Prezident Ilhom Aliyevning Qirg‘izistonga navbatdagi tashrifi Boku-Bishkek munosabatlarining jadal kengayib borayotgan davriga to‘g‘ri keladi. Ozarbayjon Prezidenti 1-sentabr kuni Bishkekda bo‘lib o‘tadigan Shanxay Hamkorlik Tashkiloti Davlat rahbarlari kengashi yig‘ilishida va “ShHT+” sammitida ishtirok etadi. O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ham ushbu yig‘ilishda qatnashishi kutilmoqda.
Biroq tashrif fonida shakllangan manzara faqat siyosiy kun tartibi bilan cheklanib qolmaydi. So‘nggi bir yilda Ozarbayjon-Qirg‘iziston munosabatlarining iqtisodiy tayanchlari ham sezilarli darajada mustahkamlandi. Iyul oyida ikki davlat o‘rtasida ittifoqchilik munosabatlari to‘g‘risida shartnoma imzolandi, Ozarbayjon-Qirg‘iziston Taraqqiyot jamg‘armasining ustav kapitalini 100 million dollardan 200 million dollarga yetkazishga qaror qilindi, Issiqko‘l sohilida Ozarbayjon tomonidan qurilgan “Baku Resort & Spa” foydalanishga topshirildi.
Endi bu iqtisodiy manzaraga yana bir yo‘nalish qo‘shilmoqda. Ozarbayjonda shakllangan “Sea Breeze” modeli Qirg‘izistonda ham muhokama mavzusiga aylandi.
Masalaning diqqatga sazovor tomoni Ozarbayjon kapitalining Markaziy Osiyoga chiqishi emas. Bu jarayon allaqachon yangilik emas. Farqli tomoni shundaki, kapital ortidan Ozarbayjonda paydo bo‘lgan tijorat nomlari, shaharsozlik yondashuvlari va biznes modellari ham tashqi bozorga olib chiqila boshladi. “Sea Breeze” bu o‘zgarishning eng aniq namunalaridan biridir.
Issiqko‘ldan boshlangan yo‘nalish
“Agalarov Development” rahbari va “Sea Breeze” konsepsiyasi yaratuvchisi Emin Agalarovning Qirg‘izistonga tashrifi va Prezident Sadir Japarov bilan uchrashuvidan so‘ng Issiqko‘l atrofida amalga oshiriladigan qo‘shma biznes loyihasi alohida e’tiborni tortdi.
Issiqko‘l Qirg‘izistonning asosiy turizm markazlaridan biridir. “Sea Breeze” esa Ozarbayjonda klassik kurort yoki mehmonxona modelidan ko‘ra kengroq konsepsiya asosida qurilgan: yashash joylari, mehmonxonalar, restoranlar, dam olish va ko‘ngilochar ob’ektlar, xizmat infratuzilmasi va jamoat joylari yagona hududda birlashtirilgan. Shu nuqtai nazardan, Issiqko‘lda “Sea Breeze” modelining kun tartibiga kelishi alohida mehmonxona qurilishidan ko‘ra kattaroq rejaning mumkinligini ko‘rsatardi.
Dastlabki bosqichda yakuniy investitsiya qarori yo‘q edi. Ko‘proq bozor, hudud va loyihaning mosligi o‘rganilayotgan edi. Biroq keyingi aloqalar Qirg‘iziston yo‘nalishining tasodifiy qiziqish emasligini ko‘rsatdi.
Bokudagi modelga Bishkekdan nazar
2025-yil iyul oyida jarayonning yo‘nalishi o‘zgardi. Bu safar Qirg‘iziston tomoni Ozarbayjondagi modelni joyida ko‘rish uchun Bokuga keldi. Qirg‘iziston Prezidenti Ishlar boshqarmasi rahbari Kanibek Tumanbayev “Sea Breeze” majmuasi bilan tanishdi. Emin Agalarov unga Kaspiy sohilida yaratilgan yashash va dam olish maskanlarini, villalarni va loyihaning umumiy infratuzilma modelini taqdim etdi.
