6-10 Kasım tarihlerinde Türkiye'nin Alanya şehrinde 34 ülkeden yaklaşık 350 gazetecinin katılımıyla VI. Küresel Medya Buluşması gerçekleştirildi. Küresel Gazeteciler Konseyi (Global Journalism Council) tarafından düzenlenen programda, dijital çağda gazeteciliğin geleceği, yapay zekanın medyaya etkisi, dezenformasyonla mücadele, etik gazetecilik ve medya okuryazarlığı gibi güncel konular tartışıldı.
Küresel Gazeteciler Konseyi (Global Journalism Council) Başkanı Mehmet Ali Dim, Modern.az'a konuyla ilgili bir röportaj verdi.
Küresel Gazeteciler Konseyi Başkanı ile yapılan röportajı sunuyoruz:
– Mehmet Ali Bey, toplantıda hangi ana mesajlar verildi?
– Bu görüşmede dikkat çekmek istediğimiz ana konulardan biri gazeteciliğe olan güvendir. İnsanlar her gün binlerce haber, görüntü ve iddia ile karşılaşıyor. Ancak hangisinin doğru olduğunu belirlemekte zorlanıyorlar. Sorumluluğumuz da tam burada başlıyor. Haberi araştırmalı, ilk kaynağına ulaşmalı ve kamuoyuna doğru bir şekilde ulaştırmalıyız. Diğer önemli konu ise mesleki dayanışmadır. Farklı ülkelerden gazetecilerin birbirini tanıması, ihtiyaç duyulduğunda doğrudan iletişim kurabilmesi çok değerlidir. Türkiye ile Azerbaycan ilişkileri açısından ise kardeşliğimizi daha çok ortak haberlere, karşılıklı ziyaretlere ve mesleki işbirliğine dönüştürmemiz gerektiğini düşünüyorum.
– Küresel Gazeteciler Konseyi, dezenformasyona karşı uluslararası bir medya ağı kurmayı planlıyor mu?
– Konseyimizin farklı ülkelerdeki temsilcileri arasında mevcut olan ilişkiler, böyle bir faaliyet için önemli bir fırsat yaratıyor. Bu ilişkileri, bilgilerin doğrulanması yönünde daha verimli bir mekanizmaya dönüştürebiliriz. Herhangi bir ülke hakkında şüpheli bir haber yayıldığında, o ülkedeki meslektaşımıza doğrudan başvurabilmemiz bile büyük bir fark yaratabilir. Elbette, böyle bir mekanizmanın faaliyet prensipleri önceden belirlenmelidir. Bilgi kimden alınacak, hangi belgeler incelenecek, yanlış haber nasıl yalanlanacak? Bütün bunlar üzerinde çalışmak mümkündür. Temel prensibimiz açıktır: haber hangi ülke ile ilgili olursa olsun, aynı dikkat ve sorumlulukla araştırılmalıdır.
– Azerbaycan ve Türkiye gazetecileri arasında ortak bir haber platformu kurulması mümkün mü?
– Evet, mümkündür. İki ülkenin gazetecileri arasında dil yakınlığı, güçlü ilişkiler ve birbirini daha yakından tanıma isteği var. İlk aşamada ortak bir haber alışverişi sistemi kurulabilir. Medya kuruluşları kendi editoryal kimliklerini koruyarak haber, fotoğraf ve video materyalleri paylaşabilir, ortak konular ve araştırma dosyaları hazırlayabilirler. Ancak birbirimizin gündemini birkaç konuyla sınırlamamalıyız. Azerbaycan'ın kültürünü, ekonomisini, gençlerini ve Karabağ'da yürütülen yeniden yapılanma çalışmalarını Türkiye'de daha geniş bir şekilde ele almalıyız. Aynı zamanda, Türkiye'nin çeşitli şehirleri, bilim, sanat ve günlük hayatıyla ilgili haberlere de Azerbaycan medyasında daha fazla yer verilmelidir. Gazeteciler, kardeşliğin toplumlar arasında daha derinden hissedilmesine kendi katkılarını sağlayabilirler.
– Türk dünyasında tek bir bilgi ve medya alanının oluşturulması için konseyiniz hangi somut girişimleri gerçekleştirebilir?
– Bunun için öncelikle gazeteciler arasında günlük ilişkileri güçlendirmek gerekir. Her ülke için başvurulabilecek gazetecilerin ve medya kuruluşlarının belirlenmesi, düzenli çevrimiçi toplantıların yapılması, ortak haber dosyalarının hazırlanması somut başlangıç adımları olabilir. Haberlerin Türk dilinin farklı lehçe ve varyantlarına uyarlanması yönünde de işbirliği mümkündür. Türkiye ile Azerbaycan arasındaki yakınlık, diğer Türk devletlerinden meslektaşlarımızın da katılacağı projeler için iyi bir başlangıç noktasıdır. Ortak tarihimiz kadar bugün birbirimiz hakkında ne bildiğimiz de önemlidir. Gazetecilerin karşılıklı ziyaretleri bu açıdan çok faydalı olacaktır. Herkesin kendi editoryal çizgisini koruduğu, aynı zamanda birbiriyle doğrudan iletişim kurabildiği medya ilişkilerini önemli buluyoruz.
