30 aprel 2017, Bazar
Ana Səhifə - REPORTAJ - Qafar Çaxmaqlının KƏNDİ: “Mal-qoyunu da xüsusi icazə sənədləri ilə otarardıq" - LAYİHƏ
Qafar Çaxmaqlının KƏNDİ: “Mal-qoyunu da xüsusi icazə sənədləri ilə otarardıq" - LAYİHƏ +
28.12.2016, 11:45

Kövrək uşaqlıq xatirələri, ata yurdu həsrətinin ifadəsi ilə zəngin “Mənim kəndim” layihəsinə davam edirik. Bu dəfə araşdırmaçı alim, Türkiyənin Ərciyəz Universitetinin ermənişünaslıq bölümünün rəhbəri Qafar Çaxmaqlı anadan olduğu Qərbi Azərbaycanın Amasiya rayonunun Çaxmaq kəndi və oradakı uşaqlıq illərindən danışıb. 


Bu müsahibə deyil, daha çox “ürəkboşaltma” söhbəti olduğu üçün əvvəldən-axıra həmsöhbətə danışmaq imkanı verilir.


Uzun illər mətbuatda da çalışan, bir çox mətbu orqanların baş redaktoru olan Qafar Çaxmaqlı doöulduğu yerləri, o illəri belə xatırlayır... 

Qarsa həsrət kənd

Mən Bakının 700 kilometr uzaqlığındakı ucqar dağ kəndində - Çaxmaqda dünyaya gəlmişəm. Kəndimiz 1988-də ermənilər tərəfindən işğal olunandan sonra özümə “Çaxmaqlı” təxəllüsünü götürdüm.  Başqa bir məqsədim olmayıb, sırf  kəndimizin adını yaşatmaq üçün bu addımı atmışam. Və bunun nə qədər doğru  etdiyimi indi anlayıram.  
Bizim kənd həmişə  Qars vilayətinə aid olub. 1921-ci ildə  “Qars”, daha sonra “Moskva” müqavilələri ilə Sovet hökumətinin tərkibinə keçib. Orada bir erməni dövləti qurulduğundan kəndimiz  ana Vətəndən ayrı düşüb. Qars bizim üçün hər zaman bir həsrət  simvolu olub. Böyüklərimiz anladardılar ki,  bir vaxtlar bizimkilər hətta  bazarlığa Qarsa gedərmiş...  Nəyə görə  ilk kitabımın adını “Qars adlı Vətən” qoymuşam, deyə bilmərəm. Amma babalarımız bu torpaqda qan töküblər. Oranı Vətən eləməyə çalışıblar. Bəlkə də,   ən çox sevdiyim misralar çıldırlı Aşıq Şenliyin bu şeirindəki misralardı:

“Əhli-islam olan eşitsin, bilsin,
Can sağ ikən yurd verməniz düşmana.
İstər ki, Uruset nə var ki, gəlsin,
Can sağ ikən yurd verməniz düşmana”
 

Bayraqlı diyar
 

Biz bu Vətəni düşmənə vermədik, burada bir dövlət də qurduq. Bu da o dövlətin bayrağı…

Bəli, bəli, babalarımız 1919-cu ildə hətta Cənub-i Qərbi Qafqaz Cümhuriyyəti deyilən  demokratik respublika qurublar. Bizim kənd də o respublikanın tərkibində idi.  Öz   bayrağımız da vardı.  Bir daha baxın,  bayrağımıza! Amma nə yazıq ki, bu Vətəni 1988-ci ildə itirdik, bəlkə də əbədi  tərk eləmək zorunda qaldıq…

Vətəndən bir parça-qoşa məzar


İnsanın müqəddəs saydığı varlıqlar olmasa, onun üçün yaşamaq bir heçdir. Bu gün özümü ona görə xoşbəxt hesab edirəm ki, çox çalışqan, öz əməyi ilə çörəyini qazanan bir ailədə, bir kənddə dünyaya gəlmişəm.  Mənim müqəddəslərim ATAM idi, ANAM idi.  Onlar Bakıda dünyalarını dəyişdilər. İndi tək təsəllim odur ki, onların qəbrini ziyarət etmək imkanımız var. Amma kəndimiz yoxdu. Kəndçilərimizin hərəsi bir tərəfə düşüb.  Kəndimizə hər yay tətilə gedə bilmirik. Kəndimizin qəbiristanlığı nə gündədi? -  Bilmirik! Yoxdu, daha kəndimiz…