Bu muzokaralar ketma-ketligi nuqtai nazaridan muhim bosqich edi. Avval Emin Agalarov Qirg‘izistonga borib, mumkin bo‘lgan bozorni joyida baholadi, keyin Qirg‘iziston rasmiysi Bokuga kelib, taklif qilingan modelning qanday ishlashini ko‘rdi. Shunday qilib, dastlabki qiziqish o‘zaro tanishish va loyihaning amaliy imkoniyatlarini baholash bosqichiga o‘tdi.
2026-yil avgust oyida esa Qirg‘iziston yo‘nalishida ikkinchi yo‘nalish paydo bo‘ldi. 27-avgust kuni Emin Agalarov va qirg‘izistonlik tadbirkor Beknazar Asanov o‘rtasida Bokuda Bishkekda yirik ko‘chmas mulk va qurilish kompaniyasi loyihasini yaratish imkoniyatlari muhokama qilindi. Gap yashash, tijorat va ijtimoiy infratuzilmani, mehmonxonalarni va jamoat joylarini birlashtiradigan katta ko‘p funksiyali tuman haqida ketmoqda.
Biroq umumiy manzara o‘zgarmaydi: “Agalarov Development”ning Qirg‘iziston bozoriga qiziqishi bir loyiha yoki bir tashrif bilan yakunlanmadi. Issiqko‘ldan boshlangan yo‘nalish allaqachon Bishkekgacha kengaymoqda.
Ozarbayjon Qirg‘izistonning turizm bozorida allaqachon ko‘rinmoqda
“Sea Breeze” atrofida muzokaralar olib borilayotgan bir paytda Qirg‘iziston Ozarbayjon uchun butunlay yangi investitsiya makoni emas. 31-iyul kuni Issiqko‘lning Qora-Oy qishlog‘ida besh yulduzli “Baku Resort & Spa” foydalanishga topshirildi. Ozarbayjon hukumati va Qirg‘iziston Vazirlar Mahkamasi o‘rtasida 2023-yilda imzolangan investitsiya shartnomasi asosida qurilgan majmua 111 ta xona va 10 ta kottejdan iborat bo‘lib, bir vaqtning o‘zida 330 nafar mehmonni qabul qila oladi.
“Baku Resort & Spa” va “Sea Breeze”ni bir xil iqtisodiy model sifatida taqdim etish mumkin emas. Birinchisi davlatlararo investitsiya loyihasi, ikkinchisi esa xususiy qurilish va ko‘chmas mulk kompaniyasi brendidir.
Ammo Qirg‘izistonda Ozarbayjonning iqtisodiy mavjudligi nuqtai nazaridan bu ikki yo‘nalish bir-birini to‘ldiradi. Issiqko‘lda allaqachon Ozarbayjon kapitali bilan yaratilgan real turizm aktivi faoliyat ko‘rsatmoqda. Ustiga-ustak, ob’ekt nomida “Baku” so‘zining saqlanishi Ozarbayjonning kelib chiqishini ko‘rsatadi. Ya’ni mamlakatning ishtiroki faqat investorning kimligida qolmaydi, to‘g‘ridan-to‘g‘ri turizm mahsulotining nomiga aylanadi.
“Sea Breeze”ning Qirg‘izistonga chiqishi esa farqli bosqich bo‘lar edi. Bu holda tashqi bozorga Ozarbayjonning geografik nomi bilan bir qatorda, Ozarbayjonda yaratilgan xususiy tijorat brendi va uning ortidagi biznes modeli ham olib chiqilgan bo‘lar edi.
O‘zbekiston allaqachon sinov maydoni emas, tayyor namunadir
Qirg‘izistonda muhokama qilinayotgan modelning qaysi yo‘nalishda rivojlanishi mumkinligini qo‘shni O‘zbekiston misoli aniqroq ko‘rsatadi. Bu yerda “Sea Breeze” allaqachon niyat va muzokaralar bosqichini ortda qoldirib, aniq investitsiya loyihasiga aylangan. Toshkent viloyatining Bo‘stonliq tumanida amalga oshirilayotgan “Sea Breeze Uzbekistan” loyihasining umumiy qiymati 5 milliard dollar, maydoni 577 gektar. Dastlabki bosqichda 100 gektarni qamrab olish rejalashtirilgan.
