Enflasyon, ulusal para biriminin dolar karşısında hızla değer kaybetmesi, zorunlu gıda ve yakıtın pahalılaşması İran'da geçen yılın son günlerinde başlayan sosyal protestoların ana kıvılcımı olarak kabul ediliyor.
Olaylar zamanla sosyal protestolardan, mevcut molla rejiminin devrilmesine kadar evrilse de, eylemlerde şiddet olayları yükselen bir ivmeyle gelişiyor. En az 36 kişinin öldüğü, yüzlerce insanın yaralandığı olaylarda Güney Azerbaycan'dan olan soydaşlarımızın aktif olmadığı iddia ediliyor. Sosyal ağlarda bununla ilgili çok sayıda habere rastlamak mümkündür. Diğer yandan, İran yönetiminin soydaşlarımızın yoğun yaşadığı Tebriz, Erdebil ve diğer şehirlere çok sayıda kuvvet yerleştirdiğine dair haberler gelmektedir.
Bu bağlamda Modern.az Güney Azerbaycan'dan göç etmek zorunda kalan, ancak ana topraklarıyla sıkı ilişkisi olan, yerel halkın yaklaşımından haberdar olan sosyal-siyasi figürlerle iletişime geçti.
Güney Azerbaycan'dan siyasi yorumcu Mehsa Mehdili bildirdi ki, Güney Azerbaycanlılar mevcut aşamada eylemlere aktif olarak katılmıyor. Ancak onun sözlerine göre bu tutumu pasiflik olarak değerlendirmek doğru değil:
“Bu aşamada dışarıdan pasif görünen duruşun kendisi aslında Tahran merkezli protestolara katılmamakla ortaya konulan aktif ve bilinçli bir tutumdur. İran İslam Devrimi'nden bu yana Güney Azerbaycan birçok protesto sürecinde ön saflarda yer almıştır. Ancak hem Tahran merkezli muhalefetin hem de mevcut rejimin Güney Azerbaycan meselesine yaklaşımı fiilen aynıdır ve bu da ciddi bir güven sorununa yol açmaktadır. İşte bu nedenle şimdiki tutumu pasiflik olarak değerlendirmek doğru değil, aksine Güney Azerbaycan milli hareketinin doğru yerde ve doğru zamanda durduğunu göstermektedir”.
Siyasi Yorumcu, rejimin Güney Azerbaycan milli hareketini, haklarını ve varlığını nasıl inkar ediyorsa, Tahran merkezli muhalefetin de aynı yaklaşımı sergilediğini kaydetti:
“Bu nedenle Güney Azerbaycanlılar tarihi tecrübelerine dayanarak Tebriz merkezli siyasi çizgiyi tercih etmektedirler ve bu tutum tarihi açıdan oluşmuş prensipli bir duruştur. Merkezi hükümet protesto seslerine mutlaka kulak vermelidir. Hükümet kulaklarını kapatmakla hiçbir sonuç elde edemez, eğer talepler ve sağlanması gereken haklar varsa, bu yönde köprüler kurulmalı, diyalog için gerçek zeminler oluşturulmalıdır. Aksi takdirde mevcut durum devam ederse, kaos daha da derinleşecek ve sürece yeni, farklı faktörler dahil olacaktır”.
Mehsa Mehdili son olarak, mevcut aşamada nihai sonuçlar hakkında kesin bir fikir belirtmenin erken olduğunu kaydetti: “Çünkü süreçlere sadece iç faktörler değil, aynı zamanda dış faktörler de etki edebilir. Bu açıdan olayların gidişatını dikkatle izlemek daha uygun olacaktır”.
Güney Azerbaycan Milli Özgürlük Cephesi (CAMAC) Yönetim Kurulu üyesi Sadık İsabeli ise, kitlesel protestoların esasen Fars bölgelerinde ve bazı küçük etnik grupların yaşadığı bölgelerde devam etmesinin başlıca sebebinin ülkedeki pahalılık ve enflasyon olduğunu belirtti. Onun sözlerine göre, insanlar siyasi iktidardan umutlarını kesmişler ve artık ev masraflarını ödeme imkanında değiller.
