دوست داشتن برادری آذربایجان و ترکیه کافی نیست، باید از آن محافظت کرد - گام بعدی چه خواهد بود؟

از هشدار باکو تا موضع آشکار آنکارا، پاسخ‌ها به کمپین افترا در شبکه‌های اجتماعی مرحله مهمی در دفاع از برادری است. اما این موضوع نباید فقط به بیانیه‌ها ختم شود. آذربایجان و ترکیه باید یک مکانیسم مشترک، حقوقی و نهادی برای مقابله با حملات اطلاعاتی هماهنگ که این روابط را هدف قرار می‌دهند، ایجاد کنند.

قبل از بیانیه‌ها چه اتفاقی افتاد؟

حدود یک ماه است که در فضای رسانه‌های اجتماعی ترکیه، پست‌های مغرضانه، ادعاهای بی‌اساس و تلاش‌های افتراآمیز علیه آذربایجان مورد بحث قرار گرفته است. نظراتی که توسط حساب‌های جداگانه به اشتراک گذاشته می‌شد، به مرور زمان به مخاطبان گسترده‌تری رسید و تردیدها در مورد روابط دو کشور برادر به بحث‌هایی تبدیل شد که برای گمراه کردن افکار عمومی طراحی شده بود.

طرف آذربایجانی اعتراض رسمی خود را به این موضوع اعلام کرد: کمیسیون موقت مجلس ملی برای مقابله با مداخلات خارجی و تهدیدات هیبریدی در این باره اظهار نظر کرد.

سپس شورای رسانه و پخش بیانیه‌ای صادر کرد. در ترکیه نیز مرکز مبارزه با اطلاعات نادرست (Dezinformasiya ilə Mübarizə Mərkəzi) که زیر نظر اداره ارتباطات ریاست جمهوری فعالیت می‌کند، موضع خود را اعلام کرد. کورشاد زورلو، معاون رئیس حزب حاکم عدالت و توسعه (AK Parti) ترکیه و رئیس روابط با کشورهای ترک نیز در این باره اظهار نظر کرد.

در تمام اظهارات بر غیرقابل قبول بودن چنین اقداماتی تاکید شد.

بدین ترتیب، در برابر کمپینی که روابط آذربایجان و ترکیه را هدف قرار داده بود، از هر دو طرف در سطح رسمی موضع‌گیری شد. البته این مهم است. اما موضوع به اینجا ختم نمی‌شود. زیرا در اینجا صحبت فقط از کلماتی نیست که کسی در شبکه‌های اجتماعی علیه دیگری می‌نویسد. موضوع، اتحاد استراتژیک دو دولت، پیوند معنوی میلیون‌ها نفر، و آینده سیاسی است که از قفقاز جنوبی تا آسیای مرکزی امتداد دارد. قوی‌ترین پاسخ به کسانی که با برادری آذربایجان و ترکیه مخالفت می‌کنند، حفظ اعتماد دو ملت به یکدیگر و تقویت این اعتماد با تضمین‌های حقوقی و نهادی است.

دستکاری اطلاعات چگونه کار می‌کند؟

جنگ اطلاعاتی یک ویژگی دارد: همیشه با خصومت آشکار شروع نمی‌شود. گاهی اوقات از طریق یک سوال عادی، یک تصویر خارج از متن، یک عنوان احساسی، یا یک حساب کاربری که خود را بی‌طرف نشان می‌دهد، وارد ذهن جامعه می‌شود.

ابتدا توجه فرد جلب می‌شود. سپس احساسات او تحریک می‌شود. سپس از آن احساسات برای نتیجه‌گیری در مورد روابط استفاده می‌شود.

پس از مدتی، دلیل اولیه بحث فراموش می‌شود و خود بحث به موضوع اصلی تبدیل می‌شود. مردم حقایق را فراموش می‌کنند و شروع به بحث در مورد احساسات خود نسبت به یکدیگر می‌کنند.

جنبه خطرناک تنش در رسانه‌های اجتماعی که در هفته‌های اخیر بین آذربایجان و ترکیه مشاهده شد، دقیقاً همین بود.