– 34 ülkeden temsilcinin katıldığı toplantıdan sonra hangi yeni uluslararası medya projelerinin hayata geçirilmesi planlanıyor?
– Bu tür toplantıların önemi, sona ermesinden sonra da ilişkilerin sürdürülmesiyle ölçülür. Aynı masa etrafında oturan gazeteciler birkaç ay sonra birlikte haber hazırlayabiliyorlarsa, o toplantı amacına ulaşmış demektir. Ortak röportajlar, herhangi bir konunun farklı ülkelerdeki yankılarını araştıran haber dosyaları ve karşılıklı gazeteci ziyaretleri üzerinde çalışılabilir. Özellikle genç gazetecilerin bu süreçlere dahil olmasını isteriz. Projeler, ortaklar ve uygulama takvimi netleştikten sonra onlar hakkında açıklama yapmak daha doğru olacaktır. Benim için asıl mesele, toplantıda kurulan ilişkilerin günlük profesyonel işbirliğine dönüşmesidir.
– Konseyin Azerbaycan medyası ile işbirliğini genişletme yönünde somut planları var mı?
– Azerbaycan medyası ile ilişkilerin geliştirilmesini çok önemli buluyoruz. Bu doğrultuda zaten ortaklaşa yürüttüğümüz çalışmalar var. Azerbaycan Basın Konseyi ile düzenlediğimiz Türkiye - Azerbaycan İkinci Medya Buluşması çerçevesinde 27-31 Mayıs 2025 tarihleri arasında gazeteci heyetimizle Gence, Şuşa, Hocali ve Bakü'ye ziyaret gerçekleştirdik. Azerbaycan basınının 150. yıl dönümü münasebetiyle düzenlenen program kapsamında Karabağ'daki yeniden yapılanma çalışmalarını yerinde görme ve Azerbaycanlı meslektaşlarımızla görüşme fırsatı bulduk. Ziyaret sırasında, 29 Mayıs'ta Bakü'de Hikmet Hacıyev (Cumhurbaşkanı Dış İlişkiler Yardımcısı - red) ile de görüştük. Azerbaycan-Ermenistan barış sürecini, bölgesel olayları ve Türkiye-Azerbaycan ilişkilerini doğrudan kendisinden dinledik, sorularımızı yönelttik. Gazetecilerin olayları yerinde izlemesini, bilgileri ilk kaynaktan edinmesini çok değerli buluyorum. Kasım 2025'te ise Alanya'da düzenlediğimiz Beşinci Küresel Medya Çalıştayı çerçevesinde Azerbaycan Basın Konseyi ile işbirliği protokolü imzaladık. Basın alanında deneyim alışverişini ve ortak etkinliklerin düzenlenmesini kapsayan bu protokol, ilişkilerimizi daha sistemli bir şekilde geliştirmek açısından önemli bir adım oldu. Önümüzdeki dönemde bu işbirliğini ortak yayınlar, profesyonel ziyaretler ve eğitim programları aracılığıyla genişletmek isteriz. Azerbaycanlı meslektaşlarımızın önerilerini dinlemek, hangi alanlarda birlikte çalışabileceğimizi karşılıklı olarak belirlemek bizim için önemlidir. Örneğin, Karabağ'a dönüş sürecini, orada yeniden kurulan hayatı ve kültürel mirasın restorasyonunu doğrudan olay yerinden ele alan ortak materyaller hazırlanabilir. Türkiye'den gazetecilerin süreçleri yerinde görmesi ve haberleri ilk kaynaktan hazırlaması değerli olacaktır. Aynı zamanda, Azerbaycanlı gazetecilerin de Türkiye'de benzer projeler gerçekleştirmesini destekliyoruz. Burada işbirliğinin karşılıklı olması özellikle önemlidir.
– Yapay zeka aracılığıyla hazırlanan sahte haberlere ve manipülatif görüntülere karşı uluslararası medya kuruluşları arasında ortak bir mekanizma oluşturmak mümkün mü?
– Bu mümkündür ve hatta giderek daha da zorunlu hale gelmektedir. Artık bir insanın sesini taklit etmek, onun hiç söylemediği fikirleri söylemiş gibi sunmak mümkündür. Böyle bir materyal birkaç dakika içinde farklı ülkelerde yayılabilir. Bu nedenle sadece bir haber merkezinin çabası her zaman yeterli olmayabilir. Şüpheli içerikli materyallerin paylaşılacağı, teknik araştırma desteğinin sağlanacağı ve doğrulama sonuçlarının ilgili kurumlara ulaştırılacağı bir işbirliği mekanizması oluşturulabilir. Ancak teknoloji kadar editörün dikkati de önemlidir. Görüntünün ilk kaynağı neresidir, ne zaman çekilmiştir, hakkında konuşulan kişi konuyla ilgili açıklama yapmış mıdır? Bunları araştırmadan materyali yayımlamamalıyız. Yanlış haber yayımlandığında ise düzeltme okuyucunun görebileceği şekilde, açık bir biçimde sunulmalıdır.