 
Şükür müəllimin göz yaşları

Bizim kənd böyük deyildi. Amma orada normal sosial təsislər mövcud idi: yaxşı məktəbi, klubu, kitabxanası-hər şeyi vardı. Kəndçilərimiz digər kəndlərdəki insanlara nisbətən yaxşı yaşayırdı.  Müəllimlərimiz  bizim  müqəddəslərimiz olub. Onlardan biri Şükür müəllim idi. Onu müqəddəs insan sayırdım; oxumağımız üçün hər şey edirdi. Üstümdə çox böyük haqqı var, Allah rəhmət eləsin. 1988-ci ildə doğma torpaqlardan köç etməyə məcbur oldu. Onun harada olduğunu bilmirdim. 2005-ci ildə Milli Məclisə deputat seçilmək üçün namizədliyimi vermişdim. Gəncədəki klublardan birində görüş keçirilirdi. Mikrofonu əlimə almışdım ki, danışam, bir də gördüm, Şükür müəllim arxa sıralardan birində  oturub. Əllərim, dizlərim əsdi. Sözümə başlamazdan əvvəl sevimli müəllimimə müraciət edərək, onu tribunaya çağırdım. Şükür müəllim artıq yaşlanmışdı, tribunaya ağır-ağır yaxınlaşdı. Gözləri yaşarmışdı. Bəli, o zaman ağladı Şükür müəllim... Mən onu anlayırdım. Oradakı insanların çoxu bilməzdi ki, Şükür müəllimi kövrəldən nədir. Bəzən, Vətən həsrətini sözlə ifadə etmək olmur. Onu xatırlamaq belə adama əzab verir. 


 60 yaşın uzaqlığındakı Vətən

Bu günün pəncərəsindən, 60 yaşın uzaqlığından uşaqlığıma boylananda gözümün önünə nədənsə, daha çox kədərli günlər gəlir. Ona görə ki, kəndimizi əbədi itirdiyimizdən  orada keçirdiyimiz  xoş günlərə belə qara kədər bürünür. Doğulduğum kənd Türkiyə sərhədində yerləşirdi.   Hər gün pəncərələrimizdən Türkiyədən gələn hava ilə qidalanırdıq. Bu sözümü də yersiz ifadə saymayın.  İnsana hər yerdə mənəvi qida lazımdır. Onu almasa, yaşaya bilməz.  Biz ora ilə nəfəs aldığımıza görə ayaqda dura bilirdik.  “Bir gün gələcəklər”, - deyirdik ,- gəlib, bizi incidənlərin cəzasını verəcəklər”.  Sanki bədənimizin bir hissəsi orada qalmışdı... İnanın, bu  həqiqətən də, belə idi. Ata nəslimizin demək olar, hamısı orada qalmışdı.  Bizimkilər bir zamanlar orada yaşamışdılar. Sərhədin o tayında daha bir Çaxmağın olduğunu bilirdik.  Amma burada kimlər yaşayır, bizimkilərdən kim var, kim yox, bizim kəndə bənzəri varmı, yoxmu- bunlardan  xəbərsiz idik. Amma o tərəfin  həsrətini çox  çəkirdik.  
 

Bizim İbiş...

Digər bir həsrətli kənd anamın kəndi idi- İbiş...  Anamın anası - Bahar nənəm Türkiyədəki Köhnə İbiş dediyimiz kənddən bu kəndə ərə gəlmişdi. O vaxtlar sərhədlər açıq imiş.  Türkiyə ilə SSRİ arasında sərhədlər çəkiləndə bu İbiş bu tərəfdə, o biri İbiş isə o tərəfdə qalmışdı. Qardaşı bacıdan ayırmışdı bu sərhəd.  Demək, nənəmin qardaşları o tərəfdə qalmışdı, nənəmsə bu tərəfdə.   Bir- birini görə bilmirsən, gedə bilmirsən, gələ bilmirsən – doğmalarını əbədiyyən əbədi itirirsən.  İnsan üçün bundan böyük faciə varmı?!

