20 noyabr 2017, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - MƏDƏNİYYƏT - İnsan meymun növüdür – Təkamülün DƏLİLLƏRİ 
İnsan meymun növüdür – Təkamülün DƏLİLLƏRİ  +
29.06.2017, 11:29

Təkamül nəzəriyyəsi haqqında çox danışılır. Bilən də danışır, bilməyən də.

 

Öncəliklə deyək ki, təkamül inkişafın bir nəticəsi olaraq növlərin dəyişməsini və yeni növlərin meydana gəlməsini, bu dəyişməyə təsir edən faktorlar və bu faktorları iyirmidən çox mexanizmlərlə açıqlayan elmi bir nəzəriyyədir.

 

Bununla yanaşı təkamül nəzəriyyəsi növlərin meydana gəlməsinə dair nöqtələri son elmi araşdırmaların gətirdiyi nəticələr və yeni tapıntılar ilə izah etməyə çalışır.

 

Təkamül nəzəriyyəsi biologiyanın təməlidir. Bununla yanaşı, tibb elmləri, antropologiya, arxeologiya, anatomiya, astrobiologiya, bakteriologiya, biocoğrafiya, biofizika, biokimya,genetika, mikrobiologiya, molekulyar biologiya, nevrobiologiya, paleontologiya, parazitologiya, entomologiya, ekologiya, biotexnologiya və sair kimi onlarca elm sahəsi tərəfindən dəstəklənir.

 

 

Canlı növləri, xromosom strukturları, zülal strukturları, anatomik və fizioloji xüsusiyyətlərinə görə təsnif edilib və bu təsnifatlandırma bir başa təkamül nöqteyi nəzərdən gerçəkləşir. İnsan bu təsnifatlandırmada primatlar dəstəsinə aid edilib və bizim binominal nomenklatura adımız Homo Sapiensdi.

 

Bu gün dünyanın ən nüfuzlu Oksford, Kembric,Yale, Harvard, Berkeley və sair kimi yüzlərlə təhsil ocağında təkamül nəzəriyyəsi tədirs edilir və bu elm ocaqlarında fəaliyyətdə olan təkamül araşdırma şöbələri var.

 

Elm dünyasının da təkamül nəzəriyyəsi, atom, qravitasiya, hüceyrə nəzəriyyəsi kimi qəbul edilir və üzərində araşdırmalar davam etdirilir.

 

Təkamülün 20-dən çox mexanizmi olsa da əsas mexanizmi təbii seçmədir. Hər nəsildə doğan balalar, valideynlərindən bir azca fərqli xüsusiyyətlərə sahibdirlər. Bu xüsusiyyətlərin bəziləri, bəzi fərdlərə çatışmazlıq təmin etdiyi halda, bəzi xüsusiyyətlər digər fərdlərə həyatda qalmada üstünlük verir.

 

Üstünlük əldə edənlər daha çox həyatda qalar, daha asan törəyər və özlərini üstün edən genləri gələcək nəsillərə daha çox ötürə bilirlər. Beləcə populyasiya və nəsil əsasında baxdığımız zaman, üstün xüsusiyyətlər sayca artar.

 

Buna  təbii seçmə deyilir. Bu cür seçim nəticəsində təkamül edən bütün xüsusiyyətlərə adaptasiya deyilir.

 

Meymun-insan münasibəti

 

Təkamül nəzəriyyəsi dediyimiz zaman insanlar arasında başa düşülməyən bir nöqtə var- insan və meymun münasibəti.

Əvvəlcə onu bilməliyik ki, təkamül nöqteyi-nəzərdən eyni zaman dilimində yaşayan bir canlının digər bir canlıya dəyişməsi mümkün deyil və bu özü təkamül nəzəriyyəsinin prinsiplərinə ziddir. Məsələn böyük pişiklər dəstəsinə aid olan aslan dönüb pələng ola bilməz, bir momont çevrilib fil ola bilməz, eyniylə şimpanze də dönüb insan ola bilməz. Təkamülün işləmə mexanizmlərini, xüsusən də növləşməni öyrəndiyiniz zaman bu daha aydın olur.

