Parlamento başkanı olmadan önce dünya satrancının tanınmış simalarından biriydi. Hatta 16 yaşında Litvanya kadınlar şampiyonluğuyla yetinmeyip, erkekler arasında düzenlenen ülke şampiyonasında da galip gelmişti. Daha sonra Avrupa şampiyonu oldu, büyükusta unvanını kazandı ve siyasete geçti.
Söz konusu kişi Litvanya parlamentosunun (Seimas) eski başkanı, şu anda başkan yardımcısı olan Viktorija Čmilytė-Nielsen'dir.
Modern.az sitesi “Konuşmacılar” köşesinin bir sonraki yazısında ondan bahsediyor.
Viktorija Čmilytė-Nielsen, 13 Kasım 2020'den 14 Kasım 2024'e kadar Litvanya Seimas'ına başkanlık etti. 2024 seçimlerinden sonra milletvekili unvanını korudu ve 14 Kasım 2024'ten itibaren parlamento başkan yardımcısı olarak görev yapıyor.
Peki satranç tahtasından Litvanya parlamentosunun liderliğine uzanan bu sıra dışı hayat hikayesinin kahramanı kimdir?
Satrançla 4 yaşında tanıştı
Viktorija Čmilytė-Nielsen 6 Ağustos 1983'te Litvanya'nın Šiauliai şehrinde doğdu.
Babası Viktor ona satrancı ilk kez 4 yaşında gösterdi. O zamanlar küçük Viktorija oyunun kurallarını tam olarak anlamasa da, birkaç yıl sonra satranca ciddi ilgi göstermeye başladı.
6 yaşında Šiauliai şehrinin satranç kulübüne gitti ve bundan sonra satranç onun hayatının ana yönü haline geldi. Kendi sonraki röportajlarından birinde dediği gibi, erken yaşta yarışmalara katıldı ve kazanmanın verdiği his onu oyuna daha da bağladı.
Viktorija henüz 7 yaşındayken, kendisinden büyük çocukların da katıldığı grupta Litvanya şampiyonu oldu. 1993'te Avrupa Gençler Şampiyonası'nda, 1995'te ise Dünya Gençler Şampiyonası'nda galip geldi.
Yani gelecekteki parlamento başkanının çocukluk yılları zaten uluslararası satranç yarışmalarında geçiyordu.
16 yaşında erkekler arasında da şampiyon
Viktorija Čmilytė-Nielsen'in satranç kariyerinin en dikkat çekici olaylarından biri 2000 yılında gerçekleşti. O zamanlar sadece 16 yaşındaydı.
Viktorija o yıl hem kadınlar arasında, hem de Litvanya'nın mutlak – yani kadın ve erkeklerin birlikte yarıştığı – satranç şampiyonasında galip geldi. Uluslararası Satranç Federasyonu (FIDE) onun 2000 yılında ülkenin açık şampiyonasında galip geldiğinde 16 yaş 7 ay 28 günlük olduğunu ve bunun Litvanya şampiyonası tarihinde rekor bir sonuç olduğunu belirtiyor.
2005 yılında Viktorija bu başarıyı bir kez daha tekrarladı.
Dünya olimpiyatlarında iki altın
Onun uluslararası satranç kariyeri de başarılarla doludur.
Viktorija Čmilytė-Nielsen 2000 ve 2004 yıllarında Litvanya kadınlar takımının kadrosunda Satranç Olimpiyatları'nda altın madalya kazandı. 2006 yılında kadınlar dünya şampiyonasında ödül kazananlar arasında yer aldı.
2011 yılında ise daha büyük bir başarıya imza atarak kadınlar arasında Avrupa bireysel şampiyonu oldu.
2010 yılında ona satranç büyükustası unvanı verildi.
Böylece siyasete geçtiğinde zaten oldukça ciddi bir uluslararası tanınmışlığı vardı.
Siyasete gelmesi tesadüfi olmadı
Viktorija Čmilytė-Nielsen'in siyasete geçişi de ilginç bir noktadır.
O, 2015 yılında Litvanya Liberal Hareketi'ne üye oldu ve aynı yıl milletvekili olarak parlamentoya girdi. Daha önce 2012 yılında seçimlere katılmış olsa da milletvekili unvanı kazanamamıştı. 2015 yılında ise Remigijus Šimašius'un Vilnius belediye başkanı seçilmesi sonucunda Seimas'ta oluşan boş yere geçerek milletvekili oldu.
Kendi sözlerine göre, siyasete geçme kararı ani olmadı. Satranç kariyerinin zirvesindeyken siyasi teklif aldı ve uzun süre gelecekteki eşi Peter Nielsen ile bu konuda tartıştı.
Viktorija Čmilytė-Nielsen 2016 yılında yeniden parlamentoya milletvekili seçildi.