موضوع این نبود که انتقاد و نارضایتی را خصومت تلقی کنیم. آذربایجان و ترکیه دو کشور مستقل هستند. شهروندان آنها می‌توانند در مسائل مختلف متفاوت فکر کنند، از تصمیمات دولت‌ها انتقاد کنند و در بحث‌های عمومی با یکدیگر مخالفت کنند. سلامت روابط با یکسان بودن همه نظرات سنجیده نمی‌شود.

اما انتشار اطلاعات بدون بررسی، هدایت افکار عمومی توسط حساب‌های جعلی، تبدیل هویت ملی به موضوع توهین و ایجاد عمدی خصومت بین دو ملت، موضوعی کاملاً متفاوت است.

بین انتقاد و افترا مرزی وجود دارد. انتقاد بر حقایق استوار است، در حالی که افترا به جای حقایق، شک و تردید را جایگزین می‌کند.

سیاست یک دولت را می‌توان مورد بحث قرار داد. اما هدف قرار دادن یک ملت به طور کلی، بسیار دور از فرهنگ بحث و گفتگو است.

کمیسیون مجلس ملی چه چیزی را اعلام کرد؟

در 26 سپتامبر، کمیسیون موقت مجلس ملی جمهوری آذربایجان برای مقابله با مداخلات خارجی و تهدیدات هیبریدی اعلام کرد که کمپین اطلاعاتی علیه آذربایجان که از طریق پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی از خاک ترکیه انجام می‌شود، در چارچوب اختیارات خود بررسی کرده است.

در بیانیه کمیسیون اشاره شد که این کمپین توسط مراکز خاصی آغاز شده و هدف آن علاوه بر هدف قرار دادن روابط دوستی، برادری و اتحاد آذربایجان و ترکیه، گمراه کردن افکار عمومی، ایجاد بی‌اعتمادی در شهروندان نسبت به دولت و نهادهای آن و عمیق‌تر کردن قطب‌بندی در جامعه است.

یکی از نکات مهم‌تر مربوط به روش انجام کمپین بود. طبق اطلاعات کمیسیون، پست‌ها به صورت هماهنگ از طریق تبلیغات هدفمند، حساب‌های واقعی و جعلی رسانه‌های اجتماعی منتشر می‌شدند.

کمیسیون همچنین اعلام کرد که اطلاعات مربوط به شرکت‌کنندگان در این کمپین به نهادهای دولتی ذیربط آذربایجان ارائه خواهد شد. در عین حال، از جوامع آذربایجان و ترکیه خواست که به اطلاعات جعلی اعتماد نکنند.

معنای سیاسی این بیانیه روشن است. طرف آذربایجانی آنچه را که اتفاق افتاده بود، نه به عنوان یک بحث احساسی بین کاربران جداگانه، بلکه به عنوان یک فعالیت اطلاعاتی هماهنگ که باید بررسی شود، ارزیابی کرد.

اما در اینجا یک اصل مهم نیز باید رعایت شود. هویت سازمان‌دهندگان کمپین، ارتباط حساب‌های خاص با کدام مراکز و ارتباطات خارجی احتمالی باید بر اساس شواهد مشخص شود. این رویکرد موضع دولت آذربایجان را تضعیف نمی‌کند، بلکه آن را تقویت می‌کند. زیرا طرفی که از حقیقت دفاع می‌کند، خود نیز باید به دقت حقایق پایبند باشد.

هشدار شورای رسانه و پخش

در 26 سپتامبر، شورای رسانه و پخش نیز بیانیه‌ای در مورد پست‌های منتشر شده در فضای رسانه‌ای ترکیه، به ویژه در شبکه‌های اجتماعی، صادر کرد.

شورا نگرانی خود را از گسترش ادعاهای بی‌اساس با هدف آسیب رساندن به روابط برادرانه آذربایجان و ترکیه و ایجاد تصور منفی در افکار عمومی در مورد این روابط ابراز کرد.

در این بیانیه آمده است که چنین پست‌هایی ابتکارات تصادفی افراد جداگانه نیست، بلکه بخشی از یک کمپین هدفمند است که بر اساس هماهنگی و رویکرد واحد انجام می‌شود. شورا به این نکته اشاره کرد که این فعالیت‌ها ممکن است با الزامات قوانین ترکیه مغایرت داشته باشد.

