համարվում է տարածաշրջանի պատմական հուշարձաններից մեկը։ Նշվում է, որ վանքը գտնվում է սահմանին մոտ բլրի վրա։
Ա. Գորխմազ
