Sosial məsuliyyət sosial sifarişə niyə çevrilmir?
Bu günlərdə Ülkər İsmayılqızının internet saytlarında yayılan Sosial məsuliyyət: Niyə bu gün Hacı Zeynalabdin Tağıyevimiz yetişmir? məqaləsini oxuyandan sonra bu yazını yazmağa qərar verdim. İlk öncə Ülkər xanıma təşəkkürümü bildirirəm ki, belə dəyərli məqalə yazıb. Önəmli məqamlara toxunub. Əsas mətləbə keçmək istərdim.
Xeyriyyəçilik institutuna, sosial məsuliyyət məsələsinə son dövrlər etinasızlıq artıb. Yumşaq desək sahibkarlar istər media qurumları, istərsə də ictimai təşkilatlarla işləmək həvəsində deyillər. Təəssüf ki, bu sahədə total etinasızlıq var. Bu heçdə o anlama gəlməməlidir ki, sahibkar min zəhmət hesabına qazandığı bütün sərvətini götürüb sosial məqsədlər üçün xərcləməlidir və yaxud kasıblara paylamalıdır. Ancaq bir vacib məqam var. Bu da ondan ibarətdir ki, hər bir şəxsin o cümlədən sahibkarın da sosial məsuliyyəti var.
Bəs, niyə görə, bu sosial məsuliyyət unudulur?
Təbii ki, bunun səbəblər çoxdur. Mənim qənaətimcə, məsələnin bu həddə çatmasının səbəblərindən biri də qanunlarda olan müəyyən boşluqlardır. Mövcud qanunvericilik şirkətlərin sosial layihələrə vəsait xərcləməsini stimullaşdırmır.
Bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə xeyriyyə məqsədi ilə ayrılan vəsait vergidən azad olunur və yaxud həmin şəxslər üçün vergi güzəştləri nəzərdə tutulur. Bəs, bu təcrübədən Azərbaycanda niyə istifadə olunmasın?
Vergi güzəştləri maliyyə vəsaitlərinin dövlət büdcəsindən itkisi deyil. Axı sosial layihələr, müxtəlif qrant proqramları da QHT-lər tərəfindən icra olunan zaman vergidən azad olunmur. Deməli, burada həmin vəsaitlər dolayısı ilə yenidən vergiyə cəlb olunur. Yalnız yeni qəbul ediləcək qanunlarda bu məqamlara necə diqqət yetiriləcəyindən bir çox məsələrlər asılı olacaq.
Müsbət haldır ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında QHT-yə Dövlət Dəstəyi Şurasının təşəbbüsü və dəstəyilə Sosial Sifariş və bu sahəni əhatə edə biləcək digər qanunlar hazırlanıb.
Ancaq bir vacib məqam var ki, Azərbaycanda qanunların Avropa standartlarına uyğunlaşdırılması prosesi artıq başa çatıb. Deməli, qanunların hazırlanması və qəbulu əsas məsələlərin tam həlli deyil. Ən vacib məqamlardan biri bu qanunların icra mexanizmlərinin tapılmasıdır.
Burada şirkətləri xeyriyyəçilik işlərinə, sosial layihələrə cəlb etmək üçün bəzi məqamlara diqqət yetirmək vacıbdır. Əgər sahibkar yalnız öz mənfəətindən hər hansı sosial layihələrə və xeyriyyəçilik məqsədləri üçün vəsait ayırmaq məcbiriyyətində qalırsa, təbii ki, bu zaman o, bunu etməyəcək. Müxtəlif bəhanələrlə bu işdən yayınacaq. Deməli, ən optimal variantlardan biri sosial layihələrə dəstək verən sahibkarlara vergi güzəştlərinin tətbiqi ola bilər. Bundan əlavə bu proseslərdə yaxından iştirak edən şirkətlərin reytinqini müəyyən edib həvəsləndirici ictimai aksiyalar keçirmək olar.
Sosial layihələrə istər dövlət qurumlarının, istərsə də özəl şirkətlərin vəsait ayırması hansı müsbət addımlara stimul verə bilər?
Birincisi, QHT-lərin və medianın maliyyə çevrəsini genişləndirə bilər. Açıq etiraf edək bu sahədə mövcud olan kasadlığı xeyli aradan qaldıra bilər,
İkincisi, demokratik cəmiyyətlərin prinsiplərinə uyğun olaraq dövlətin sosial idarəetmə sahəsində yükü azalar,
Üşüncüsü, bu prosedurlar şəffaf və ədalətlə keçirilsə ictimaiyyət qarşısında hesabatlılıq artar. Bundan daha çox dövlət və onun vətəndaşları qazanar.
Bu vaxta qədərdə bəzi dövlət qurumlarında, özəl şirkətlərdə belə layihələrə rast gəlinib. Təəssüf ki, bu prosedurların, müsabiqələrin necə yerinə yetirildiyi barədə geniş məlumatlar verilmir. Deməli, bu işləri yerinə yetirmək üçün qanunları təkmilləşdirməkdən başlamaq lazımdır.
Azərbaycanda mövcud iqtisadi sabitlik və inkişaf tendensiyası sosial həyatın bütün iştirakçılarının qarşılıqlı məsuliyyətini daha da artırmağa zəmin yarada bilər. Digər tərəfdən Azərbaycanda Zeynalabdin Tağıyev tərəfindən əsası qoyulan və bu gün çoxlarına örnək ola biləcək xeyriyyəçilik institutunu dirçəltmək lazımdır. Axı hal-hazırda dünyada da geniş yayılan bu təcrübə Azərbaycanda niyə unudulsun.
Bir faktı nəzərinizə çatdırmaq istərdim. Dünyanın ən varlı insanı olan “Microsoft” şirkətinin yaradıcısı amerikalı milyarder Bill Qeyts və onun fondu isə xeyriyyəçilik fəaliyyəti ilə məşhurdur. Davos Dünya İqtisadi Forumunda iştirakı zamanı Bill Qeyts QİÇS, vərəm və malyariya xəstəliyi ilə mübarizə məqsədilə 750 milyon dollar ayırmışdı. Təəssüf ki, azərbaycanlı sahibkarlar haqqında belə informasiyalara rast gəlmirik.
Sonda bir məqama aydınlıq gətirmək istərdim. Həqiqətən ələbaxımlılıq cəmiyyətdə çox mənfi tendensiyadır. Lakin xeyriyyəçilik və sosial layihələrə dəstək insanları ələbaxımlılığa öyrətmək deyil. Sosial məsuliyyətini dərk edən hər bir kəs bunlar arasında fərqi və sərhədləri aydınca görəcək.