Tikanlanmış faciə

Türkiyə ilə sərhəddəki tikanlı məftillərin içəri tərəfində  bir “neytral zona” vardı- tikanlı məftillərlə çevrili idi,  bizi oradan ayıran “ala ağaca”qədər -sərhəd boyu yerə basdırılan dirəklərə belə deyirdik- yəni, bir az içərilərə kəndimizin camaatını  yalnız xüsusi “propusklarla” buraxırdılar. Oralar bizim  kəndin kolxozuna aid olduğundan əkin- biçin vaxtı bizimkilər  bu neytral deyilən zonaya işləməyə, daha çox  ot biçməyə, yığıb gətirməyə gedirdilər. Bir də buraya yenə xüsusi “propuskla” kəndin mal-qoyununu otarmağa aparırdıq. Sərhəddə “soldat”lar ən yaxın yerə buraxmasalar da, bəzən, burada türkiyəliləri, yəni bizim o taydakı qohumları görürdük. Amma onları tanımırdıq. Daha bir faciə də bu idi.  O tərəfə boylanmaq belə yasaq idi. Üzünü o tərəfə tutub qorxa–qorxa bəzi şeyləri soruşanlar olurdu. O gün kənddə elə bil bir bayram yaşanırdı.  Hamı bir yerə toplanıb,  o tərəfdən bizə fırladılan kəlmələri müzakirə edirdilər. Müzakirələr aylarla sürürdü. Türkiyədə ən yaxın adamları olan adamlar göz yaşı axıdırdılar. Çox böyük həsrət yaşanırdı bizim kəndimizdə .

Bir kəlmənin dadı

Kənddə Camal adlı bir kişi vardı, onun doğma qardaşı Cəlal o tərəfdə qalmışdı. Sərhədə gəlib adam soruşanın mütləq Cəlal olacağına inanırdı. Cəlaldan  bəlkə də, ildə bir dəfə məktub gəlirdi. Bütün kənd yığılırdı onu oxumağa. Bəzən, bu xoşbəxtlik mənə nəsib olurdu.  Məktubda yazılan sözləri bizim kəndin uşaqları əzbər bilirdilər. Xatirimdədir,  ən çox xoşuma gələn söz “merhaba”  idi.  O taydakılar bizdən daha sərbəst idilər.   Sərhəddə hətta soldatlara söyüş belə söyürdülər. Təbii ki, türkcə, amma sovet əsgərləri bunu anlamadıqlarından əhəmiyyət vermirdilər...

“Şiş dağının gədiyinə varanda...”

Tale elə gətirdi ki, 1999-cu ildə məni Türkiyəyə işə dəvət etdilər.  Bütün ömrü boyu Türkiyə həsrəti çəkən adam üçün bunun nə demək olduğunu təsəvvür edə bilirsinizmi? Dərhal gözümün önünə  kəndimiz, uşaqlığım  gəldi. Bu dəfə sərhədin o biri tərəfindən kəndimizi görəcəkdim. Amma bu da mənə qismət olmadı. Qarsa səfərlərimizin birində İbişə, nənəmin doğulduğu köyə getdim. İlk duracağım yer qəbiristanlıq oldu. Doğmalarımızın məzar daşlarını çəkib gətirdim. Bir də bizim kəndin başının üstündəki  Şiş dağın zirvəsini... Şiş dağın fotosunu qarslı araşdırmaçı dostum Vədat Akçaöz çəkdi. Ora bizim bölgə insanının  ziyarətgahı idi.  Yalnız bizim kəndin deyil, bütün rayonun and yeri idi. Çox adamlar and içəndə “Şişin ziyarəti haqqı” deyirdilər.  İndi də bu alışqanlıq bizim kəndçilərin dilində qalıb.  Bu şəkil kəndimizin ən əziz yadigarı kimi mənim üçün qiymətlidir.

Yüz ildən sonra tapılan ev

Qarsda başqa bir məkan- Kıraç kəndi mənim ata yurdumdur. Ulu babam Mehdinin qəbri bu kənddədir.  Anam danışardı (ona da qaynanası danışmışdı), qaçaqaç vaxtı bizimkilər Qars şəhərindəki  Qalaiçi məhəlləsində yaşayırlarmış.  Ruslar Qarsı işğal edəndə burada bir erməni zülmü yaşanmağa başlayıb. Şəhərin əhalisi doğma evlərini tərk ediblər.  Kıraç kəndində qohumları varmış, ora gediblər. Yalnız 1924-cü ildə Çaxmağa gəliblər. Qarsın Qalaiçi məhəlləsinə qohumlardan biri - Sultan Akbaba ilə  getdik. 2000-ci ilin aprel ayı idi. Bizim ailənin yaşadığı evi də tapdıq. Mənə elə gəldi ki, mən bu evdə olmuşam. Bizimkilərin bu evi tərk etdikləri vaxtdan yüz ilə yaxın zaman keçməsinə baxmayaraq, bura mənə müqəddəs bir yuva təsiri bağışladı. Bu evdə yaşayan adam gəlişimizdən  təəccüb içində qalmışdı. Xeyli söhbətdən sonra anladı ki, bizim başqa bir məqsədimiz yoxdu, yalnız yüz ilin ardından bir həsrəti aradan qaldırmaq üçün,  için-için ağlamaq üçün gəlmişik... Ev yiyəsi zarafatla  istəsəniz evimizi özümüzə bağışlayacağını da dedi... Türkiyədə çalışarkən  qohumlardan bəzilərini tapdım.  İstanbulda, İzmitdə, Qarsda onlarla bir araya gəldik. Çox hüznlü anlar yaşadıq...