نکته مشخص‌تری نیز وجود داشت. طرف آذربایجانی امکان بررسی محدودیت ورود سازمان‌دهندگان و مجریان کمپین به کشور را رد نکرد. پذیرفتن این اظهارات به عنوان ابراز نارضایتی بسیار اشتباه خواهد بود. در واقع، پشت این بیانیه، بحث در مورد اقدامات حقوقی و اداری احتمالی قرار داشت. زیرا کار دولت‌ها فقط به تکذیب اطلاعات نادرست محدود نمی‌شود. حفظ یک محیط اطلاعاتی قابل اعتماد نیز مهم است.

آنکارا چه گفت؟ چرا موضع رسمی ترکیه مهم است؟

در 9 اکتبر، مرکز مبارزه با اطلاعات نادرست (Dezenformasyonla Mücadele Merkezi — DMM) که زیر نظر اداره ارتباطات ریاست جمهوری ترکیه فعالیت می‌کند، بیانیه‌ای در مورد پست‌هایی که روابط آذربایجان و ترکیه را هدف قرار می‌دهند، منتشر کرد.

در اطلاعات این مرکز آمده است که در برخی رسانه‌های بین‌المللی و شبکه‌های اجتماعی، مطالب مغرضانه و هدفمندی شناسایی شده است که روابط مستحکم، اتحاد استراتژیک و اصل «یک ملت، دو دولت» بین دو کشور را هدف قرار می‌دهند.

DMM چنین پست‌هایی را به عنوان دستکاری اطلاعاتی ارزیابی کرد که برای آسیب رساندن به روابط ریشه‌دار بین دو کشور دوست و برادر و برهم زدن صلح و ثبات منطقه‌ای طراحی شده است.

در این بیانیه تاکید شد که ترکیه و آذربایجان روابط خود را که بر پایه تاریخ مشترک، فرهنگ و برادری ناگسستنی بنا شده است، در همه زمینه‌ها ادامه می‌دهند. همچنین از افکار عمومی خواسته شد که به مطالب با هدف جنگ روانی اعتماد نکنند و فقط اظهارات نهادهای رسمی را در نظر بگیرند.

این موضع مهم است. زیرا طرف ترکیه این موضوع را فقط به عنوان نارضایتی علیه آذربایجان مطرح نکرد. به وضوح تاکید کرد که یکی از اهداف اطلاعات نادرست، اتحاد استراتژیک و ثبات منطقه‌ای بین دو کشور است.

به عبارت دیگر، آنکارا این پیام را داد که تلاش‌ها برای دستکاری افکار عمومی در مورد روابط آذربایجان و ترکیه نمی‌تواند ماهیت این روابط را تغییر دهد.

کورشاد زورلو: «هیچ تحریکاتی به هدف خود نخواهد رسید»

در 10 اکتبر، کورشاد زورلو، معاون رئیس حزب حاکم عدالت و توسعه ترکیه و رئیس روابط با کشورهای ترک، نیز نگرانی خود را از پست‌هایی که با هدف تضعیف روابط آذربایجان و ترکیه منتشر می‌شوند، ابراز کرد.

زورلو اظهار داشت که ارزش‌های مشترک و پیوندهای فرهنگی که بیانگر وحدت جهان ترک است، اساس برادری و همکاری آذربایجان و ترکیه را تشکیل می‌دهد.

او تاکید کرد که روابط بین دو کشور به آسانی به سطح کنونی نرسیده است، در این راه مشکلات جدی تجربه شده و فداکاری‌هایی صورت گرفته است.

نکته دیگری نیز در موضع زورلو قابل توجه بود. او انتقاد متقابل را انکار نکرد. او اظهار داشت که طرفین می‌توانند از یکدیگر انتقاد کنند، کاستی‌ها را بیان کنند و نهادهای دولتی نیز این کار را در بالاترین سطح به صورت متقابل انجام می‌دهند. اما آرمان بزرگی که آنها را متحد می‌کند، باید بر هر چیز دیگری ارجحیت داشته باشد. پیام اصلی او این بود که وقتی با این اعتماد و مسئولیت عمل شود، هیچ تحریکاتی به هدف خود نخواهد رسید. اظهارات زورلو دقیقاً از این نظر مهم است. این رویکرد یک اصل استراتژیک برای هر کسی است که به آینده جهان ترک می‌اندیشد.

