Azerbaycan, Türkiye ve Ukrayna arasında savunma sanayii alanında olası üçlü işbirliği son günlerde uluslararası gündemde dikkat çeken konulardan birine dönüştü. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin bu yönde verdiği mesajlar, işbirliğinin hangi alanları kapsayabileceği, tarafların birbirini tamamlayan imkanları ve bunun bölgesel güvenlik mimarisine olası etkileriyle ilgili tartışmaları yoğunlaştırdı. Uzmanlara göre, söz konusu olan sadece silah üretimi değil, modern savaşların dikte ettiği teknolojilerin, savaş tecrübesinin ve savunma sanayii potansiyelinin birleştirilmesidir.
Modern.az'a açıklamasında Ukraynalı siyaset bilimci Stanislav Jelikhovski, Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin dile getirdiği fikrin, büyük olasılıkla, somut bir büyük savunma projesine değil, Ukrayna, Türkiye ve Azerbaycan'ın üstünlüklerinin birbirini tamamladığı işbirliği alanlarına işaret ettiğini belirtti:
“Ukrayna, savaş koşullarında insansız hava araçlarının uygulanması, elektronik savaş, antidron teknolojileri ve savaş alanında hızlı inovasyonlar alanında eşsiz bir deneyim kazandı. Türkiye ise insansız sistemlerin, yüksek hassasiyetli silahların ve modern savunma teknolojilerinin üretiminde dünyanın önde gelen ülkelerinden biri haline geldi. Azerbaycan ise hem modern çatışmalardan elde ettiği zengin operasyonel tecrübeye sahip, hem de savunma sanayiinin gelişimine istikrarlı bir şekilde yatırım yapıyor. Bu açıdan işbirliği için en umut vadeden alanlar insansız hava araçlarının, elektronik savaş sistemlerinin ve mühimmatın ortak üretimi, zırhlı araçların modernizasyonu, savaş alanının dijitalleştirilmesi ve kritik altyapının korunması olabilir. Aynı zamanda, modern yüksek yoğunluklu savaşlardan elde edilen tecrübenin ve askeri teknolojilerin karşılıklı değişimi de özel bir önem taşımaktadır".
Stanislav Jelikhovski'ye göre, böyle bir işbirliği stratejik açıdan her üç ülkenin savunma yeteneklerini güçlendirmekle kalmayacak, aynı zamanda onların dış silah ve teknoloji tedarikçilerine olan bağımlılığını da azaltacaktır:
“Bu süreç hem Karadeniz havzasında, hem de Güney Kafkasya'da güvenliğin pekişmesine katkıda bulunabilir. Çünkü şu anda bu iki bölgenin güvenlik ortamı birbiriyle giderek daha sıkı bir şekilde bağlantılıdır. Yakın gelecekte gürültülü siyasi beyanatlardan daha çok pratik projelerin hayata geçirilmesine tanık olmak mümkündür. Ortak üretim programları, teknoloji transferi, sanayi ortaklıkları, askeri teçhizatın teknik bakımı ve modernizasyonu, ayrıca askeri hazırlık ve savunma inovasyonları alanında işbirliği kısa sürede gerçek sonuçlar verebilecek alanlardır”.
Askeri uzman Üzeyir Caferov ise, Azerbaycan ve Ukrayna arasında savunma alanındaki işbirliğinin temelinin Rusya'nın geniş çaplı işgalinden önce atıldığını ve bu ilişkilerin 44 günlük Vatan Savaşı'ndan sonra daha da yoğunlaştığını belirtti:
“Karabağ Savaşı sona erdikten sonra Ukrayna Savunma Bakanlığı ve savunma sanayii alanında çalışan uzmanlar Azerbaycan'ı ziyaret ederek ülkemizin modern savaş tecrübesini, uygulanan taktik ve teknolojileri yakından incelediler. Ukrayna'nın son yıllarda insansız hava araçlarını geniş ve etkili bir şekilde kullanması, ayrıca yeni teknolojilerin hızla uygulanması belirli bir anlamda Azerbaycan'ın 2020 savaşında elde ettiği tecrübeden faydalanmasının sonucudur. Ukrayna şu anda savaşın beşinci yılında balistik füzelerin geliştirilmesi yönünde de önemli ilerleme kaydetti ve bu konudaki bilgileri gizlemiyorlar.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin Azerbaycan'a insani destek için teşekkür etmesi, iki ülke arasındaki işbirliğinin sadece insani alanlarla sınırlı olmadığını gösteriyor. Azerbaycan ve Ukrayna uzmanları savunma sanayii, askeri teknolojiler ve güvenlik alanlarında sıkı işbirliği yapıyor, karşılıklı tecrübe alışverişinde bulunuyorlar.
