22 noyabr 2017, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Məhəmməd Füzuli “Su” qəsidəsində sudan bəhs etmir
Məhəmməd Füzuli “Su” qəsidəsində sudan bəhs etmir
11.07.2017, 15:26

Böyük Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri M.Füzuli yalnız Azərbaycan klassik ədəbiyyatının deyil, həmçinin bütün dünya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsidir. Onun yazdığı əsərlər öz dərinliyi və yüksək bədii səviyyəsi ilə dörd yüz ildən çoxdur ki, solmaz söz gülüstanı olaraq öz təravətini itirmir. M.Füzulinin yaradıcılığı o qədər zəngindir ki, onun meydana gətirdiyi əsərlərin yalnız adını qeyd etməli olsaq qalın kitab alınar. Üç dildə - ərəb, fars və türk dillərində divan yaratması bu böyük sənətkarın nə qədər geniş və əhatəli yaradıcılığa malik olmasını aydın göstərir. Şairin bir çox əsərlərində Uca Allahın birliyi təbliğ edilir, sonuncu peyğəmbər Muhamməd Mustafaya və əhli-beytinə Allah sevgisinin əlaməti olaraq sevgi və məhəbbət izhar olunur. Özü də şair  könül dünyasının bu əvəzsiz təzahürünü müxtəlif səviyyələrdə maraqlı ədəbi üsullarla ifadə edir. Bu mövzuda şairin yazdığı möhtəşəm əsərlərdən biri də klassik ədəbiyyatımızın zirvəsində IV əsrdən artıq günəş kimi parlayan “Su” qəsidəsidir. Öncə onu qeyd edək ki, qəsidə janrı mahiyyət etibarilə dini-ruhani məzmunlu şeir nümunəsi kimi meydana çıxmış, daha sonra dəyişikliyə uğrayaraq ictimai-fəlsəfi məzmunlu şeir janrına çevrilmişdir. Məhz şair bu qəsidəsində əslinə uyğun olaraq dini-ürfani məzmun daşıyan bir əsər meydana qoymuş, lakin öz yaradıcılıq manerasına uyğun olaraq bu məzmunu maddi-mənəvi vəhdət əsasında çox yüksək sənətkarlıqla çulğalaşdırmışdır. Şair bu qəsidədə maddi resurs olan suyu bədii şəkildə obrazlaşdıraraq öz dini-fəlsəfi baxışlarını ustalıqla nəzərə çatdırmışdır:

 

 Saçma, ey göz, əşkdən könlümdəki оdlarə su
 Kim, bu dəklü tutuşan оdlara qılmaz çarə su.

 

Şair demək istəyir ki, ey gözüm, yaş axıdıb könlümün odlarına su çiləmə, çünki könlümdəki odları söndürməyə göz yaşı su kimi təsir edə bilməz. Axı göz yaşı da od kimi istidir. Od odu söndürməz, əksinə odun hərarətini artırar.

 M.Füzuli qəsidənin bu kimi başlanğıc beytində və daha sonrakı üç beytdə öz əhval-ruhiyyəsini təqdim etməklə sonrakı fikirlər üçün zəmin hazırlayır. Qəsidəni oxuduqca bizə könüldəki odun nə olduğu aydın olmağa başlayır:

 

 Suya versin bağiban gülzarı, zəhmət çəkməsin,
Bir gül açılmaz üzün tək, versə min gülzarə su.

 

 Bu misralardan məlum olur ki, şairin könlünə od salan Muhamməd peyğəmbərə olan böyük və tükənməz sevgidir. Bu sevgi sevənin ümid, həyəcan, həsrət duyğulu ürəyinin hiss tüğyanında sönməyən bir oda çevrilib. Bu odu heç bir su ilə söndürmək olmaz. Hətta bu atəş həsrət çəkənin göz yaşlarından irəli gəlsə belə yenə də onun sönməsi mümkün deyil. Özü də bu odun olması sevən ürəyə zillət deyil, əvəzsiz bir zövq verir. Bu zövq İlahi eşqindən qaynaqlanan ülvi hislərdən yaranır. Beytin daha dəqiq izahında bu misraların məhz sevgili peyğəmbərimiz üçün yazıldığı aydın olur. Məlumdur ki, dini-ürfani rəvayətlərdə gülün peyğəmbər tərindən yaranması yer alır. Bu baxımdan hər gül bir peyğəmbərin tərindən yarandığı kimi, qızılgül də Muhamməd peyğəmbərin tərindən Uca Allahın lütfü ilə meydana gəlmişdir. “Gül Muhamməd təridir” deyən ürfan şairlərindən Yunis Əmrə də məhz bu anlamı nəzərdə tutaraq gülün Muhamməd Əleyhissəlamı ifadə edən rəmz olmasını Füzulidən iki əsr əvvəl ifadə etmişdir. Füzuli də eyni duyğularla çıxış edərək demək istəyir ki, bağban gülzar yaratmaq üçün sudan istifadə etməklə çox da əziyyət çəkməsin ki, min gülzara da su versə, ey sevgili peyğəmbərimiz, yenə sənin üzünün tərindən yaranan gül kimi o gülzarda gül açıla bilməz. Çünki, o gülzardakı güllər sudan əmələ gəlir, sənin üzünün tərindən yaranan güllər isə daha gözəl, ətirli və rayihəldir.                  