– Geleneksel medya ile dijital medya arasında rekabet yerine işbirliğinin kurulması için hangi adımlar atılmalıdır?
– Uzun süre bölge gazetesine liderlik etmiş biri olarak söyleyebilirim ki, gazetelerin sahada kazandığı deneyim ile dijital platformların hızı birleştiğinde iyi sonuç elde edilir. Yıllardır kendi şehrini takip eden muhabirin deneyimi çok değerlidir. Aynı zamanda, o haberi genç okuyucuya ulaştırmak için uygun sunum biçimlerini de geliştirmek gerekir. Ortak içerik üretimi, eğitimler ve teknik imkanların paylaşılması bu işbirliğini güçlendirebilir. Bunun ekonomik tarafını da unutmamalıyız. Haber hazırlamak için emek sarf eden, muhabir çalıştıran medya kuruluşunun hakları korunmalıdır. Kaynağa atıfta bulunmak, izin almak ve gerekli durumlarda geliri paylaşmak sağlıklı işbirliğinin temel şartlarıdır.
– Yabancı medya temsilcilerinin katıldığı bu toplantı uluslararası medya ve bilgi politikalarını nasıl etkileyebilir?
– Elbette, bir toplantıyla ülkelerin medya politikaları değişmez. Ancak gazetecilerin birbirine karşı tutumu değişebilir. Bir ülkeyi sadece dışarıdan gelen haberler aracılığıyla tanımakla, o ülkede çalışan meslektaşınızı dinlemek arasında ciddi bir fark vardır. Türkiye ve Azerbaycan hakkında haberler hazırlanırken de olayların yaşandığı bölgeyi iyi tanıyan gazetecilerle iletişim kurulmasını önemli buluyoruz. Elbette, farklı fikirler olacaktır. Bizim beklentimiz haberlerin araştırılması, iddiaların sorgulanması ve ilgili tarafların dinlenmesidir. Bu görüşmeler sonucunda kurulan doğrudan ilişkiler, daha bilgili ve adil gazeteciliğin gelişmesine katkıda bulunabilir.
– Konsey, katılımcı ülkelerin gazetecileri için uluslararası eğitimler, deneyim alışverişi ve ortak araştırma programları düzenlemeyi düşünüyor mu?
– Bu tür programları geliştirmeyi çok isteriz. Özellikle genç gazetecilerin başka bir ülkenin haber merkezindeki iş sürecini yakından görmesi onlar için çok faydalı olacaktır. Kısa süreli profesyonel ziyaretler, çevrimiçi eğitimler ve deneyimli gazetecilerle ortak çalışmalar düzenlenebilir. Türkiye ile Azerbaycan arasında bu yönde başarılı örnekler yaratabileceğimize inanıyorum. Dijital gazetecilik, haber doğrulama, yapay zeka kullanımı ve olay yerlerinde güvenli çalışma gibi konularda karşılıklı deneyim alışverişi mümkündür. Ortak araştırmalar çerçevesinde gazetecilerin her iki ülkede aynı konuyu takip ederek ortak materyal hazırlamasını da değerli buluyorum. Bu programların gerçekleşmesi için ilgili kurumlarla işbirliği şartlarını ve mali imkanları belirlemek gerekmektedir.
– Konseyin gelecekteki faaliyetlerinde Azerbaycan hangi rolü oynayabilir? Bakü'de uluslararası bir medya toplantısı düzenlenmesi gündemde mi?
– Azerbaycan, ortak projelerin hazırlanmasında ve uygulanmasında önemli bir sorumluluk üstlenebilir. Azerbaycanlı meslektaşlarımızın bölgesel bilgileri, profesyonel deneyimleri ve uluslararası ilişkileri hepimiz için değerlidir. Türk dünyası ve Güney Kafkasya ile ilgili yapılacak araştırmalarda onların katkısı özellikle önemli olacaktır. Bakü'de uluslararası bir medya toplantısı düzenlenmesini de çok anlamlı buluyorum. Böyle bir toplantı, farklı ülkelerden gazetecilere Azerbaycan'ı yerinde tanıma ve meslektaşlarıyla doğrudan ilişkiler kurma imkanı sunar. Ancak tarih ve organizasyonel konularla ilgili kesin açıklama yapmak için müzakerelerin sonuçlanmasını beklemek gerekir. Azerbaycanlı meslektaşlarımızla bu konuyu tartışmaktan memnuniyet duyarız.