 

İnsan bizim bildiyimiz heç bir meymun növündən yaranmayıb. Biz nə şimpanzelərdən, nə bonobolardan, nə oranqutanlardan, nə də qorilladan yaranmışıq. Bu canlılar özləri də zamanla təkamül etmiş müasir növlərdir. İnsan onlarla ortaq əcdada sahibdir. İnsan və şimpanzenin son ortaq əcdadı 6-7 milyon il əvvəl yaşayıb, elə ondan da yaranmışıq.Bioloji taksonomiya nöqteyi-nəzərindən bu ortaq əcdad primatlar dəstəsinə, qıyıqburunlu meymunlar qrupuna aid idi. Amma taksonomiya nöqteyi-nəzərindən insan meymundan yaranmayıb, elə özü meymun növüdür. Burda elmi dərgilərə istinadən müəyyən bir şeyləri göstərmək istərdik.

 

Taksonomik sıra ilə gəldiyimiz zaman insanın canlı aləmində aid olduğu yer və təkamül tarixi aydın bir şəkildə görünür. Bizlər insan olaraq nüvəlilər domeninə aidik. Bu da o deməkdir ki, orqanizmimizi təşkil edən hüceyrələr nüvəyə sahibdir (prokariotlardan fərqli olaraq). Hər birimiz bir heyvanıq, bitki deyilik. Əsl çoxhüceyrəli alt aləminə aidik, yalançı orqanlarımız yoxdur. Xordalılardan onurğalılara təkamülləşib onurğaya sahib olmuşuq. Bir məməli olduğumuz üçün döş nahiyəmizdə məmələrə sahibik. Ördəkburun və yexidnadan fərqli olaraq doğaraq nəsil artırırıq, yəni doğan məməlilərik. Hamiləlik dövründə embrionlar plasenta (cift) üzvünə sahib olur. Bir primatıq. Sadəcə biz deyil, xalq arasında meymun adlanan bütün canlı növləri primatdır. Primatlardan ayrılan quru burunlu meymunlar, sonrasında meymunlar və qədim dünya meymunları qollarına aidik.

 

Qədim dünya meymunlarından təkamülləşərək insanabənzərlər, böyük insanabənzərlərə, daha sonra isə Homininae fəslinə, yəni şimpanze, qorilla və bizim ortaq əcdadlarımıza qədər varlığımız davam edib. Sonra Hominini adlanan və qorillaları artıq ehtiva etməyən şimpanze və insanın ortaq əcdadları təkamülləşib. Hominini tribası Hominina yarımtribasına, yəni bütün insan növlərinin ortaq atasına təkamülləşib. Daha sonra Homo, yəni insan cinsi və bundan Homo Sapiens və Homo Sapiens sapiens, yəni bizlər təkamülləşmişib.

 

Təkamül keçmişimizi göz önünə aldıqda “İnsan meymundanmı təkamülləşib?” sualı verilir.  Biz meymunlardan təkamülləşmişik. Sadəcə biz deyil, şimpanzelər, oranqutanlar, qorillalar və bizlə onların ortaq əcdadları da meymundan təkamülləşib. Yəni bir nöqtədə bizim atalarımız meymun idi. Əgər təkamül keçmişimizdə geri səyahət etsək, qarşımıza sıra ilə insan və şimpazenin əcdadı Hominini, sonra insan, şimpanze və qorillanın əcdadı Homininae, daha sonra sıra ilə böyük insanabənzərlər, insanabənzərlər, qədim dünya meymunları, meymunabənzərlər, quru burunlu meymunlar və meymunlar çıxacaq. Yəni təkamül prosesində uzun zaman öncə əcdadlarımız qəti bir şəkildə meymun idi.

