Milli Meclis milletvekilleri, bir dizi sivil toplum kuruluşunun başkanları ve temsilcileri, ABD Kongresi Senatörlerine ve Temsilciler Meclisi üyelerine bir mektupla başvurdu.
Modern.az başvurunun metnini sunuyor:
Sayın Senatörler ve Temsilciler Meclisi üyeleri!
Biz, Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Meclisi ve sivil toplum kuruluşlarının üyeleri olarak, Azerbaycan ile ilgili 5 Ekim 2026 tarihli mektubunuza cevaben size başvuruyoruz. Amerika Birleşik Devletleri Kongresi ile diyaloğa büyük önem veriyor ve Azerbaycan ile Ermenistan arasında kalıcı barışın sağlanması hedefini paylaşıyoruz. Bununla birlikte, mektubunuzda yer alan bir dizi hükmün önemli tarihi ve hukuki bağlamı dikkate almadığını ve ABD'nin diplomatik çabaları sonucunda elde edilen ilerlemeyi zorlaştırma riski taşıdığını düşünüyoruz.
Azerbaycan otuz yılı aşkın süredir çatışma ve uluslararası düzeyde tanınmış topraklarının yaklaşık yüzde 20'sinin işgalinin sonuçlarıyla karşı karşıya kaldı. 20 binden fazla Azerbaycanlı öldürüldü, bir milyondan fazla insan Ermenistan'dan ve Azerbaycan'ın daha önce işgal altında olan topraklarından göç etmek zorunda kaldı. Kayıp 4010 Azerbaycanlının akıbeti hala bilinmiyor. 613 sivilin hayatını kaybettiği Hocalı katliamı, köylerin ve şehirlerin, dini mekanların ve kültürel miras örneklerinin yıkılması milli tarihimizin en acı sayfalarındandır. Çatışmaya ilişkin herhangi bir değerlendirme sürecinde bu gerçekler dikkate alınmalıdır.
Mayınlar ve patlamamış mühimmatlar insanların hayatını tehdit etmeye, ayrıca restorasyon çalışmalarına ve göç etmek zorunda kalan ailelerin güvenli dönüşüne engel olmaya devam ediyor. Azerbaycan'ın değerlendirmesine göre, ülke topraklarının yaklaşık yüzde 13'ünde 1,5 milyona yakın mayın döşenmiştir. 2020'den bu yana mayın ve diğer mühimmatların patlaması sonucunda 440'tan fazla Azerbaycan vatandaşı zarar görmüştür. Bu bağlamda, Kongre'yi insani mayın temizleme faaliyetlerine, ayrıca kayıp kişilerin akıbetinin belirlenmesine, özellikle de olası mezar yerleri ve akıbeti bilinmeyen kişiler hakkında bilgi edinme gerekliliğine sürekli dikkat etmeye çağırıyoruz.
Mevcut zorluklara rağmen, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev barışın sağlanmasına, ilişkilerin normalleştirilmesine ve bölgesel ekonomik entegrasyona yönelik stratejik bir çizgi izlemiştir. Azerbaycan barış anlaşmasının hazırlanması girişimini başlatmış ve Ermenistan tarafına anlaşma taslağını sunmuştur. Bu sürecin ilerletilmesinde Cumhurbaşkanı Donald Trump'ın önemli rolünü kabul ediyor ve takdir ediyoruz.
8 Ağustos 2025'te Washington'da düzenlenen Barış Zirvesi önemli bir diplomatik dönüm noktası olmuştur. Cumhurbaşkanı Trump'ın şahitliğinde imzalanan Ortak Bildiri ve “Azerbaycan Cumhuriyeti ile Ermenistan Cumhuriyeti Arasında Barışın ve Devletlerarası İlişkilerin Kurulması Hakkında” Anlaşmanın paraflanması, pratik işbirliği için yeni fırsatlar açmıştır. Azerbaycan'ın petrol ürünlerinin Ermenistan'a ihracatı da dahil olmak üzere ticari ilişkiler kurulmuştur. Uluslararası Barış ve Refah İçin Trump Rotası (TRIPP) ise bölgesel ulaşım ve iletişim bağlantılarının güçlendirilmesi için perspektifler açmaktadır. Tüm bunlar, aynı zamanda, ABD-Azerbaycan stratejik ortaklığının daha da güçlendirilmesi için elverişli bir zemin yaratmaktadır.
Milli Meclis ve sivil toplum kuruluşlarının üyeleri olarak, bu barış gündemini destekliyor ve Kongre'nin elde edilen başarıların pekiştirilmesinde yapıcı bir rol oynayabileceğini düşünüyoruz.
Mektubunuzda tutuklu bulunan bazı kişiler “siyasi ve askeri liderler” olarak sunulmaktadır. Bu ifadeler gerçeği yansıtmamaktadır. Bu kişiler, Azerbaycan'ın egemen topraklarında Ermenistan tarafından oluşturulan yasa dışı ayrılıkçı yapıda yüksek görevler üstlenmiş ve savaş suçları da dahil olmak üzere ağır suçlardan yargılanmışlardır. Mahkeme süreçlerinde sanıkların savunma hakkı sağlanmış, hüküm verilmeden önce ise deliller ve tanık ifadeleri incelenmiştir. Kongre'nin adil yargılama ilkesine verdiği önemi paylaşıyoruz. Aynı zamanda, Azerbaycan'ın egemenliğine ve yargı kurumlarına diğer devletlere gösterilen yaklaşıma uygun saygının gösterilmesinin önemini vurguluyoruz.