Master-reja klassik kurort qurilishidan ancha kengdir. Bu yerda mehmonxonalar va plyajlar bilan bir qatorda yashash uylari, kottejlar, restoranlar, bulvar, dam olish zonalari, ta’lim, sog‘liqni saqlash, madaniyat va sport infratuzilmasi yaratiladi. Maqsad mavsumiy turistlarni qabul qiladigan ob’ekt emas, balki yil bo‘yi yashash, ishlash va dam olish mumkin bo‘lgan katta yashash-turizm makonini shakllantirishdir.
23-avgust kuni Ilhom Aliyev va Shavkat Mirziyoyev “Sea Breeze Uzbekistan”ning tamal toshini qo‘yish marosimida ishtirok etdilar. Qurilish ishlarining allaqachon boshlanishi O‘zbekiston loyihasini Qirg‘iziston bilan bog‘liq muzokaralardan tubdan farqlaydi.
O‘zbekistonda allaqachon investitsiya hajmi, hudud, huquqiy doira, master-reja va ijro muddati aniqlangan.
Qirg‘izistonda esa jarayon hali mumkin bo‘lgan loyihalarni muhokama qilish bosqichida. Ammo aynan O‘zbekiston tajribasi Qirg‘iziston yo‘nalishiga boshqa ma’no beradi. Agar muzokaralar u yerda ham aniq investitsiyaga aylansa, “Sea Breeze” endi bir xorijiy loyihasi bo‘lgan Ozarbayjon brendi emas, balki Markaziy Osiyoning bir nechta bozorlarida faoliyat yuritadigan mintaqaviy ko‘chmas mulk loyihalariga aylanadi.
Kapital eksportidan brend eksportiga
“Sea Breeze Uzbekistan” haqida gapirganda, birinchi diqqatni tortadigan raqam 5 milliard dollardir. Biroq Ozarbayjon iqtisodiyoti nuqtai nazaridan loyihaning yanada qiziqarli tomoni faqat sarmoyaning kattaligi emas. Kompaniya xorijiy mamlakatda milliardlab dollar sarmoya kiritib, butunlay boshqa nom ostida loyiha qura oladi. Bu holda chet elga asosan kapital va tadbirkorlik faoliyati chiqadi.
“Sea Breeze” misolida esa kapital ortidan brend ham ketadi. Bokuda shakllangan nom, konsepsiya va loyihalash yondashuvi yangi bozorda ham saqlanib qoladi. Hatto Ozarbayjondagi “Lighthouse”, “White Villas” va “White Residences” kabi alohida loyiha elementlarining O‘zbekistonda takrorlanishi nazarda tutilgan.
Brend eksportining asosiy farqi ham shundadir. Kompaniya har bir yangi mamlakatda noldan yangi tijorat kimligini yaratmaydi. Ozarbayjonda shakllantirgan nomini, obro‘sini va mahsulot konsepsiyasini boshqa bozorda iqtisodiy qiymatga aylantirishga harakat qiladi. Bu Ozarbayjon xususiy kapitalining chet elga chiqishida sifat jihatidan boshqa bosqichdir.
Mamlakatdan faqat pul va investor ketmaydi. Mahalliy bozorda yaratilgan biznes mahsuloti ham chet elda sotila boshlaydi.
Boku, Toshkent va Bishkek o‘rtasida yangi iqtisodiy yo‘nalish
Ozarbayjon, Qirg‘iziston va O‘zbekiston o‘rtasida rasmiy uch tomonlama “Sea Breeze” mexanizmi yo‘q. Alohida tijorat loyihalarini siyosiy birlik sifatida taqdim etish ham to‘g‘ri bo‘lmaydi.