  M.Füzuli sonrakı beytlərdə fəxri-kainat Muhamməd peyğəmbərin bütün kainatın ən şərəflisi olmasından, bütün insanlara onun varlığının işığının düşməsindən, Allahu-Təalanın ona verdiyi ən uca məqamdan və sair üstün keyfiyyətlərindən bəhs edir:

                           

 Tinəti-pakini rövşən qılmış əhli-aləmə,
İqtida qılmış təriqi-Əhmədi-Muxtarə su.

 

Qəsidədə bu mənanı ifadə edən beytlər müxtəlif səviyyələri ilə diqqət çəkir. Şair beyt-beyt bizi əziz peyğəmbərimizin varlığının dəyəri haqqında bilgiləndirir. Şairin peyğəmbərimizə olan sevgisi o qədər şiddətlidir ki, öz arzusunda məzarının kuzəyə çevrilib ona öz sevgisinin nümayişi kimi təqdim olunmasını arzu edir.

 

Dəstbusi arizusundan gər ölsəm, dustlər,
Kuzə eylin tоprağım, sunun оnunla yarə su.

Şair qəsidənin peyğəmbər sevgisi ilə yazılmasını bildirmək üçün bir neçə vasitədən istifadə edir ki, Muhamməd peyğəmbərin Allahın dostu olması, bəşərin ən xeyirlisi kimi “xeyrül-bəşər” adlanması ifadəsində bunu aydın şəkildə görürük:

  

Ya həbibullah! Ya xeyrül-bəşər! Müştaqinəm,
Eylə kim, ləbtəşnələr yanıb dilər həmvarə su.

 
Klassik ədəbiyyatdan məlumdur ki, Muhamməd peyğəmbərə həsr olunmuş şeirlərə nət deyilir. Şair qəsidənin məqtəsində oz adını işlətdiyi yerdə məhz bu qəsidənin nət olduğunu da diqqət mərkəzinə çəkir:

 
Yümni-nə’tindan gühər оlmuş Füzuli sözləri,
Əbri-nisandan dönəntək lö’löi-şəhvarə su.

                         

  M.Füzulinin Mühamməd Əliyhissəlama və onun əhli beytinə, imamlara həsr olunmuş şeirləri həddindən artıq çoxdur. “Su” qəsidəsi də onun əziz peyğəmbərimizə olan böyük məhəbbətinin ən kamil bədii nümunələrindən biridir.



ATİF İslam oğlu İSLAMZADƏ
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru        
e-mail: atif.islamzade@mail.ru


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Etirazçı köçkünlərə rəsmi CAVAB: Dondurulmuş əməkhaqqı verilməyəcək
22.11.2017, 15:15

Etirazçı köçkünlərə rəsmi CAVAB: Dondurulmuş əməkhaqqı verilməyəcək

Dövlət qulluğu üçün sınaq imtahanı keçirildi
22.11.2017, 15:13

Dövlət qulluğu üçün sınaq imtahanı keçirildi

Qılıncoynatma Federasiyasında yeni TƏYİNATLAR
22.11.2017, 15:07

Qılıncoynatma Federasiyasında yeni TƏYİNATLAR

“Təhdidlər hamımızı narahat edir” - Əli Həsənov
22.11.2017, 15:03

“Təhdidlər hamımızı narahat edir” - Əli Həsənov

Deputat səfirliklərin problemini qaldırdı   
22.11.2017, 14:56

Deputat səfirliklərin problemini qaldırdı  

2000 insanın diri-diri yandırıldığı məscid - REPORTAJ
22.11.2017, 14:52

2000 insanın diri-diri yandırıldığı məscid - REPORTAJ

Azərbaycanın bəzi yerlərində radon qazı normadan artıqdır - TƏHLÜKƏ
22.11.2017, 14:46

Azərbaycanın bəzi yerlərində radon qazı normadan artıqdır - TƏHLÜKƏ

Kamal Abdullanı gənc rektor əvəzləyəcək - ADU-da YENİLİK - FOTOLAR
22.11.2017, 14:39

Kamal Abdullanı gənc rektor əvəzləyəcək - ADU-da YENİLİK - FOTOLAR

İlham Əliyev Brüsseldə NATO-nun baş katibi ilə GÖRÜŞƏCƏK  
22.11.2017, 14:39

İlham Əliyev Brüsseldə NATO-nun baş katibi ilə GÖRÜŞƏCƏK  

 Ərdoğan: “Qarabağ problemini yalnız Rusiya həll edə bilər”
22.11.2017, 14:33

Ərdoğan: “Qarabağ problemini yalnız Rusiya həll edə bilər”

