İsrail'de yeni hükümetin kurulması etrafında yaşanan siyasi kriz, ülkenin sadece iç politikasını değil, bölgesel ilişkilerinin geleceğini de gündeme getirdi. Muhalefet lideri Gadi Ayzenkot'un Arap partilerinin desteğiyle iktidara gelme ihtimali, Gazze Şeridi'ndeki askeri operasyonların geleceği, Filistin meselesi ve Türkiye ile ilişkilerin normalleşmesi açısından özel bir ilgi uyandırıyor.
Modern.az'a açıklamasında İsrailli siyaset bilimci İgor Roytapel, şu anda İsrail'de hiçbir siyasi bloğun parlamentoda istikrarlı bir çoğunluk oluşturmak için gerçek bir şansı olmadığını belirtti:
"Gadi Ayzenkot'a hükümeti kurması için 42 günlük bir yetki verildi. Mevcut durumda Ayzenkot, koalisyon kurmak için Arap partilerinin desteğine güvenmek de dahil olmak üzere çeşitli seçenekleri değerlendiriyor. Arap fraksiyonlarının toplamda 19 sandalyesi olsa da, onların desteğiyle bir hükümet kurulması İsrail toplumunun çoğunluğu arasında ciddi bir hoşnutsuzluğa neden oluyor. Bunun nedeni, bu milletvekillerinin Hamas'ı açıkça kınamaktan ve terör örgütü olarak tanımaktan sürekli olarak kaçınmalarıdır."
İ.Roytapel, İsrail'de hükümetin kurulmasıyla ilgili üç olası senaryo olduğunu vurguladı:
"Birinci senaryo 'ne pahasına olursa olsun' hükümet kurmaktır. Bu durumda, toplumun ciddi itirazına rağmen, Arap partileri de dahil olmak üzere parlamento dışı destek mekanizmaları kullanılabilir. İkinci senaryo alternatif bir uzlaşmadır. Bu varyantta, Arap partilerinin hükümette yer almasına izin vermemek amacıyla sağ-merkez blok yeniden oluşturulabilir ve geleneksel Siyonist fraksiyonlar koalisyona dahil edilebilir. Üçüncü senaryo ise yetkinin başarısız olması ve erken seçimlerin yapılmasıdır. Hükümet kurma girişimi sonuçsuz kalırsa, erken seçimlere gidilebilir."
Siyaset bilimci, İsrail-Türkiye ilişkilerinin gelecekteki perspektiflerine de değindi. Mevcut aşamada iki ülke arasındaki ilişkilerin gelişim yönleri hakkında somut bir tahmin yapmanın erken olduğunu belirtti.
Onun sözlerine göre, Ankara ile diyalog formatı ve seviyesi, yeni hükümetin nihai bileşimine, ana bakanlık görevlerinin kimlere verileceğine ve koalisyon anlaşmasının hükümlerine bağlı olacak.
"Biz tahminleri değil, gerçekleri yorumlamayı tercih ediyoruz. Hükümetin kurulma süreci tamamlandıktan ve iktidarın yapısı netleştikten sonra ikili ilişkiler hakkında sağlam sonuçlar çıkarmak ve somut değerlendirmeler yapmak mümkün olacaktır" dedi.
İ.Roytapel, yeni hükümetin gelecekteki politikası hakkında konuşmak için henüz erken olduğunu ekledi. Şu anda tartışılan olası koalisyon seçenekleri bile İsrail'in gelecekteki siyasi seyri hakkında net bir fikir vermiyor.
"Hükümet kurulsa bile, faaliyet yönü ancak koalisyon görüşmeleri tamamlandıktan ve yeni kabine yemin ettikten sonra belli olacaktır. O zamana kadar dile getirilen tüm değerlendirmeler, sadece kahve telvesine bakarak geleceği tahmin etmekten başka bir şey değildir" diyerek siyaset bilimci sözlerini tamamladı.
Türk general Yücel Karuz ise Modern.az'a yaptığı açıklamada, Ayzenkot hükümetinin kurulmasının İsrail siyasetinde belirli taktiksel değişikliklere yol açabileceğini, ancak stratejik bir kurs değişikliğinin beklenmediğini belirtti.
Onun sözlerine göre, 27 Ekim'de yapılan seçimlerden sonra Binyamin Netanyahu'nun bloğu 53, Gadi Ayzenkot liderliğindeki muhalefet bloğu ise 48 sandalye kazandı. Arap partilerinin 19 sandalyesi Ayzenkot'un hükümet kurma imkanlarını artırsa da, onların parlamento dışı desteği koalisyonun istikrarını garanti etmiyor. Cumhurbaşkanı İshak Hersog, 8 Kasım'da Ayzenkot'a hükümeti kurma görevini verdi, ancak koalisyon görüşmeleri henüz sonuçlanmadı.
General, Ayzenkot hükümeti kurulursa, ana değişikliğin İsrail siyasetinin üslubunda ve kararların uygulama hızında kendini gösterebileceğini kaydetti:
"Ben-Gvir ve Smotriç gibi aşırı sağcı siyasetçilerin hükümetten uzaklaşması, Ürdün Nehri'nin Batı Şeria'sındaki provokatif politikayı ve Gazze'deki operasyonların ölçeğini belirli ölçüde sınırlayabilir. Arap partileri de ateşkesin sağlanması, insani yardımın ulaştırılması ve yıkımın azaltılması için baskı yapabilir."
Yücel Karuz, Ayzenkot'un Filistin meselesinde köklü bir siyasi dönüş için zemin oluşturmadığını vurguladı. Onun sözlerine göre, Ayzenkot iki devletli çözüme şüpheyle yaklaşıyor, İsrail'in güvenlik kontrolünün devam etmesini savunuyor ve Hamas'ın Gazze'deki iktidarına 18 ay içinde son vereceğini vaat etti.
"Demek ki, hükümet değişse bile, İsrail'in temel güvenlik hedeflerinin değişmesi beklenmiyor. Olası fark daha çok kullanılacak araçlarda ve operasyonların hızında olacaktır" dedi general.
İsrail-Türkiye ilişkilerine değinen Y.Karuz, Netanyahu'nun iktidardan ayrılmasının iki ülke arasındaki siyasi retoriğin yumuşamasına zemin hazırlayabileceğini düşünüyor. Gazze'deki gerilimin azalması durumunda sınırlı diplomatik temaslar için de bir fırsat doğabilir.
Bununla birlikte, yakın gelecekte ilişkilerin tam normalleşmesini gerçekçi bulmuyor:
"2024 Mayıs'ından itibaren ticaret durduruldu, diplomatik ilişkiler düşük seviyede. Suriye ve Doğu Akdeniz gibi stratejik fikir ayrılıkları ise devam ediyor. Bu nedenle yakın gelecekte tam normalleşme gerçekçi görünmüyor."
Generalin görüşüne göre, Arap partilerinin desteğiyle kurulacak Ayzenkot hükümeti İsrail siyasetinde taktiksel bir yumuşama yaratabilir, ancak Filistin meselesinde ve Türkiye ile ilişkilerde stratejik bir dönüş vaat etmiyor. Değişikliğin ölçeği ise koalisyonun istikrarından, ABD'nin baskısından ve Gazze'deki süreçlerin gidişatından bağımsız olacaktır.
