"Erivan'da bulunan, Azerbaycan halkının kadim tarihi-kültürel mirasının örneklerinden biri olan Gök Camii'nin tören salonuna Ermeni şairi Yeğişe Çarents'in adının verilmesi, tarihi-kültürel kimliğin tahrif edilmesine yönelik bir sonraki girişim olmakla birlikte, tüm dünyanın paylaştığı, uluslararası sözleşmelerde sabitlenmiş insani değerlere saygısızlık, barış ve karşılıklı güven ortamının oluşturulması yönünde yürütülen çabalara karşı bir provokasyondur."
Modern.az haber verir ki, bu konuda Azerbaycan Cumhuriyeti Dini Kurumlarla İş Üzere Devlet Komitesi'nin beyanatında belirtilmiştir.
Gök Camii'nin tören salonuna büst konulması girişiminin Ermenistan tarafının, özellikle de bu ülkenin siyasi liderliğinin tarihi anıtın ilk amacına ve aidiyetine objektif, tarafsız yaklaşımıyla ilgili ciddi sorular yarattığı kaydedilmiştir:
"Bu girişimler, Gök Camii'nin tarihi-kültürel kimliğinin arka plana atılmasına ve başka bir kültüre ait bir anıt olarak sunulmasına hizmet etmektedir. Tarihi anıtların korunması, sadece fiziksel varlıklarının sağlanmasını değil, aynı zamanda aidiyetine, ilk amacına ve kültürel kimliğine saygıyla yaklaşılmasını gerektirir.
Gök Camii, XVIII. yüzyılda Erivan Hanlığı döneminde, Hüseyineli Han'ın hükümdarlığı yıllarında inşa edilmiş Azerbaycan mimarlık ve dini mirasının önemli bir örneğidir. Tarihte Gök Camii, Gök Cami ve Hüseyineli Han Camii adlarıyla tanınan bu anıt, Erivan'ın Müslüman nüfusunun dini ve sosyal hayatında önemli bir yer tutmuş, şehrin kültürel kimliğinin oluşmasında önemli rol oynamıştır. Onun tarihi aidiyeti, caminin mimari özellikleriyle, inşa edildiği dönemle ve Erivan Hanlığı'nın devletçilik tarihindeki yeriyle doğrudan bağlantılıdır.
Sovyet hakimiyeti döneminde burada dini faaliyet durdurulmuş, bina çeşitli dünyevi amaçlarla, o cümleden müze olarak kullanılmıştır. 1995 yılında İran ile Ermenistan arasında elde edilen anlaşma esasında "yeniden yapılanma" işlerinin finansmanı İran tarafına devredilmiştir. Ancak bu süreç, caminin tarihi aidiyetinin değiştirilmesi veya onun ilk mimari özelliklerinin başka bir kültürün adıyla sunulması için esas olamaz. Çünkü herhangi bir kültürel miras örneğinin herhangi bir ülkenin bütçesiyle restore edilmesi, onun o ülkeye ait olduğunu iddia etmek için esas sayılmaz. Gök Camii'nin tarihi kimliği, inşa edildiği dönem, Erivan Hanlığı ve şehrin Azerbaycan kültürel mirasıyla bağlantısı esasında değerlendirilmelidir. Anıtın "Fars camii" olarak sunulması, adının ve tarihi bağlamının değiştirilmesi girişimleri bilimsel-tarihi yaklaşıma değil, siyasi amaçlara hizmet etmektedir."
Kültürel mirasın korunmasının uluslararası hukukun önemli prensiplerinden biri olduğu da vurgulanmıştır:
"UNESCO'nun "Silahlı Çatışma Zamanında Kültürel Varlıkların Korunması Hakkında" 1954 tarihli Lahey Sözleşmesi, kültürel varlıkların silahlı çatışma sırasında korunmasını, onlara karşı düşmanlık eylemlerinin, yağma ve gasp durumlarının önlenmesini öngörür. UNESCO'nun "Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunması Hakkında" 1972 tarihli Sözleşmesi ise devletlerin kendi topraklarında bulunan kültürel mirasın belirlenmesi, muhafazası, korunması ve gelecek nesillere aktarılması sorumluluğunu sabitler.
Üzülerek vurguluyoruz ki, Ermenistan işgal döneminde Karabağ ve Doğu Zengilan bölgelerindeki camilere yönelik uyguladığı negatif tecrübeyi bugün yeniden kullanmaktadır. Azerbaycan halkı, 2019 yılında Şuşa'daki Yukarı Gövher Ağa Camii'nde tamir adı altında yapılan işlere İran İslam Cumhuriyeti'nde faaliyet gösteren bir şirketin dahil edilmesini, onun ve Ağdam Cuma Camii'nin "Fars camileri" olarak sunulmasını unutmamıştır. Biz, aynı zamanda işgal altında olmuş diğer bölgelerdeki kadim cami ve ibadet yerlerinin yıkılmasını, hakaret edilmesini, halkımızın dini duygularını hedef alan vandalizm eylemlerini de derin bir hayal kırıklığı ve acı bir üzüntüyle hatırlıyoruz. Halihazırda Azerbaycan devleti, işgalden azat edilmiş bölgelerdeki tüm dini-kültürel anıtların restorasyonunu gerçekleştirmekte, onların tarihi restorasyonu yönünde ardışık tedbirler almaktadır. Ancak fiziksel yıkımların ortadan kaldırılması, işgal döneminde işlenmiş vandalizm eylemlerinin halkımızın tarihi hafızasında yarattığı manevi izleri silmez.
Kültürel miras örneklerinin korunması meselesinde birleşik ve objektif kriterlerin esas alınması, onların restorasyonu ve kullanımı sırasında tarihi aidiyetine, ilk mimari özelliklerine ve dini amacına saygıyla yaklaşılması gerektiğine inanıyoruz. Bu açıdan, Erivan'daki Gök Camii'nin tarihi kimliğinin tahrif edilmesine yönelik girişimler, kültürel mirasa yaklaşımda aynı prensiplerin her yerde korunmasının önemini bir kez daha gündeme getirmektedir.
Gök Camii'nin tarihi aidiyetinin tahrif edilmesine ve Azerbaycan halkının kültürel-dini mirasının gasp edilmesine yönelik girişimlere itirazımızı bildiriyor, İran ve Ermenistan taraflarını tarihi gerçeklere saygıyla yaklaşmaya, dini ve kültürel anıtlardan siyasi-ideolojik amaçlar için kullanmaktan çekinmeye çağırıyoruz."