 

Çox zaman qeyd olunur ki, insan və şimpanzelər 98% ortaq gen daşıyıcısıdır. Genetik müqayisə yalnız gen təkrarlamalarının və mutasiyaların təbiətilə əlaqədar deyil, daha dəqiq nisbət təxminən 85-99% arasındadır. Nisbət fərqliliyi analizlərin metodlarına görə dəyişir. Lakin bütün canlılara hər hansı bir metodu tətbiq edib nəticələri ölçsək, yenə də şimpanzelərin genetik olaraq bizə ən yaxın qohum olduğunu görəcəyik. Bu nisbət nəticəli müqayisə, nöqtəvi mutasiya kimi mutativ dəyişmələri çıxdaş edib gen funksiyalarının bənzərliyi və homoloq genlərin strukturu göz önünə alınaraq edilir.

 

Şimpanzelər insandan iki ədəd artıq – 48 xromosoma malikdirlər. Belə hesab olunur ki, bu, Roberston yerdəyişmə mutasiyası nəticəsində insan əcdadında iki cüt xromosomun bir cütdə birləşməsi ilə əlaqədardır. Maraqlıdır ki, insanlar bütün heyvanlarla müqayisədə ən az genetik variantlara malikdir, buna görə də yaxın qohumlarla nəsil artırma genetik problemlerə səbəb ola bilir. Hətta iki, tamamilə qohum olmayan insan bacı-qardaş olan iki şimpanze ilə müqayisədə genetik olaraq daha oxşardır.

 

Təkamülü görmək üçün çox uzağa baxmaq lazım deyil. Damarlarımızda dayanmadan axan qanı araşdırmaq belə kifayətdir. Məsələn, B tipli qan qrupu Orta Asiyalı insanlar arasında çox məşhurdur, ancaq digər ərazilərdə bu qan qrupuna daha seyrək rast gəlinir. Bundan əlavə, ABO tipi qan qrupu sistemi xaricində, yeni qan qrupu sistemləri də kəşf edilib və bunların hər biri müəyyən ərazilərdə daha tez-tez görülür. Bunlardan ən məşhur və maraqlı olanı “Duffy” qan qrupu sistemidir. Bu sistem içərisində, eynilə ABO sistemindəki kimi 3 gen variantı var. Bunlardan bir dənəsinə “boş Duffy” adı verilib və Səhra-altı Afrikada yaşayan insanların 95%də bu qan qrupu mövcuddur. Bu coğrafiya xaricindəki insanlarda bu qan qrupuna demək olar ki, heç rast gəlinmir. Bu vəziyyət, təbii seçmənin bariz bir şəkildə coğrafiya-xüsusiyyət əlaqəsini dəstəklədiyini təsdiqləyir.

 

Təkamülə inanmayanlar üçün...

 

İnsanın şimpanzelərlə genetik olaraq 98 faiz oxşar olduğunu qeyd etdik. İnsan bədənində ümumi 50 trilyona qədər hüceyrə olduğu təxmin edilir. Hər hüceyrənin nüvəsində 46 xromosom var. DNT zənciri bu xromosomların üzərinə sarılmış bir şəkildədir. Hər xromosomdakı nukleotidin sayı dəyişikdir (250 milyondan 15 milyona qədər dəyişir). DNT, nukleotid dediyimiz 4 dəyişik quruluş daşından ibarətdir. Adenin, Timin,  Quanin, Sitozin. Genlər, DNT zəncirinin üzərində yerləşir və 600, 700, 1000 1500, 5000, 6000, 15000 kimi çox fərqli uzunluqda olur.

 

Tək bir hüceyrədə təxminən 3 milyard nukleotid var. Bu ədədin nə ifadə etdiyini belə bir nümunə ilə izah edək: tək bir hüceyrənin içindəki 3 milyard nukleotidi 1 mm ard-arda düzmüş olsaq 3000 km uzunluğunda bir yol edər. Və bunu bədənimizdəki hüceyrə sayına,  50 trilyona vursaq. Fantastik bir rəqəm alınacaq.

