27 fevral 2017, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Ramiz Rövşən, metafizika, invariantlıq - Rafiq Əliyevin YAZISI
Ramiz Rövşən, metafizika, invariantlıq - Rafiq Əliyevin YAZISI
08.12.2016, 17:49

(Əziz dostum və qardaşım Ramiz Rövşənin 70 illiyinə).

 

Söz vaxtına çəkər. 1963-cü ilin sərt dekabrında qatara minib Mockvaya yola düşdüm, SSRİ Elmlər Akademiyasının “İdarəetmə Problemləri” institutuna. Aspiranturaya imtahan vermək üçün. Qəbul olundum. Akademik B.Petrovun rəhbərlik etdiyi şöbəyə. Tədqiqat mövzusunu özum seçmişdim – “İdarəetmə sistemlərində invariantlıq”. Bu vacib nəzəriyyə lap cücərti vəziyyətində idi. Lakin içərimdə uşaqlıqdan və yeniyetməlikdən formalaşmış davranış xüsusiyyətlərimə bu mövzu çox uyğun gəlirdi. İnvariantlıq nəzəriyyəsinin mahiyyəti budur ki, istər texniki, istər bioloji, istərsə də sosial-iqtisadi sistem elə formalaşmalıdır ki, istənilən həyacanlandırıcı təsirlərdən ( basqılardan, zordan, təlatümlərdən) asılı olmasın, o təsirlərə invariant olsun. Məsələn, çəməndəki alaq otu külək əsəndə hər tərəfə əyilə bilir, qonşu palıd ağacı isə invariantdır, küləyin istiqamətindən və gücündən asılılığı yoxdur, çünki palıd qüdrəti var.

         İnvariantlıq nəzəriyyəsinin ideyası dünyaca tanınmış professor G.Şipanova məxsusdur, o, bu ideyanı 1945-1946-cı illərdə təklif etmişdi. Əfsuslar ki, bir sıra Sovet alimləri 1949-cu ildə “Pravda” qəzetində idealoji təsir altında bu ideyanın əleyhinə bir məqalə çap etdirdilər(lap bizdə olan kimi). O məqalədə yazılırdı ki, “invariantlıq ideyası müəllifin elmə metofizik yanaşmasıdır, zərərli elmi uydurmadir”. Vərəm xəstəliyindən əziyyət çəkən müəllif-professor tezliklə dünyasını dəyişdi. Lakin həqiqət idealogiyadan həmişə üstün olduğu üçün 1966-ci ildə Kievda keçirilən beynəlxalq konfransda “İnvariantlıq nəzəriyyəsi” elmi kəşf kimi elan olundu. Bütün konfrans iştirakçıları kimi mən də qurur hissi keçirdim, axı mənim də elmi işlərim bu nəzəriyyənin yaranmasina həsr olunmuşdu(sonralar mənim “İnvariantlıq nəzəriyyəsi”nə aid 2 kitabım çap olundu).

         Bu girişi ona görə verdim ki, həqiqi elm, həqiqi ədəbiyyat, həqiqi sənət hər zaman hər bir ideoloji təsirlərə invariantdır. Metofizik düşüncə daşıyıcısı olan böyük Hüseyn Caviddən sonra Azərbaycan ədəbiyyatında qırılmış metofizik poeziya bu gün 70 yaşını qeyd etdiyimiz dünyaca ünlü şairimiz Ramiz Rövşən tərəfindən bərpa olmağa başladı, güclü Sovet idealogiyasına invariant olaraq. Düzdür Azərbaycan metafizik poeziyasının yenidən ərsəyə dəlməsində ünlü şairlərimiz Vaqif Səmədoğlu və Vaqif Bayatlının da xidmətləri danılmazdır.

         Ramiz Rövşən tək poeziyada donmuş metofizik buzları qıran olmadı, o eyni zamanda poeziyamıza yeni bir poetik sistem, düzüm, kosmik  düşüncə tərzi gətirdi. Ramiz Rövşən poeziyasının zənnimcə əsas xüsusiyyəti ilahi məntiq, dərin metofizik fəlsəfi fikir bolluğu, qəlbindəki duyğular və sevgi çələnginin vəhdətidir.