Ukraynalı uzmanlar düzenli olarak Azerbaycan'a gelerek Savunma Bakanlığı, savunma sanayii işletmeleri ve diğer ilgili kurumlarla birlikte çalışıyorlar. Azerbaycan tarafı ise sahip olduğu bilgi ve tecrübeyi gizlemeden Ukraynalı ortaklarıyla paylaşıyor. Bu sadece Ukrayna için değil, Azerbaycan savunma sanayiine ilgi gösteren herkes için böyledir. Söz konusu olan silah veya askeri teçhizat verilmesi değil, savaş tecrübesinin, taktik yaklaşımların ve teknolojik çözümlerin paylaşılmasıdır. İki ülke işgalden kurtarılmış bölgelerde mayın temizleme, patlamamış mühimmatın etkisiz hale getirilmesi, yeni keşif ve saldırı sistemlerinin geliştirilmesi, personelin korunması, ayrıca insansız hava araçlarının saldırılarının zamanında tespit edilmesini sağlayan teknolojiler üzerinde de işbirliği yapıyor".
Uzmana göre, Azerbaycan tarafı imkanlar dahilinde Ukrayna'ya tüm gerekli desteği sağlıyor:
“Ukrayna, Azerbaycan'daki savunma sanayii potansiyeline özel ilgi gösteriyor. Sadece Bakü'de değil, bölgelerde bulunan savunma sanayii işletmeleri de Ukraynalı uzmanlar tarafından inceleniyor ve ilgi çeken alanlarda Azerbaycan tarafı imkanlar dahilinde tüm gerekli desteği sağlıyor. Ukrayna'nın Azerbaycan Büyükelçisi Yuri Gusev bu konularla ilgili başvurduğunda, en yüksek seviyede kabul ediliyor. Şu anda Azerbaycan ve Ukrayna'nın birlikte geliştirdiği bazı silah ve mühimmat örnekleri test aşamasındadır. Bu nedenle teknik özellikleri hakkında ayrıntılı bilgi verilmiyor. Bununla birlikte, Ukrayna'nın ürettiği bir dizi silah sisteminin geliştirilmesi sırasında Azerbaycanlı uzmanların tavsiyeleri de dikkate alınıyor”.
Uzman, Azerbaycan'ın modern savaş tecrübesinin Ukrayna için önemli bir anlam taşıdığını düşünüyor:
“Özellikle 2016 ve 2020 yıllarında Azerbaycan Ordusu'nun uyguladığı bazı taktik ve teknolojik yaklaşımlar Ukrayna'nın dikkatini çekti. Rusya'nın derinliklerine darbeler indiren bazı insansız hava araçlarının uygulama yöntemleri, hava savunma sistemlerinin aşılması, radyo elektronik mücadele araçlarının etkisinden kaçınmak için yapay zeka ve diğer modern çözümlerin kullanılması yönünde de Ukrayna Azerbaycan tecrübesinden faydalandı.
Ukrayna, SSCB döneminden güçlü bir askeri-sanayi kompleksine sahip olup, savaş döneminde birçok işletmesini Avrupa'nın desteğiyle modernize ederek tam gücüyle faaliyete geçirebildi. Şu anda bu işletmeler üç ve dört vardiyalı çalışma rejimiyle çalışıyor ve geniş hacimde askeri ürün üretiyor. Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi çerçevesinde Volodimir Zelenski ile ABD Başkanı Donald Trump arasında yapılan görüşmelerde Ukrayna'nın ürettiği insansız hava araçları ve diğer askeri ekipmanların NATO ülkelerine ihracı meselesi de tartışıldı. Artık bazı ülkeler bu ürünleri almaya başladı ve Ukrayna üretimden elde ettiği gelirleri savunma sanayiinin diğer alanlarının gelişimine yönlendiriyor”.