پس چرا این پاسخ‌ها زودتر داده نشد؟

پاسخ به این سوال بسیار مهم است. باید در نظر داشت که در جنگ اطلاعاتی، زمان حتی از خود اطلاعات نیز مهم‌تر است. تکذیب یک ادعای جعلی در اولین انتشار آن یک موضوع است، اما توضیح حقیقت پس از اینکه هزاران نفر آن ادعا را به اشتراک گذاشتند، موضوع دیگری است.

در مرحله اولیه، می‌توان اطلاعات نادرست را در منبع آن متوقف کرد. اما در مرحله بعدی، باید احساسات، شک و بی‌اعتمادی متقابلی را که ایجاد کرده است، از بین برد که اغلب دشوار است.

انتشار پست‌های مغرضانه در شبکه‌های اجتماعی برای روزها و سپس انتشار بیانیه‌های رسمی، به طور طبیعی این سوال را ایجاد می‌کند: چرا یک مکانیسم مشترک که به چنین کمپین‌هایی به سرعت واکنش نشان دهد، از قبل وجود ندارد؟

درست است که حتی اگر انتشار بیانیه‌های رسمی با تاخیر همراه بود، نمی‌توان خود این بیانیه‌ها را بی‌اهمیت دانست. موضع‌گیری هر دو طرف، یک موضع سیاسی و نهادی مشترک در برابر کمپین اطلاعاتی را نشان داد. اما نمی‌توان تعداد بیانیه‌ها را با حل مشکل یکسان دانست. اگر یک کمپین به صورت هماهنگ انجام می‌شود، پاسخ به آن نیز باید هماهنگ باشد. اگر از حساب‌های جعلی، تبلیغات هدفمند و مطالب دستکاری شده استفاده می‌شود، پاسخ نباید به بیانیه‌های سیاسی محدود شود.

ضروری است که همکاری در زمینه امنیت اطلاعات بین آذربایجان و ترکیه به یک مکانیسم روزمره، عملیاتی و قابل اندازه‌گیری تبدیل شود.

حساب کسانی که برادری را هدف قرار می‌دهند چیست؟

قبل از روشن شدن این موضوع، ابتدا باید یک نکته را بپذیریم. نباید وزن منطقه‌ای و بین‌المللی روابط آذربایجان و ترکیه را فراموش کنیم.

روابطی که با اعلامیه شوشا به بالاترین سطح اتحاد ارتقا یافت، چارچوب مهمی برای همکاری در زمینه‌های دفاعی، امنیتی، هماهنگی سیاسی و سایر زمینه‌های استراتژیک ایجاد کرده است. موضع مشترک دو کشور بر توازن قوا در قفقاز جنوبی، مسیرهای حمل و نقل و انرژی و چشم‌انداز سازمان کشورهای ترک تأثیر می‌گذارد.

محدود کردن نتایج تضعیف چنین روابطی تنها به زیان‌های احتمالی باکو و آنکارا، اشتباه بزرگی است. این روابط در کانون توجه بازیگرانی با منافع ژئوپلیتیکی متفاوت در منطقه نیز قرار دارد.

با کاهش اعتماد آذربایجان و ترکیه به یکدیگر، تصمیم‌گیری مشترک آنها دشوارتر خواهد شد. حمایت عمومی از پروژه‌های مشترک ممکن است تضعیف شود و فرصت‌های هماهنگی در مسائل منطقه‌ای محدود شود. مهمتر از همه، ممکن است در میان مردمی که وحدت دو کشور را تضمین آینده خود می‌دانند، تردید ایجاد شود.

بنابراین، نتایج حمله اطلاعاتی که برادری را هدف قرار می‌دهد، ممکن است به ایجاد بحث در شبکه‌های اجتماعی محدود نشود. چنین حملاتی می‌تواند اعتماد استراتژیک را تضعیف کند.