         Deyirlər şairlər Allaha yaxın olurlar. Bir müddət əvvəl mən əsl ruhun zadəganı olan böyük şairimiz Ramiz Rövşənin poeziyasının qeyri-səlis məntiqə söykəndiyini “Qeyri-səlis məntiq haqında poetik düşüncələrim” yazımda araşdırmışdım. İndi baxanda görürəm ki, Ramiz Rövşənin poetik məntiqi qeyri-səlis məntiq və ilahi məntiq arasındadır.Onun bu məntiqi Allaha sevgidən doğan məntiqdir və bu sevginin qarşılıqlı payıdır. Allah və ölüm mövzusu Ramiz Rövşənin poeziyasında dominantlıq təşkil edir, hələ bu mövzular yasaq olan vaxtlarda da (zənnimcə yasaq ədəbi prosesin katalizatorudur).

        Ramiz Rövşən görkəmli ziyalımız Aydın Məmmədovun xatirəsinə yazdığı “Tabut” şerində deyir

 

Hələ çiyinlərdə gedir tabutun,

qəbrinin ağzı da açıqdı hələ.
Gözləyir o qəbrin dilsiz sükutu;
sənin sükut payın nə çoxdu hələ!..

Ən rahat, qorxusuz yoldasan indi,
dünyanın ən təmiz, ağ donundasan.
Bircə Allah bilir, hardasan indi;
ömrün əvvəlində, ya sonundasan.

Qeyri-səlis məntiq? Hə - sənin sükut payın nə çoxdur hələ, ömrün əvvəli - ömrün sonu kəsilməzliyi.
“Bircə Allah bilir, hardasan indi”. Yox bu fikir Tanrı məntiqinə söykənir. Tanrı məntiqinin dərkinə iddialı olmasam da bu şeir haqqında belə düşünürəm.

 

Başqa bir şeirdə

 

Bir ölüm havası dəydi üzümə,

Nə gözəl, nə sərin havaymış, Allah.
Sən demə, ürəyim ölümdən ötrü
Darıxan bir bomboş yuvaymış, Allah.

Sən demə, çaşmışam yolu azmışam,
Dünyaya gəlməyim yalanmış mənim.
Sən demə, dünyada anasızmışam,
Sən demə, bu ölüm anammış mənim.

Bu fikirlər tək qeyri - səlis məntiqə sığmır. Ondan yuxarıdadır.

 

Şəxsiyyətinə və əqidəsinə böyük hörmət etdiyim Ramiz Rövşən xalqını, millətini bütün varlığı ilə duyan bir insandır. “Təpədən dırnağa hiss içindəyəm” şeirində yazır

Sən də daşlamağa özgəsini tap

Məni ömür boyu daşlayan adam

Gilası mürəbbə quzunu kabab

Şairi heykəl tək xoşluyan adam.

Yox, heykəl ummuram bu yer üzündə

Mənim daş olmağa yoxdu həvəsim

Daş olub lap ulu Füzulinin də

yanında durmağa yoxdu həvəsim

Mən sənin yanında dururam

Sənin... küçənin tinində dilənən qarı

Başindan var-dövlət yağan ölkənin

Bəxtəvər günündə dilənən qarı

Heç kəs sığal çəkməz düm ağ saçına

O gümüş telindən öpürəm sənin

Qorxma pul qoymuram sənin ovcuna

Əyilib əlindən öpürəm sənin.

Bu qədər mənası olan fikirləri, ağrıları bir şeirə sığışdırmaq, milyon ürəyin dərdini bir ürəyə yerləşdirmək başqa planetlərə gedib-gəlməkdən asandırmı? Görünür Ramiz Rövşən qələminin qüdrətindən, kosmik təfəkkürünün böyüklüyündəndir bu.

Ramiz Rövşən bütün varlığı ilə vətənə, torpağa bağlı bir şəxsiyyətdir. Onun vətən sevgisi, Allah sevgisi sonsuzdur.

Qayçıtək Arazı da
Aralığa atdılar.
Bu kəfəni bir az da
Kəsdilər, qısaltdılar.

Kimin əli çıxdısa,
Kimin dili çıxdısa
bu kəfənin altından,
Əlini də kəsdilər,
Dilini də kəsdilər
bu vətənin adından.

…Bu kəfəni bir aç-bax;
hələ diriyik, Allah!
Bu kəfəndən ağappaq
bizə köynək tik, Allah!

Biz də bəndənik axı,
Bizə nə dərd, nə qəm ver.
Ölməyə yox, ilahi, 
Yaşamağa vətən ver!..

 

Palıd invariantlığı, kosmik təfəkkürü, ilahi məntiqi, qəlbində sevgi, duyğular çələngi olan böyük İnsan, əziz dostum Ramiz Rövşənə uzun və mənalı bioloji ömür arzulayıram. Əbədi sonsuz ömrü onsuz da özü qazanıb.

