Այսօր Հայաստանում անցկացվում է «Առաջնորդներ հանուն բնության» կարգախոսով միջազգային գագաթնաժողով։ Միջոցառմանը մասնակցում են աշխարհի տարբեր երկրների մոտ 10 պետությունների և կառավարությունների ղեկավարներ, ինչպես նաև մոտ 50 երկրների բարձրաստիճան պաշտոնյաներ։
Գագաթնաժողովը մեկնարկել է Հայաստանի պետական օրհներգի կատարմամբ։ Դահլիճում ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ձախ կողմում նստած էր Իրանի նախագահ Մասուդ Պեզեշկիանը, իսկ աջ կողմում՝ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշը։ Միջոցառմանը մասնակցում են նաև այլ բարձրաստիճան հյուրեր, ինչպիսիք են Ղազախստանի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը, Տաջիկստանի նախագահ Էմոմալի Ռահմոնը, Ղրղզստանի նախագահ Սադիր Ժապարովը, Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Կոբախիձեն։
Modern.az-ը հայտնում է, որ միջոցառման հանդիսավոր մասում ուշագրավ դեպք է տեղի ունեցել։ Հայկական «Կարին» երգի և պարի անսամբլը ներկայացրել է «Կարնո Քոչարի» պարը։
Այսպիսով, հերթական անգամ ակնհայտորեն ցուցադրվել է հայերի կողմից ադրբեջանական մշակութային ժառանգության՝ պարարվեստի դեմ ուղղված պլագիատային գործունեությունը։
Խնդիրն այն է, որ այն պարը, որը հայերն անվանում են «Կարնո Քոչարի», իրականում ադրբեջանական ազգային «Քոչարի» պարն է։
Նշենք, որ «Քոչարի» պարի յուրացումը հայերի կողմից երկար տարիներ քննարկման առարկա է ինչպես տեղական, այնպես էլ միջազգային մշակութային շրջանակներում։
Հայերն անամոթաբար պնդում են, թե իբր իրենք են ստեղծել այս պարը, որն անվանում են «Քոչարի», հեթանոսական ժամանակներում, երբ բնությունը պաշտամունքի առարկա էր (՞)։ Հայերը փորձում են բացատրել, որ պարը կապված է կենդանու՝ խոյի պաշտամունքի հետ։ Հետաքրքիր է, որ «կոչ» (խոյ) բառը նույնպես թուրքական ծագում ունի։
«Քոչարին» ներառվել է Հայաստանի 4 լավագույն պարերի շարքում։ Այս կապակցությամբ անդադար քարոզչություն իրականացնող հայերը տարբեր միջազգային միջոցառումներում «Քոչարի» կատարելով փորձել են աշխարհին ցույց տալ, որ հին ժողովուրդ են։
Նույնիսկ «Եվրատեսիլ-2011» միջազգային երգի մրցույթում հայ երգչի կատարած երգին ավելացրել էին այս պարը։
Այն ժամանակ Ադրբեջանի Հանրապետության Մտավոր սեփականության գործակալությունը պատրաստել էր պարի պատմության, նրա ադրբեջանական ժողովրդի հետ կապի, նույնիսկ «քոչարի» բառի ստուգաբանության մասին լայնածավալ ուսումնասիրություն և այն ուղարկել Համաշխարհային մտավոր սեփականության կազմակերպություն։
Սակայն հայերը չեն դադարել և բազմիցս այս պարը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին ներկայացրել են որպես «էթնիկ հայկական պար»։
Ի վերջո, հայկական քարոզչական մեքենան կարողացել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին համոզել իր կեղծիքի մեջ։
Այսպես, 2017 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Հարավային Կորեայի Ջեջու կղզում անցկացված Ոչ նյութական մշակութային ժառանգության պահպանության միջկառավարական կոմիտեի նիստում ադրբեջանական ազգային «Քոչարի» պարը ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում՝ որպես Հայաստանին պատկանող պար։
«Քոչարին» Ադրբեջանի հայտնի ժողովրդական պարերից է և խորհրդանշում է հին թուրքական քոչվորական կենսակերպը։ Այս պարը, ինչպես երևում է անունից, կապված է «քոչ»-ի՝ այսինքն շարժման, տեղաշարժի, քոչվորական կյանքի հետ։ Պարի ռիթմի, կատարման ոճի և պլաստիկայի մեջ զգացվում են մարտական ոգի, միասնության կոչ և հերոսական մոտիվներ։ Ադրբեջանի տարբեր շրջաններում գոյություն ունեն «Քոչարի» պարի տարբեր տարբերակներ (օրինակ՝ Ղարաբաղ, Նախիջևան, Շաքի և այլն)։
Ադրբեջանի մշակույթի գործիչները և բանահավաքները բազմիցս իրենց բողոքն են հայտնել «Քոչարի»-ի՝ որպես հայկական ժողովրդական պարի ընդունման հարցի շուրջ, պատմական և գիտական ապացույցներով բացատրելով այս պարի ադրբեջանական կապը։
Ադրբեջանի մշակույթի նախարարությունը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին դիմումներ է ներկայացրել այս հարցի վերաբերյալ։
Ցավոք, այս դիմումներն անարդյունք են մնացել, և «Քոչարի» պարի՝ հայերի անունով պաշտոնականացումը չի վերացվել։
«Քոչարի» պարը Ադրբեջանում շատ հայտնի հին «Յալլը» պարի տեսակներից է։ Ադրբեջանի ամենահին պատմական քարե հուշարձաններից մեկը համարվող և մ.թ.ա. 12-8-րդ հազարամյակները ընդգրկող Մեզոլիթյան դարաշրջանի Գոբուստանի ժայռերի վրա նույնպես տրված են «Յալլը» պարի պատկերները։
«Քոչարի» պարը հիմնականում տարածված է Ադրբեջանի ամենահին շրջաններից մեկում՝ Նախիջևանում։ Նախիջևանի Շարուրի, Սադարակի, Քենգերլիի, Ջուղայի և Շահբուզի շրջանների ֆոլկլորային խմբերի կողմից երգացանկում ներառված այս պարը կատարվում է նաև հարսանիքների և ժողովրդական տոնակատարությունների ժամանակ։
«Քոչարի» պարը շատ հայտնի պար էր, որը ադրբեջանցիները կատարում էին մինչև իրենց հայրենի հողերից՝ Արևմտյան Ադրբեջանից (ներկայիս Հայաստանից) ամբողջությամբ արտաքսվելը (մինչև 1988 թվականը)։
Ա. Ղաֆարլի