اما در اینجا نکته دیگری نیز وجود دارد که نیاز به تحلیل دارد. اعلام بی‌دلیل اینکه کدام دولت، سازمان یا مرکز سیاسی پشت یک کمپین خاص قرار دارد، قانع‌کننده به نظر نمی‌رسد. اظهارات مقامات آذربایجان و ترکیه بر ماهیت هماهنگ این کمپین تاکید دارد، اما این به طور خودکار ثابت نمی‌کند که هر دولت یا نیروی خارجی آن کمپین را مدیریت می‌کند. تمایز قائل شدن بین این دو مهم است. زیرا اگر ما در حال مبارزه با دستکاری اطلاعاتی هستیم، خودمان نیز باید مرز بین اثبات و احتمال را حفظ کنیم.

شوونیسم فارسی، منافع ژئوپلیتیکی روسیه و انتقام‌جویی ارمنی: چه کسی برنده می‌شود؟

وجود محافل سیاسی که تقویت وحدت آذربایجان و ترکیه در قفقاز جنوبی را مطابق با منافع خود نمی‌دانند، یک راز نیست. اما تحلیل منافع این محافل یک چیز است و ادعای سازماندهی یک کمپین خاص در رسانه‌های اجتماعی توسط آنها چیز دیگری است.

در داخل ایران، محافل ایدئولوژیکی وجود دارند که بر پایه شوونیسم فارسی بنا شده‌اند و به هویت ملی ترک‌های آذربایجان و روابط آنها با جهان ترک با تردید نگاه می‌کنند. تقویت روابط آذربایجان و ترکیه با تصورات سیاسی مورد علاقه این محافل در تضاد است.

در مورد سیاست روسیه در قفقاز جنوبی، ممکن است گهگاه بین منافع مسکو در حفظ نفوذ خود در منطقه و گسترش همکاری استراتژیک مستقل آذربایجان و ترکیه تضاد ایجاد شود. وجود مطالبی که در فضای اطلاعاتی روسیه در مورد روابط آذربایجان و ترکیه تردید ایجاد می‌کند، نیز باید در این زمینه بررسی شود.

در ارمنستان نیز محافل سیاسی انتقام‌جو وجود دارند که با روند صلح با آذربایجان مخالفند و نمی‌خواهند واقعیت‌های تغییر یافته درگیری گذشته را بپذیرند. تضعیف اتحاد آذربایجان و ترکیه می‌تواند نتایجی مطابق با منافع چنین محافلی ایجاد کند.

ایده اصلی در اینجا این است که هر نیرویی، هر که باشد، که فکر می‌کند می‌تواند از برهم خوردن روابط آذربایجان و ترکیه سود سیاسی و ژئوپلیتیکی ببرد، باید بداند که سرنوشت این روابط با توهین‌های شبکه‌های اجتماعی حل نمی‌شود.

این رویکردهای ایدئولوژیکی و منافع ژئوپلیتیکی را می‌توان تحلیل کرد، اما وجود آنها برای تعیین سازمان‌دهندگان یک کمپین خاص، دلیل کافی نیست.

هنگام دفاع از برادری، به جای ایجاد یک تصویر دشمن احساسی، باید حقایق را آشکار کرد.

مسئله فلسطین: برادری باید بتواند مواضع متفاوت را تحمل کند

در بحث‌های مربوط به روابط آذربایجان و ترکیه، گاهی اوقات مسئله فلسطین و اسرائیل نیز مطرح می‌شود. این موضوع از نظر درک حساسیت‌های متفاوت سیاست خارجی دو کشور مهم است.

آذربایجان از حق تعیین سرنوشت مردم فلسطین و تمامیت ارضی فلسطین حمایت می‌کند. در عین حال، آذربایجان روابط دیپلماتیک با اسرائیل را حفظ می‌کند. رویکرد ترکیه به درگیری اسرائیل و فلسطین نیز با اولویت‌های سیاسی، حساسیت‌های عمومی و محاسبات منطقه‌ای آن شکل می‌گیرد. تبدیل این تفاوت‌ها به آزمونی برای برادری به نفع هیچ طرفی نیست.

همانقدر که ارائه روابط آذربایجان با اسرائیل به عنوان اقدامی علیه ترکیه اشتباه است، تفسیر موضع ترکیه در مسئله فلسطین به عنوان موضعی علیه آذربایجان نیز اشتباه است.