Ümid sonda ölür

Belə ... Məndən uşaqlığımı anlatmağı istəmişdiniz.  Özümü anlayandan  bu itkiləri sıralamaqla məşğul olmuşam... O yerlərə bir də qayıtmaq ümidi ilə etmişəm bütün bunları. Hər şeydən əllərimi üzdüyüm vaxtlarım da olub. Amma çox adamın dilindən eşitmişəm ki, ümid ən sonda ölür...

 

Elmin Nuri


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
30.04.2017, 20:25

Merkel kralla İŞİD-lə mübarizəni müzakirə etdi

30.04.2017, 20:14

İmtahanın nəticələri yaxın 3 gündə açıqlanacaq

30.04.2017, 19:58

«Bakı Marafonu 2017» - Fotoreportaj

30.04.2017, 18:38

Yevlaxda əl qumbarası tapılıb

30.04.2017, 18:33

Binəqədidə mənzildə kişi cəsədi tapılıb

30.04.2017, 18:29

Cocuq Mərcanlıda tank əleyhinə mina tapılıb-FOTO

30.04.2017, 18:02

Marina Le Pen: Fransa "Avro"dan imtina etməlidir

30.04.2017, 17:28

ABŞ-da qasırğa: 5 nəfər ölüb, 50 nəfər yaralanıb

30.04.2017, 16:55

Bu gün keçirilən qəbul imtahanlarında qüsurlar aşkarlanıb

30.04.2017, 15:50

Kürdəmirdə qadın pambıq tarlasında faciəvi şəkildə ölüb

30.04.2017, 15:39

Millimizin IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında HEYƏTİ

30.04.2017, 15:30

Azərbaycanda təhsil alan tələbələrin sayı AÇIQLANDI

30.04.2017, 15:26

Sürücülərin nəzərinə: sabahdan Bakıda 25 günlük qadağa qüvvəyə minir

30.04.2017, 15:06

Dünyanın ən güclü orduları müəyyənləşib: Azərbaycan Silahlı Qüvvələri 59-cu dur

30.04.2017, 14:51

Nazirlikdən “Elba”ya yeni ittiham: ölü heyvandan kolbasa istehsal edirlər

30.04.2017, 14:30

Rusiya müxalifəti küçələrə çıxdı-FOTOLAR

30.04.2017, 13:37

Bakıda bədii gimnastika üzrə dünya kubokunun final mərhələsi keçirilir

30.04.2017, 13:17

Mehman Qələndərovun intihar etməsi ilə bağlı cinayət işi başlanıb

30.04.2017, 12:38

Azərbaycanda pambıqçılığın inkişafı üçün hər cür şərait var...

30.04.2017, 12:13

Pakistanda avtobus dərəyə aşdı: 11 ölü

30.04.2017, 12:03

Xəzərdən başlayan səyahət Qusara yetişdi

30.04.2017, 11:55

Sabahın hava PROQNOZU

30.04.2017, 11:37

“Bakı Marafonu-2017”nin kişi və qadınlar üzrə qalibləri müəyyənləşib-SİYAHI

30.04.2017, 11:00

Milli Məclisin deputatları Avropa İttifaqının sessiyasında iştirak edəcəklər

30.04.2017, 10:51

Zabratdakı Vertolyot Meydançasının rəisi dostunu öldürüb

30.04.2017, 10:45

"Bakı Marafonu xalqımız üçün çox vacib tədbirdir".

30.04.2017, 10:36

Tramp müxbirləri "tələyə saldığını" deyib

30.04.2017, 10:13

Ermənistan silahlı bölmələri atəşkəsi 112 dəfə pozub

30.04.2017, 10:09

Gəncədə özünü qatarın altına atan kişi dünyasını dəyişib

30.04.2017, 09:55

"Bakı Marafonu 2017" başlayır

30.04.2017, 09:15

Bu gün ali məktəblərə qəbul imtahanı keçirilir

30.04.2017, 01:03

Ağır atletika üzrə Azərbaycan birinciliyi yekunlaşdı

30.04.2017, 00:43

Kubada yoxa çıxan təyyarə qəzaya uğrayıb: 8 ölü, Yenilənib

30.04.2017, 00:26

Polad Bülbüloğlu Türkmənistanın Xalq artisti oldu

30.04.2017, 00:09

ADNA terroru: 12 nəfərin qətlinin anım günü

ARXİV