S. İsabeli, protestoların hangi yöne yönlendirileceği meselesinin şu anda ana tartışma konusu olduğunu ve ekonomik-sosyal hoşnutsuzluğun siyasi hoşnutsuzluğa dönüşmesi için belirli çabalar gösterildiğini kaydetti:
“Bazı siyasi akımlar yaşanan süreçleri kendi çıkarları çerçevesinde gündeme getirmeye çalışıyor, kitleselleşen protestoların rejimin çöküşüne ve alternatif bir iktidarın oluşmasına yöneldiği fikri yayılıyor. Bu bağlamda eski Pehlevi rejiminin kalıntısı olan Rıza Pehlevi daha çok ön plana çıkarılıyor ve bu yönde medyada propaganda yapılıyor.
Protesto sloganlarının içeriğini değiştirmek, süreci istenilen yöne yönlendirmek ve yurt dışındaki Farsça konuşan medyayı tek bir hat üzerinde harekete geçirmek çabaları mevcuttur. Amaç, Fars bölgelerindeki protestoları ön plana çıkarmak ve Fars olmayan milletleri bu süreçlerin bir parçası olarak sunmaktır. Ancak onun sözlerine göre, Fars olmayan milletler, o cümleden Güney Azerbaycan bu senaryoya katılmıyor”.
S. İsabeli, Güney Azerbaycan ve onun ana şehirlerinin yaşanan süreçlere temkinli yaklaştığını ve tutumunu açıkça ortaya koyduğunu vurguladı:
“Azerbaycan şereftir, Pehlevi şerefsizdir” sloganıyla Azerbaycanlılar, Pehlevi çizgisini desteklemeyeceklerini açıkça beyan etmişlerdir. Bu tutum ana dili, milli ve siyasi istekler üzerine şekillenmiş olup Güney Azerbaycan bundan sonraki süreçlerde Fars merkezli rejimlerin çıkarları çerçevesinde hareket etme niyetinde değildir.
Rejim içindeki akımlar ve Rıza Pehlevi'ye bağlı gruplar, keza medya organları Güney Azerbaycan'ı kendi çıkarlarına uygun yönlendirerek “Azerbaycan da bu sürece katıldı” görüntüsü yaratmaya çalışıyorlar. Diğer milletlerin de bu süreçlere katılmaması ise, o halkların kendi sloganları ve kendi siyasi tutumlarıyla hareket edeceklerini göstermektedir”.
Sadık İsabeli, Güney Azerbaycan'ın kendi bağımsızlığı ve istikrarı doğrultusunda hareket etme niyetinde olduğunu söyledi:
“Onun sözlerine göre, Azerbaycan merkezli siyasi hareket Güney Azerbaycan'da bağımsızlık ve milli devletin kurulmasını hedefliyor, devletçiliğin temsilini Tahran'a vermek niyetinde değil ve kendi devlet modelini kendisi seçmek istiyor. O belirtti ki, hiçbir siyasi, ideolojik ve Fars merkezli ırkçı oyunların bir parçası olmayacaklar. Süreçlerin karmaşıklığı, dış güçlerin etkisi, “Sepah-ı Pasdaran”ın yürüttüğü faaliyetler ve Güney Azerbaycan'ı etkileyebilecek milli aktivistlerin, liderlerin tutuklanması mevcuttur. Molla rejimi milli hareketlerin aktifleşmesini engellemeye çalışıyor, ancak bu ciddi bir yanlıştır. Çünkü Güney Azerbaycan milli hareketleri süreçleri kontrol ediyor ve halkın sokaklara sadece kendi sloganlarıyla çıkacağını beyan ediyor. “Özgürlük, Hareket, Milli Hükümet” sloganı Güney Azerbaycan'ın temel siyasi çizgisidir ve Azerbaycan'da Farsçılığa yer yoktur. Azerbaycanlılar, soykırım yapmış Pehlevi rejiminin ve onu destekleyen molla rejiminin yanında olmayacaklarını belirtiyor. İçeride ve dışarıda belirli süreçler devam ediyor ve Güney Azerbaycan uygun zamanda kendi milli-siyasi iradesini açıkça ortaya koyacaktır”.