دولت‌ها مجبور نیستند در تمام مسائل بین‌المللی موضع یکسانی داشته باشند. اتحاد به معنای هم‌عقیده بودن در هر مسئله بین‌المللی نیست.

برادری به بلوغ معنوی نیاز دارد که طرفین، حتی اگر تمام تصمیمات یکدیگر را نپسندند، سعی کنند منافع دولتی یکدیگر را درک کنند.

آذربایجان موضع متفاوت ترکیه در هر مسئله منطقه‌ای را به طور خودکار اقدامی علیه آذربایجان نمی‌داند. ترکیه نیز نباید روابط آذربایجان با دولت‌های مختلف را به عنوان یک انتخاب سیاسی علیه خود ارزیابی کند. این رویکرد یک تفکر استراتژیک است.

اعلامیه شوشا مسئولیت است

هنگام صحبت از مبانی حقوقی و سیاسی روابط آذربایجان و ترکیه، نمی‌توان از اعلامیه شوشا یاد نکرد. این سند که در 15 ژوئن 2021 امضا شد، مرحله تاریخی مهمی است که روابط اتحاد دو کشور را رسمی می‌کند. معنای آن فقط شامل همکاری در زمینه دفاع و امنیت نیست. این اعلامیه اهمیت حمایت متقابل، هماهنگی سیاسی و دیدگاه استراتژیک مشترک را نیز بیان می‌کند.

نکته نگران‌کننده برای مخالفان این روابط دقیقاً همین است: آذربایجان و ترکیه فقط کشورهای دارای نزدیکی تاریخی نیستند، بلکه متحدانی هستند که منافع مشترک خود را در چارچوب سیاسی و حقوقی قرار داده‌اند.

روح سیاسی این سند باید با همکاری‌های مشخص در زمینه‌های ارتباطات روزمره، امنیت اطلاعات و دیپلماسی عمومی نیز تکمیل شود.

اگر اتحاد دو کشور در اسناد بین‌دولتی زندگی می‌کند، پایه‌های عمومی آن نیز باید حفظ شود. نام این پایه‌ها اعتماد، احترام متقابل و محیط اطلاعاتی مسئولانه است.

آذربایجان و ترکیه باید برای حفظ برادری یک سند واحد امضا کنند
مشکل ایجاد شده توسط حوادث اخیر را نمی‌توان با یک بیانیه سیاسی جدید کاملاً حل شده دانست. ایجاد یک مکانیسم فعالیت مشترک ضروری است.

تهیه یک سند دوجانبه جداگانه در مورد امنیت اطلاعات و ارتباطات استراتژیک بین آذربایجان و ترکیه مناسب است. این سند باید روابط اتحاد موجود را تکمیل کند، اختیارات، رویه‌ها و تعهدات متقابل را در مبارزه با اطلاعات نادرست روشن کند.

چنین سندی حداقل می‌تواند شامل جهت‌گیری‌های زیر باشد.

باید یک مکانیسم هشدار عملیاتی وجود داشته باشد. نهادهای دولتی ذیربط دو کشور باید فوراً یکدیگر را در مورد اطلاعات نادرست هماهنگ که روابط آذربایجان و ترکیه را هدف قرار می‌دهند، مطلع کنند. برای این منظور، یک گروه هماهنگ‌کننده دائمی و یک کانال ارتباطی عملیاتی باید ایجاد شود.

باید یک سیستم مشترک بررسی حقایق ایجاد شود. باید مکانیزمی ایجاد شود که به هر دو طرف امکان دهد اطلاعات را در مورد ادعاهایی که به سرعت در افکار عمومی منتشر می‌شوند، بررسی کنند، حقایق اولیه را مقایسه کنند و در صورت لزوم، به طور همزمان بیانیه‌ای صادر کنند.

در اینجا همکاری حقوقی نیز یکی از عناصر بسیار مهم است. مطالب مربوط به حساب‌های جعلی، کمپین‌های توهین‌آمیز هماهنگ، دستکاری هدفمند و نقض قوانین باید به نهادهای دولتی مربوطه ارائه شود. تحقیقات باید در چارچوب قوانین ملی و رویه‌های کمک حقوقی انجام شود. در صورت اثبات نقض قانون، مکانیسم مسئولیت پیش‌بینی شده در قانون باید فعال شود.