 

İndi fərqli bir şey deyək. İki oyun zərinin eyni anda 6 gəlmə ehtimalı 1/36dir, yəni 1/6 x 1/6 = 1/36. İnsanla şimpanze arasında genetik oxşarlıq isə 98 faizdir. Riyazi olaraq 3 milyard insan nukleotidinin, 98 faiz şimpanze nukleotinə bənzəmək ehtimalıdır (1/4 x 1/4 x 1/4 ...). Bu, 3 milyardı  1/4-inn bir-biri ilə hasili mənasını verir ki, bunu hesablasanız əldə etdiyiniz rəqəm dənizlərdəki bütün qum dənələrinin sayından çox olacağına əmin ola bilərsiniz. Belə bir ehtimalın reallaşması, təyyarədə gedərkən, dünyanın hər hansı bir yerinə atılan bir iynəni axtarıb tapmaqdan daha çətindir. Riyazi olaraq beləsinə qeyri-mümkün deyiləcək qədər kiçik bir ehtimal deyilir. Sizcə necə olur ki şimpanze və insan DNT-sində 98% nisbətində reallaşa bilir?

 

Taryel Abdullayev 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Bakı Dövlət Universitetinin professoru vəfat edib
20.11.2017, 17:26

Bakı Dövlət Universitetinin professoru vəfat edib

Dollar sabah neçəyə satılacaq? - MƏZƏNNƏ
20.11.2017, 17:19

Dollar sabah neçəyə satılacaq? - MƏZƏNNƏ

“Azərbaycan bu sahədə ilk yerləri tutur” – Avropa İttifaqının səfiri
20.11.2017, 16:57

“Azərbaycan bu sahədə ilk yerləri tutur” – Avropa İttifaqının səfiri

Şadlıq sarayları toy menyularının qiymətini dəyişir? - Restoranlardan AÇIQLAMA   
20.11.2017, 16:54

Şadlıq sarayları toy menyularının qiymətini dəyişir? - Restoranlardan AÇIQLAMA  

Bakıda xərçəngdən əziyyət çəkən jurnalist üçün aksiya  
20.11.2017, 16:42

Bakıda xərçəngdən əziyyət çəkən jurnalist üçün aksiya  

Erməni hüquq müdafiəçisi Sarkisyanı qudası ilə İFŞA ETDİ
20.11.2017, 16:29

Erməni hüquq müdafiəçisi Sarkisyanı qudası ilə İFŞA ETDİ

“Kəlbəcər: ömrüm, həyatım” - FOTOLAR           
20.11.2017, 16:24

“Kəlbəcər: ömrüm, həyatım” - FOTOLAR           

“Azərbaycandan neft, qaz almaq istəyirik” – Polşalı rəsmi
20.11.2017, 16:17

“Azərbaycandan neft, qaz almaq istəyirik” – Polşalı rəsmi

Qadını bıçaqlayıb, soyan qohumu yaxalandı
20.11.2017, 16:16

Qadını bıçaqlayıb, soyan qohumu yaxalandı

Merkeli istefaya çağırdılar
20.11.2017, 16:01

Merkeli istefaya çağırdılar

Cocuq Mərcanlıda “Azərsu”yun  xidmət binasına baxış keçirildi
20.11.2017, 15:49

Cocuq Mərcanlıda “Azərsu”yun  xidmət binasına baxış keçirildi

Əli Həsənov Brüsseldəki Qarabağ Forumunda: “Bu cür mövqe ilə razılaşmaq mümkün deyil”   
20.11.2017, 15:48

Əli Həsənov Brüsseldəki Qarabağ Forumunda: “Bu cür mövqe ilə razılaşmaq mümkün deyil  

ADU-nun professorunun rəyi Çin mətbuatında
20.11.2017, 15:46

ADU-nun professorunun rəyi Çin mətbuatında

Sabah Azərbaycanda toz dumanı olacaq
20.11.2017, 15:42

Sabah Azərbaycanda toz dumanı olacaq

Əhliman Əmiraslanov AMEA-da  ümumi yığıncaq keçirdi
20.11.2017, 15:27

Əhliman Əmiraslanov AMEA-da  ümumi yığıncaq keçirdi

Meriya süpürgəçilərin həyatını təhlükəyə atır - elə sürücülərin də...
20.11.2017, 15:15

Meriya süpürgəçilərin həyatını təhlükəyə atır - elə sürücülərin də...