2018 yılında Liberal Hareket'in parlamento grubuna başkanlık etmeye başladı, 2019 yılında ise partinin başkanı seçildi.
Böylece, bir zamanlar satranç tahtasında Litvanya'yı temsil eden Viktorija artık ülkenin siyasi sahnesinin ana simalarından birine dönüşüyordu.
2020 yılında parlamentonun kürsüsüne çıktı
13 Kasım 2020'de Viktorija Čmilytė-Nielsen Litvanya Seimas'ının başkanı seçildi.
Onun başkanlık dönemi 2020-2024 yıllarını kapsadı. 14 Kasım 2024'te yeni parlamentonun ilk oturumunda Saulius Skvernelis başkan seçildikten sonra Čmilytė-Nielsen bu görevi bıraktı. Eylül 2025'ten itibaren ise Seimas'a Juozas Olekas başkanlık ediyor.
Čmilytė-Nielsen ise siyasetten ayrılmadı.
O, 2024 seçimlerinde yeniden milletvekili seçildi ve 14 Kasım 2024'ten itibaren Seimas başkan yardımcısı görevindedir. Ayrıca Liberal Hareket'in lideri olarak partinin parlamento grubuna da başkanlık ediyor.
İki ünlü satranççı ile evlendi
Viktorija'nın kişisel hayatında da satranç özel bir yer tutuyor.
Onun ilk eşi ünlü büyükusta Alexei Shirov oldu. Shirov Letonya ve İspanya'yı temsil etti, dünya satrancının tanınmış simalarından biri sayıldı.
Çiftin iki oğlu dünyaya geldi. Onların evlilikleri yaklaşık altı yıl sürdü.
Viktorija Čmilytė-Nielsen sonraları bu ilişkinin iki yüksek hırslı sporcunun ailesi olduğunu ve böyle bir ilişkinin kolay olmadığını söyledi. O, boşanmayı hayatının en zor deneyimlerinden biri olarak nitelendirdi.
Ama onun ikinci evliliği de yine satranç dünyasıyla ilgili oldu.
2013 yılında Danimarkalı büyükusta ve antrenör Peter Heine Nielsen ile evlendi.
Onlar birbirlerini uzun yıllar satranç yarışmalarından tanıyorlardı. İlişkileri başlangıçta dostluk ve profesyonel iletişim şeklinde başladı. Peter sonradan Danimarka'dan Litvanya'ya taşındı. Çiftin iki oğlu dünyaya geldi. Böylece, Viktorija'nın iki evlilikten dört oğlu var: Dmitrijus, Aleksandras, Marius ve Kristijonas.
İlginçtir ki, Viktorija'nın her iki eşi de satranç büyükustası olmuştur.
Dört dil konuşuyor
Viktorija Čmilytė-Nielsen sadece satrançla meşgul olmadı.
2007 yılında Letonya Üniversitesi'nden mezun oldu ve İngiliz filolojisi üzerine diploma aldı. O, dört dil biliyor: Litvanca'nın yanı sıra İngilizce, Rusça ve İspanyolca da konuşuyor.
Litvanya'nın mevcut başkan yardımcısı 2018 yılında kendi otobiyografik kitabını yayınladı.
Kitabın adı “Siyah ile Beyaz Arasında”dır.
Kitabın adı da onun hayatına oldukça uygun geliyor: çocukluktan satranç tahtasındaki siyah-beyaz figürler arasında başlayan yol yıllar sonra Litvanya parlamentosunun kürsüsüne kadar uzandı.
Satranç ve siyaset
Viktorija Čmilytė-Nielsen'in siyasi kariyerinin en ilginç taraflarından biri de şudur ki, o, satranç geçmişini hiçbir zaman gizlemedi.
Aksine, siyasete olan ilgisinin oluşmasında satrancın belirli bir rol oynadığını söyledi. Ona göre, satranç ve siyasetin bazı özellikleri birbirine yakındır: uzun vadeli düşünmek, çeşitli varyantları hesaplamak ve rakibin bir sonraki adımını önceden dikkate almak.
Ama Viktorija'nın hayatındaki en büyük “hamle” satranç tahtasında değil, gerçek hayatta gerçekleşti.
Dört yaşında babasının ona gösterdiği satranç figürleriyle başlayan hikaye önce dünya turnuvalarına, daha sonra ise Litvanya parlamentosuna götürdü.
Viktorija Čmilytė-Nielsen Litvanya Seimas'ının eski başkanı, mevcut başkan yardımcısı, milletvekili ve Liberal Hareket'in lideridir. Onun adı Litvanya tarihinde hem siyasetçi, hem de ülkenin en başarılı kadın satranççılarından biri olarak kalır.
A.Qorxmaz