همکاری با رسانه‌ها و پلتفرم‌های دیجیتال نیز نباید فقط روی کاغذ بماند. روابط نهادهای ذیربط آذربایجان و ترکیه با رسانه‌ها، سازمان‌های بررسی حقایق و پلتفرم‌های دیجیتال باید تقویت شود. تبادل تجربه برای شناسایی حساب‌های جعلی، تبلیغات هماهنگ و محتوای دستکاری شده باید انجام شود.

در زمان بحران، یک سیستم ارتباطی واحد باید فعال شود. هنگامی که یک موضوع حساس بین دو کشور مطرح می‌شود، باید یک رویه ارتباطی مشترک برای پاسخگویی به سوالات عمومی، ارائه به موقع اطلاعات رسمی و تکذیب اطلاعات نادرست وجود داشته باشد.

مهمترین نکته نیز حفاظت از شهروندان است. این مکانیسم نباید برای ساکت کردن افرادی که از دولت‌ها انتقاد می‌کنند، بلکه برای جلوگیری از اطلاعات نادرست هماهنگ و نقض قوانین کار کند. مرز حقوقی بین آزادی بیان و اطلاعات جعلی که عمداً منتشر می‌شود، باید به وضوح مشخص شود.

چنین سندی نباید از دو ملت بخواهد که در همه مسائل هم‌عقیده باشند. هدف ایجاد یک سیستم دفاعی پایدار در برابر کمپین‌هایی است که با استفاده از اختلافات، سعی در از بین بردن برادری دارند. برادری می‌تواند در لحظات احساسی با احساسات زندگی کند، اما در برابر فشارهای بزرگ ژئوپلیتیکی، علاوه بر احساس، به یک مکانیسم نیز نیاز دارد.

آینده سازمان کشورهای ترک نیز از این روابط می‌گذرد

ارزیابی روابط آذربایجان و ترکیه در چارچوب روابط دوجانبه صحیح نخواهد بود. این روابط یکی از ستون‌های اصلی همکاری بین کشورهای ترک است.

چشم‌انداز سازمان کشورهای ترک شامل زمینه‌های گسترده‌ای از ادغام اقتصادی تا ارتباطات حمل و نقل، از امنیت انرژی تا فضای فرهنگی و اطلاعاتی مشترک است.

احتمال تبدیل ادعاهای بی‌اساس منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی در مورد روابط آذربایجان و ترکیه به یک بحران سیاسی، هشداری برای امنیت اطلاعات جهان ترک نیز هست.

تصور کنید که فردا با همین روش‌ها سعی در ایجاد بحران اعتماد بین قزاقستان و ازبکستان، قرقیزستان و آذربایجان، ترکیه و یک کشور ترک دیگر داشته باشند. آیا هر بار طرفین پس از بزرگ شدن حادثه باید بیانیه صادر کنند؟ یا کشورهای ترک یک مکانیسم پیشگیرانه برای حفظ فضای اطلاعاتی مشترک ایجاد خواهند کرد؟ روشن شدن این موضوع می‌تواند قدرت آینده سازمان را تعیین کند.

وحدت جهان ترک نباید فقط شامل عکس‌های گرفته شده در اجلاس‌ها، اسناد امضا شده و شعارهای سر داده شده باشد. این وحدت باید در زندگی روزمره، در محیط اطلاعاتی، در همکاری اقتصادی و در اعتماد متقابل احساس شود.

مهمترین پاسخ را چه کسی داد؟

در این حوادث یک نکته به ویژه قابل توجه است: بحث‌های شبکه‌های اجتماعی منعکس‌کننده روابط همه شهروندان آذربایجان و ترکیه با یکدیگر نیست. نظرات متفاوتی ابراز شد، نارضایتی‌هایی وجود داشت، گاهی کلمات تندی نوشته شد. اما سنجش روابط میلیون‌ها نفر با ادعاهای به اشتراک گذاشته شده توسط حساب‌های جداگانه غیرممکن است. زیرا روابط آذربایجان و ترکیه محصول یک رویداد سیاسی یک روزه نیست.