Azərbaycan Avstraliyadakı Beynəlxalq milli  mətbəx festivalında- ilk dəfə
20.11.2017, 15:13

Azərbaycan Avstraliyadakı Beynəlxalq milli  mətbəx festivalında- ilk dəfə

Barama Lissabon veb-sammitində
20.11.2017, 15:08

Barama Lissabon veb-sammitində

İmtahanlara hazırlaşanlara yeni XƏBƏR: qəbul proqramları təsdiqləndi   
20.11.2017, 15:00

İmtahanlara hazırlaşanlara yeni XƏBƏR: qəbul proqramları təsdiqləndi  

Həbsdəki müstəntiq ata oldu
20.11.2017, 14:59

Həbsdəki müstəntiq ata oldu

Prezident nəhayət İSTEFA VERDİ
20.11.2017, 14:57

Prezident nəhayət İSTEFA VERDİ

“Qarabağ” - “Çelsi” oyununun hakimləri bəlli oldu   
20.11.2017, 14:55

“Qarabağ” - “Çelsi” oyununun hakimləri bəlli oldu  

Məmmədyarov - Lavrov görüşünün DETALLARI   
20.11.2017, 14:30

Məmmədyarov - Lavrov görüşünün DETALLARI  

“Kəpəz”in yeni baş məşqçici - Yunis Hüseynov   
20.11.2017, 14:27

“Kəpəz”in yeni baş məşqçici - Yunis Hüseynov  

Makedoniyalı siyasətçi: “Partiya olaraq Qarabağ məsələsi diqqətimizdə olacaq”    
20.11.2017, 14:21

Makedoniyalı siyasətçi: “Partiya olaraq Qarabağ məsələsi diqqətimizdə olacaq”  

Gənclər təşkilatı “Qarabağ Regional Uşaq Forumu” keçirdi
20.11.2017, 14:20

Gənclər təşkilatı “Qarabağ Regional Uşaq Forumu” keçirdi

Əli Həsənov Brüsseldə Qarabağ məsələsini qaldırdı
20.11.2017, 14:15

Əli Həsənov Brüsseldə Qarabağ məsələsini qaldırdı

20 noyabr – Qarakəndin qara qorxusu...
20.11.2017, 14:10

20 noyabr – Qarakəndin qara qorxusu...

MAXE olmaq istəyənlərin nəzərinə: Müdafiə Nazirliyindən ELAN
20.11.2017, 13:56

MAXE olmaq istəyənlərin nəzərinə: Müdafiə Nazirliyindən ELAN

“İrəli” sədri: “Azərbaycanda gənclərin çoxu fürsətcildir” – MÜSAHİBƏ
20.11.2017, 13:53

“İrəli” sədri: “Azərbaycanda gənclərin çoxu fürsətcildir” – MÜSAHİBƏ

Bakıda idmançı qızı öldürən sürücüyə 7.5 il həbs verildi - VİDEO
20.11.2017, 13:39

Bakıda idmançı qızı öldürən sürücüyə 7.5 il həbs verildi - VİDEO

“Həll yollarını axtarmaq lazımdır” – Məmmədyarovdan MESAJ
20.11.2017, 13:37

“Həll yollarını axtarmaq lazımdır” – Məmmədyarovdan MESAJ

Lavrov: “Rusiya Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində çalışacaq”
20.11.2017, 13:34

Lavrov: “Rusiya Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində çalışacaq”

Həmkəndlisinin evini qarət edən şəxslər saxlanıldı
20.11.2017, 13:34

Həmkəndlisinin evini qarət edən şəxslər saxlanıldı

Azərbaycan şahinləri Qarabağda: Şəhid Urfan Vəlizadə   
20.11.2017, 13:25

Azərbaycan şahinləri Qarabağda: Şəhid Urfan Vəlizadə  

ARXİV