Biroq so‘nggi davrning iqtisodiy geografiyasi uch mamlakatni bir xil yo‘nalishda ko‘rsatadi. Ozarbayjon boshlang‘ich nuqtadir. “Sea Breeze” bu yerda paydo bo‘lgan va o‘z biznes modelini bu yerda shakllantirgan. O‘zbekiston brendning Markaziy Osiyodagi birinchi katta bozoridir. Bu yerda 5 milliard dollarlik loyiha allaqachon ijro bosqichida.
Qirg‘iziston esa navbatdagi potentsial yo‘nalish sifatida ko‘rinadi. Issiqko‘lda “Sea Breeze” g‘oyasi ilgari surilgan, Qirg‘iziston tomoni Bokudagi modelni joyida o‘rgangan, Ozarbayjon developeri esa bu mamlakatda yangi yirik loyihalar bo‘yicha muzokaralarni davom ettirmoqda. Bularning barchasi siyosiy munosabatlarning ham jadallashgan davriga to‘g‘ri keladi.
31-iyul kuni “Baku Resort & Spa”ning ochilishida Ilhom Aliyev va Sadir Japarov bilan bir qatorda Shavkat Mirziyoyev ham ishtirok etdi. 23-avgust kuni Ilhom Aliyev va Shavkat Mirziyoyev Toshkentda “Sea Breeze Uzbekistan”ni o‘z ichiga olgan Ozarbayjon loyihalarining tamal toshini qo‘yish va ochilish marosimlarida qatnashdilar. 1-sentabr kuni esa Ozarbayjon, Qirg‘iziston va O‘zbekiston rahbarlari Bishkekda yana bir xil ko‘p tomonlama platformada bir araga keladilar.
Shunga qaramay, davlatlararo munosabatlarning chuqurlashishi bilan Ozarbayjon biznesining Markaziy Osiyoda faoliyat geografiyasining kengayishi parallel ketishi diqqatga sazovordir. Xususan, Qirg‘iziston bilan munosabatlarning ittifoqchilik darajasiga ko‘tarilishi va birgalikdagi Taraqqiyot jamg‘armasi kapitalining 200 million dollarga yetkazilishi iqtisodiy aloqalar uchun yanada keng institutsional zamin yaratadi.
Markaziy Osiyoda Ozarbayjon biznesining yangi geografiyasi
Endi asosiy savol Qirg‘izistondagi qiziqish qaysi shaklda tijorat loyihasiga aylanishidir.
2025-yilda Issiqko‘lda “kichik Sea Breeze” g‘oyasi paydo bo‘lgan. 2026-yilda esa Bishkekda yirik ko‘p funksiyali tuman loyihasi muhokamaga chiqarilgan.
O‘zbekiston namunasi esa shuni ko‘rsatadiki, dastlabki qiziqish va siyosiy-iqtisodiy aloqalar qisqa muddatda katta investitsiya loyihasiga aylanishi mumkin. “Sea Breeze Uzbekistan” allaqachon g‘oyadan hukumat qaroriga, yer uchastkasidan master-rejaga, u yerdan esa qurilish bosqichiga o‘tgan.
Qirg‘izistonda ham shunga o‘xshash jarayon sodir bo‘lsa, buning Ozarbayjon uchun ma’nosi alohida mehmonxona, yashash majmuasi yoki turizm ob’ektining qurilishidan kattaroq bo‘ladi. Bunday holda “Sea Breeze” Bokuda yaratilgan mahalliy loyiha doirasidan chiqib, Ozarbayjon kelib chiqishiga ega mintaqaviy tijorat brendiga aylanadi. O‘zbekistondan keyin Qirg‘iziston bozoriga ham kirish Markaziy Osiyoda Ozarbayjon biznesining yangi geografiyasini shakllantirishi mumkin.
Asosiy o‘zgarish ham aynan shundadir: Ozarbayjon kapitalining mintaqaga chiqishida endi faqat sarmoya harakat qilmaydi. U bilan birga Ozarbayjonda yaratilgan nom, konsepsiya va biznes modeli ham chegarani kesib o‘tadi. “Sea Breeze”ning Markaziy Osiyo yo‘nalishini muhim qilgan jihat ham aynan shundadir.