پشت این روابط، حافظه تاریخی، پیوندهای خانوادگی، زبان مشترک، فرهنگ، حمایت در روزهای سخت و امیدهای مشترک برای آینده قرار دارد.

باید درک کرد که برای یک آذربایجانی، ترکیه هرگز یک کشور همسایه در نقشه نبوده است. برای یک ترک، آذربایجان یک کشور دوست عادی نبوده است. این نزدیکی همانطور که محتوای سیاسی دارد، محتوای انسانی نیز دارد. حتی محتوای انسانی آن ابدی است.

این نزدیکی نیز مسئولیت بزرگی ایجاد می‌کند. هرچه مردم بیشتر یکدیگر را دوست داشته باشند، زمینه احساسی که کسانی که می‌خواهند بین آنها تردید ایجاد کنند، می‌توانند از آن استفاده کنند، حساس‌تر می‌شود.

به همین دلیل، شهروندان آذربایجان و ترکیه باید هر ادعایی را که علیه یکدیگر منتشر می‌شود، بررسی کنند، اطلاعات تایید نشده را به عنوان حقیقت به اشتراک نگذارند و بتوانند منافع دولت‌ها را از احساسات حساب‌های جداگانه رسانه‌های اجتماعی متمایز کنند.

هر شهروندی مسئولیتی بر عهده دارد. زیرا گاهی اوقات نمی‌دانیم چه کسی پشت یک پست قرار دارد، اما می‌توانیم نتیجه آن را در اطراف خود ببینیم. یک جمله می‌تواند روابط را بهبود بخشد، و یک دروغ می‌تواند به اعتمادی که مردم سال‌ها ساخته‌اند، آسیب برساند.

برادری فقط نباید دوست داشته شود، بلکه باید از آن محافظت شود

آخرین کمپین اطلاعاتی که روابط آذربایجان و ترکیه را هدف قرار داد، یک حقیقت را دوباره نشان داد: هر چقدر هم که اتحاد استراتژیک قوی باشد، خلاءهای ایجاد شده در فضای اطلاعاتی را نمی‌توان نادیده گرفت.

بیانیه کمیسیون موقت مجلس ملی برای مقابله با مداخلات خارجی و تهدیدات هیبریدی، هشدار شورای رسانه و پخش جمهوری آذربایجان، اظهارات مرکز مبارزه با اطلاعات نادرست که زیر نظر اداره ارتباطات ریاست جمهوری ترکیه فعالیت می‌کند و موضع کورشاد زورلو، پیام سیاسی مهمی است. پیام این اظهارات این است که تغییر روابط دو کشور با پست‌های دستکاری شده امکان‌پذیر نیست. اما این پیام باید با اقدامات عملی تکمیل شود.

آذربایجان و ترکیه باید یک سند مشترک در برابر کمپین‌های اطلاعاتی هماهنگ که برادری را هدف قرار می‌دهند، تهیه کنند، تبادل اطلاعات عملیاتی را برقرار کنند، اقدامات قانونی را تضمین کنند و یک مکانیسم دائمی برای اطلاع‌رسانی صحیح به افکار عمومی ایجاد کنند. چنین سندی باید یک چارچوب حقوقی برای حفظ اعتماد متقابل شهروندان دو کشور ایجاد کند.

کسانی که سعی در برهم زدن برادری دارند، باید یک چیز را درک کنند: روابط آذربایجان و ترکیه در شبکه‌های اجتماعی ایجاد نشده است که با چند پست از بین برود. این روابط از آزمون‌های تاریخ گذشته، در حافظه مردم ریشه دوانده و با منافع استراتژیک دولت‌ها تقویت شده است.

بزرگترین پاسخ به کسانی که می‌خواهند بین آذربایجان و ترکیه تردید ایجاد کنند، این است که دو ملت بیشتر به یکدیگر اعتماد کنند و دو دولت برای حفظ این اعتماد، همکاری نزدیک‌تری داشته باشند.

عبارت «یک ملت، دو دولت» رهبر بزرگ حیدر علی‌اف، یادگاری از گذشته، مسئولیت امروز و وعده‌ای برای آینده است. اکنون مسئله اصلی حفظ این وعده است.

گروه تحقیق و تحلیل مدرن