Ramiz Rövşəndən Ramiz Rövşənə uzanan yol daim nurlu olsun.

 

Rafiq Əliyev     


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
27.02.2017, 01:03

Ukraynanın Krım və Donbasla bağlı planı...

27.02.2017, 00:46

Mehriban Əliyeva: “Əsas diqqəti sosial problemlərin həllinə yönəldəcəyəm”

27.02.2017, 00:41

Türkiyə Əl Baba yeni hərbi texnika yeridib

27.02.2017, 00:25

“Mançester Yunayted” kuboka sahib oldu

26.02.2017, 23:57

Jurnalist Zabil Müqabiloğlu həyatını itirdi

26.02.2017, 23:51

Türkiyə XİN ermənilərin cəbhədəki təxribatını qınadı

26.02.2017, 23:34

Cəbhəyanı kəndlərdə vəziyyət - VİDEO

26.02.2017, 23:25

CİA-nin eks-şefindən XƏBƏRDARLIQ: “Rusiya məsələsinə son qoyulmalıdır"  

26.02.2017, 23:18

Yanğın bir ailəni evsiz qoydu

26.02.2017, 23:04

Dneprdə Xocalı tədbirinə mindən çox insan qatıldı  - Fotolar

26.02.2017, 22:55

Ərdoğan İraq kürd muxtariyyətinin lideri ilə görüşdü

26.02.2017, 22:48

Erməni general həyəcan təbili ÇALDI: “İlham Əliyev birbaşa danışır”

26.02.2017, 22:43

Sabirabadda qanunsuz ov edən şəxs saxlanılıb

26.02.2017, 22:23

Leyla Əliyeva “Sonsuz dəhliz”i izlədi - FOTOLAR

26.02.2017, 22:05

Azərbaycanla “Qatar Petroleum” arasında əməkdaşlıq müzakirə edilib

26.02.2017, 21:48

“Cəhənnəmi görmüş pilot” Kiyevdə - VİDEO

26.02.2017, 21:34

Oğurlanan almaniyalı alimlər azad edilib

26.02.2017, 21:19

Müdafiə Nazirliyi ATƏT-in bəyanatını şərh etmir

26.02.2017, 21:06

Hindistanda turistləri daşıyan qayıq batıb

26.02.2017, 20:51

Baloğlan Əşrəfova ağır itki

26.02.2017, 20:37

Prezident Qətər İş Adamları Assosiasiyasının sədri ilə görüşüb

26.02.2017, 20:29

Qazaxıstanda helikopter qəzası: 1 ölü, 1 yaralı

26.02.2017, 20:13

Həmsədrlər tərəfləri meyitlərinin qaytarılmasına şərait yaratmağa çağırdı

26.02.2017, 20:00

İlham Əliyev Qətərə gedib - Fotolar

26.02.2017, 18:21

Cocuq Mərcanlının hərbi sursatlardan təmizlənməsi davam etdirilir

26.02.2017, 18:05

Avropa İttifaqı Gürcüstan üçün viza rejimini sabah ləğv edəcək

26.02.2017, 17:34

“Beynəlxalq ictimaiyyət Ermənistana siyasi və hərbi təzyiqlər göstərməlidir” - VİDEO

26.02.2017, 17:07

21 ilin Baş naziri - Artur Rasizadə 82 yaşına çatdı  

26.02.2017, 16:59

Bu ilin ilk Günəş tutulması 26-fevralda oldu

26.02.2017, 16:55

Hacıqabulda 26 yaşlı qadın dəm qazından zəhərlənib

26.02.2017, 16:23

Hindistanda yol qəzası:16 ölü, 50 yaralı

26.02.2017, 15:56

Gəncədə “Xocalı” abidəsinin açılışı olub

26.02.2017, 15:52

Aktauda Xocalı qurbanlarının sayı qədər - 613 ağac əkildi

26.02.2017, 15:51

"Türkiyə Azərbaycanın yanında olmağa davam edəcək"

26.02.2017, 15:09

Berlində Xocalı qurbanlarının xatirəsinə həsr olunmuş sərgi keçirilib-FOTO

ARXİV
SORĞU
“Hansı din xadiminə, dini ekspert və ya ilahiyyatçıya inanırsınız?”
Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə(0.24%)
Hacı Sabir Həsənli(0.16%)
Hacı Fuad Nurullayev(0.01%)
Vasim Məmmədəliyev(0.26%)
Rafiq Əliyev(0.10%)
Hacı İlqar İbrahimoğlu(37.6%)
Hacı Şahin Həsənli(58.2%)
Elşad Miri(3.27%)