Bununla birlikte, yaklaşık 241 km² alanın güya Azerbaycan'ın işgali altında olan Ermenistan toprağı olarak sunulmasına itiraz ediyoruz. Azerbaycan, Ermenistan'ın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü tanımaktadır. İki ülke arasındaki uluslararası sınırın ayrı ayrı kısımları üzerinde kesin hattın belirlenmesi ikili sınırlama ve işaretleme sürecinin konusudur. Bu konuların, sonucu önceden belirleyen tek taraflı değerlendirmeler temelinde değil, mevcut mekanizmalar çerçevesinde çözülmesi gerektiğine inanıyoruz.
Kongre, kültürel miras konusunda güvenilir ve ilkeli bir yaklaşım sergilerken, daha önce işgal altında olan bölgelerde ve Ermenistan'da Azerbaycan camilerinin, mezarlıklarının, kutsal yerlerinin ve tarihi anıtlarının yıkılmasını ve tahrip edilmesini de dikkate almalıdır. Dini ve kültürel mirasın korunması evrensel bir ilkeye dayanmalı, ayrımcılığa ve seçici yaklaşıma izin verilmemelidir.
Kongre'yi, ayrıca, “Özgürlüğe Destek Yasası”nın 907. maddesinin tamamen kaldırılmasını gözden geçirmeye çağırıyoruz. 907. madde artık tarihi koşulları, mevcut jeopolitik gerçekleri ve Azerbaycan-Ermenistan ilişkilerinin mevcut durumunu yansıtmamaktadır. Uygulamasının durdurulduğu durumlarda bile, bu madde ikili ortaklığımızın tüm potansiyelinin gerçekleştirilmesine engel olmaya devam etmektedir. Maddenin kaldırılması, bölgesel barış sürecine ve ABD-Azerbaycan ilişkilerinde yeni bir aşamanın başlamasına Kongre'nin desteğini ifade eden önemli bir mesaj olacaktır.
Bu, ABD'nin iki partili siyasi liderliği için bir fırsattır. Azerbaycan ile Ermenistan arasında barış, Washington'da partilerarası bir tartışma konusu haline gelmemelidir. Aksine, bu, bölgesel istikrarı, ekonomik fırsatları ve ABD'nin çıkarlarını ilerleten diplomatik bir başarı olarak değerlendirilmelidir. Tam da iki partili yaklaşım, ABD yönetimlerine ülkemizle on yıllardır devam eden ortaklık kurmaya, ülkenizin temel politika önceliklerine, özellikle de barış gücü operasyonlarına Azerbaycan'ın desteğinden faydalanmaya olanak sağlamıştır.
Azerbaycan ve Ermenistan, insani, hukuki, siyasi ve pratik nitelikteki çözülmeyi bekleyen meseleleri doğrudan ikili diyalog yoluyla çözmeye kararlı olduklarını beyan etmişlerdir. Dış ortaklar bu süreci destekleyerek ve her iki taraf için kabul edilebilir çözümleri teşvik ederek en iyi şekilde yardımcı olabilirler.
Bölgemiz büyük acılar ve ıstıraplar yaşamıştır, ancak şimdi farklı bir gelecek inşa etmek için gerçek bir fırsat doğmuştur. Washington Zirvesi'nden sonra elde edilen ilerlemenin pekiştirilmesi, Azerbaycan-ABD ilişkilerinin güçlendirilmesi ve Güney Kafkasya'da kalıcı barışın sağlanması adına sizi işbirliğine davet ediyoruz.
Saygılarımızla,
Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Meclisi üyeleri:
1. Memmedov Kaya
2. Yıldırım Fatma
3. Veliyev Samir
4. Rüstemhanlı Tenzile
5. Rahimzade Vügar
6. Oruç Zahid
7. Nurullayev Razi
8. Mesimli Ali
9. Memmedov Elman
10. Meherremov Behruz
11. Musayev Elşen
12. Mustafa Fazil
13. Musabeyov Rasim
14. Musayev Elşad
15. Mollazade Asim
16. Mirzezade Aydın
17. Mirzabeyli Elçin
18. Mahmudov Reşad
19. Kurbanov Sadık
20. Kurbanov Eyvaz
21. Kurbanlı Mübariz
22. Kafarov Vasif
23. Hasankuliyev Kudret
24. Hamzayev Nagif
25. Aliyeva Jale
26. Ali-Zade Arzuhan
27. Caferova Tamam
28. Veliyeva Mehriban
29. Hasayeva Sebine
30. Hacıyev Sabir
Sivil toplum kuruluşlarının üyeleri:
1. Ramil İskenderli – Azerbaycan Milli STK Forumu Yönetim Kurulu Başkanı
2. Emir Aliyev – “İnsan Haklarının Teşviki Merkezi” Kamu Birliği Başkanı
3. Alimemmed Nuriyev – “Anayasa” Araştırmalar Vakfı Başkanı
4. Zaur Memmedov – Bakü Politologlar Kulübü Başkanı
5. Rey Kasımov – “Azerbaycan'da Mayın Kurbanları Derneği” Kamu Birliği Başkanı
6. Hafiz Safihanov – “Azerbaycan'da Mayından Zarar Görenler Derneği” Kamu Birliği Başkanı
7. Zaur İbrahimli – “Öncelik” Sosyal Ekonomik Araştırmalar Merkezi Kamu Birliği Başkanı
8. Könül Behbudova – “Karabağ Kayıp Aileleri” Kamu Birliği Başkanı
9. Ayaz Mirzayev – “Azerbaycan Gazeteciler Ağı” Kamu Birliği Başkanı
10. Umud Rahimoğlu – Uluslararası Avrasya Basın Fonu Başkanı
11. Sevinc Alizade – “Zafer” Şehit Ailelerine Destek Kamu Birliği Başkanı