Azay Quliyev hökuməti QHT-lərə diqqəti artırmağa çağırdı
22.11.2017, 14:29

Azay Quliyev hökuməti QHT-lərə diqqəti artırmağa çağırdı

Rasim Balayev müalicə üçün Türkiyəyə gedəsi olmadı
22.11.2017, 14:22

Rasim Balayev müalicə üçün Türkiyəyə gedəsi olmadı

Qərbi Kaspi Universiteti tələbələrini işlə təmin edir   
22.11.2017, 14:08

Qərbi Kaspi Universiteti tələbələrini işlə təmin edir  

Vitse-spiker: “Bu, məhkəmə prosedurlarının pozulmasına gətirib çıxarır”
22.11.2017, 13:57

Vitse-spiker: “Bu, məhkəmə prosedurlarının pozulmasına gətirib çıxarır”

Komitə sədri Baş nazirə müraciət etdi
22.11.2017, 13:55

Komitə sədri Baş nazirə müraciət etdi

“Hökumət araşdırma aparıbmı ki, 2017-ci ildə nə qədər iş yeri bağlanıb?”    
22.11.2017, 13:52

“Hökumət araşdırma aparıbmı ki, 2017-ci ildə nə qədər iş yeri bağlanıb?”  

Türk lirəsi batır…Həm də Zərraba GÖRƏ
22.11.2017, 13:38

Türk lirəsi batır…Həm də Zərraba GÖRƏ

Pakistanın Baş Qərargah rəisi Azərbaycana gəlir
22.11.2017, 13:37

Pakistanın Baş Qərargah rəisi Azərbaycana gəlir

Qarabağda minaya düşən erməni əsgər  ağır vəziyyətdədir
22.11.2017, 13:35

Qarabağda minaya düşən erməni əsgər  ağır vəziyyətdədir

Daha bir ana ölümü - Bu dəfə Gəncədə
22.11.2017, 13:31

Daha bir ana ölümü - Bu dəfə Gəncədə

Ağır yol qəzası ilə bağlı rəsmi MƏLUMAT: 1 ölü, 8 yralı   
22.11.2017, 13:29

Ağır yol qəzası ilə bağlı rəsmi MƏLUMAT: 1 ölü, 8 yralı  

“Orta məktəb müəllimləri ipotekadan yararlansın” - TƏKLİF
22.11.2017, 13:27

“Orta məktəb müəllimləri ipotekadan yararlansın” - TƏKLİF

Keçmiş arvadını öldürən kişi həbs olunub  
22.11.2017, 13:26

Keçmiş arvadını öldürən kişi həbs olunub  

Azərbaycanda kişilər bu zorakılıq növlərinə məruz qalırlar - Dövlət Komitəsi AÇIQLADI   
22.11.2017, 13:18

Azərbaycanda kişilər bu zorakılıq növlərinə məruz qalırlar - Dövlət Komitəsi AÇIQLADI  

Əhliman Əmiraslanov hökuməti səhiyyə xərclərini artırmağa çağırdı   
22.11.2017, 13:08

Əhliman Əmiraslanov hökuməti səhiyyə xərclərini artırmağa çağırdı  

Azarkeşlər “Qarabağ”ım oyununa niyə 3 saat əvvəldən çağırılıb? - AÇIQLAMA   
22.11.2017, 12:59

Azarkeşlər “Qarabağ”ım oyununa niyə 3 saat əvvəldən çağırılıb? - AÇIQLAMA  

Bu ölkədə 1 ayda 2,4 min insan qətlə yetirilib
22.11.2017, 12:57

Bu ölkədə 1 ayda 2,4 min insan qətlə yetirilib

Yevda Abramov sərt DANIŞDI: “Bizdə qiymət qalxdısa, onun enməsi problemdir”
22.11.2017, 12:46

Yevda Abramov sərt DANIŞDI: “Bizdə qiymət qalxdısa, onun enməsi problemdir”

Rəsulzadənin xanımının məzarını tapan jurnalist: “Əlavə detallar öyrənməyə çalışıram”   
22.11.2017, 12:45

Rəsulzadənin xanımının məzarını tapan jurnalist: “Əlavə detallar öyrənməyə çalışıram”  

ABŞ-da Azərbaycan həqiqətləri təbliğ edilib   
22.11.2017, 12:38

ABŞ-da Azərbaycan həqiqətləri təbliğ edilib  

Sabahın hava PROQNOZU   
22.11.2017, 12:34

Sabahın hava PROQNOZU  

Gürcüstan prezidenti İlham Əliyevə məktub göndərdi
22.11.2017, 12:31

Gürcüstan prezidenti İlham Əliyevə məktub göndərdi

Deputat şəhid ailələri ilə bağlı təklif verdi
22.11.2017, 12:25

Deputat şəhid ailələri ilə bağlı təklif verdi

“Onu general kimi görəcəyimə sevinirdim” - Milli Qəhrəman Murad Mirzəyevin XANIMI - FOTOLAR   
22.11.2017, 12:24

“Onu general kimi görəcəyimə sevinirdim” - Milli Qəhrəman Murad Mirzəyevin XANIMI - FOTOLAR  

Soçi GÖRÜŞÜ: Moskva, Tehran və Ankara Suriyanın taleyini həll edəcək
22.11.2017, 12:20

Soçi GÖRÜŞÜ: Moskva, Tehran və Ankara Suriyanın taleyini həll edəcək

ARXİV