Prezident Ilhom Aliyevning Qirgʻizistonga navbatdagi tashrifi ikki mamlakat oʻrtasida soʻnggi yillarda jadal kengayib borayotgan munosabatlarning navbatdagi bosqichidir. Boku va Bishkek oʻrtasidagi siyosiy va iqtisodiy aloqalar chuqurlashgani sayin, bu munosabatlarning tarixiy va madaniy asoslari ham yanada aniqroq koʻrinmoqda.
Ozarbayjon va qirgʻiz xalqlarini birlashtirgan ana shu asoslardan biri umumiy doston tushunchasidir. Qirgʻiz xalqining "Manas" eposi bilan Ozarbayjon ogʻzaki adabiyoti, xususan, "Kitobi Dada Qoʻrqut"ning bir qator motivlari oʻrtasida diqqatga sazovor yaqinlik bor. Yurtni himoya qilish, el birligi, qahramonlik, oila va oqsoqollar instituti har ikki epik anʼanada asosiy yoʻnalish sifatida oʻtadi.
Bu oʻxshashliklar tasodifiy adabiy parallellardan koʻra, ikki xalqning bir xil tarixiy-madaniy geografiyada shakllangan dunyoqarashining izlari sifatida baholanadi. Shuning uchun "Manas"ga faqat Qirgʻizistonning milliy eposi sifatida emas, balki Ozarbayjon-Qirgʻiziston yaqinligini izohlovchi umumiy maʼnaviy xotiraning muhim manbalaridan biri sifatida ham qarash mumkin.
Aynan shu umumiy xotiraning "Manas"da qanday ifodalanganini, eposning Ozarbayjon doston anʼanasi bilan qaysi nuqtalarda kesishganini Modern.azga sharhlar ekan, "Manas" eposini Ozarbayjon tiliga tarjima qilgan manasshunos olim Adil Jamil qayd etdiki, "Manas" nafaqat qirgʻiz xalqining, balki butun Turk dunyosining eng qimmatli eposlaridan biridir.
Uning soʻzlariga koʻra, "Manas" jahon folklor madaniyatida ham jismoniy hajmi, ham mazmun va maʼno boyligi boʻyicha alohida oʻrin tutadi.
""Manas" nafaqat qirgʻizlarning, balki umuman Turk dunyosining juda qimmatli asari, eposidir. Jahon folklor madaniyatida hech bir folklor namunasi, hech bir epos bu hajmda emas. "Manas" jismoniy hajmiga koʻra dunyoda birinchi oʻrinni egallaydi. Ammo masala faqat jismoniy hajmda emas. Bu yerda mazmun, mundarija va maʼno ham muhim ahamiyatga ega. Eposni istalgan yoʻnalishda, istalgan kontekstda baholash mumkin".
A.Jamilning bildirishicha, 1987-yildan boshlab "Manas"ni tadqiq qilish, oʻrganish, tarjima qilish va targʻib qilish bilan shugʻullanadi:
"1987-yildan bugungacha "Manas"ni ham tadqiq qilish va oʻrganish, ham tarjima qilish, hamda targʻib qilish bilan shugʻullanaman. Mening tarjima va tadqiqot ishlarim turli tillarda nashr etilgan. Allaqaqchon 37-38 yildirki, bu yoʻnalishda ishlayman".
Manasshunos olim Prezident Ilhom Aliyevning Qirgʻizistonga tashrifiga ham toʻxtalib, ikki xalq oʻrtasida umumiy etnik-madaniy aloqalar borligini taʼkidladi.
"Ozarbayjon va Qirgʻiziston ildizi, qoni, etnik-madaniyati umumiy boʻlgan qardosh xalqlardir. Prezident Ilhom Aliyevning Qirgʻizistonga tashrifi ham shu nuqtai nazardan juda qimmatlidir. Turk birligi masalasining kun tartibiga kelishi, turk xalqlari oʻrtasidagi munosabatlarning yanada mustahkamlanishi muhim jarayondir. Men "turkiy tilli xalqlar" iborasini ishlatmayman. Chunki turk tili bir tildir. Turk xalqlari bor".
Adil Jamil 1995-yilda Qirgʻizistonda oʻtkazilgan "Manas-1000" yubiley tadbirida ishtirok etganini ham eslatdi:
"1995-yilda Ulugʻ Yoʻlboshchi Haydar Aliyev boshchiligidagi delegatsiya tarkibida Qirgʻizistonda oʻtkazilgan "Manas-1000" yubiley tadbirining ishtirokchisi boʻlganman. Buni katta faxr bilan qayd etaman. Oʻsha tadbirlar davomida tarjima qilgan kichik bir kitobimni Haydar Aliyevga taqdim etgan edim. Ulugʻ Yoʻlboshchi shaxsan menga bu ishni davom ettirishni tavsiya qildi. "Manas" katta asardir, katta bir daryodir, okeandir. Unga kirish ham har bir oʻgʻilning ishi emas".
Olim shuni ham maʼlum qildiki, adabiy, maʼnaviy va ilmiy-madaniy faoliyatining katta qismini "Manas" eposiga bagʻishlagan.
"Adabiy, maʼnaviy va ilmiy-madaniy hayotimning yarmidan koʻpini "Manas" eposiga bagʻishlaganman. Bu yillar davomida qilgan ishlarim Qirgʻizistonning ilmiy jamoatchiligi tomonidan ham qadrlangan. Menga Qirgʻizistonning Madaniyat xodimi unvoni berilgan. Chingiz Aytmatov Akademiyasining faxriy akademigiman, Qirgʻiziston Yozuvchilar uyushmasining aʼzosiman. Bundan tashqari, turli mukofot va medallar bilan taqdirlanganman".
A.Jamil "Manas" eposi bilan "Kitobi Dada Qoʻrqut" oʻrtasida koʻplab umumiy motiv va syujetlar borligini ham diqqatga sazovor qildi:
"Vaqtida yozgan falsafa doktorligi dissertatsiyamning bir bobi "Manas" va "Dada Qoʻrqut" parallellariga bagʻishlangan. Oddiy bir misol keltiray. "Dada Qoʻrqut"da Tepakoʻz obrazi bor. Tepakoʻz bir koʻzli mifologik obrazdir. "Manas"da esa Jaldizkoʻz bor. Jaldizkoʻz ham bir koʻzli, Xitoy chegarasida qoʻriqchilik qiluvchi pahlavon timsolida taqdim etiladi. U toʻliq mifologik emas, yarim mifologik obrazdir".
Uning soʻzlariga koʻra, ikki doston oʻrtasidagi oʻxshashliklar buning bilan cheklanmaydi:
""Dada Qoʻrqut"da bobolarimiz koʻzalar bilan ichadi, tepa kabi goʻsht yigʻadi. Xuddi shu motiv "Manas"da ham bor. "Dada Qoʻrqut"da bepushtlik motivi mavjud, "Manas"da ham xuddi shu motivga duch kelinadi. Manasning oʻzi ham uzoq yillardan soʻng dunyoga keladi. Bir darveshning eshikka kelishi, Manasning otasi Yoqub kishiga olma berishi, tush motivlari va boshqa jihatlar bor. Umuman olganda, turk dostonlarida umumiy bir yoʻnalish, umumiy motivlar mavjud. Xalqlarning ildizi umumiy boʻlgani uchun bu syujetlar ham bir-biriga oʻxshaydi".
Adil Jamilning bildirishicha, "Manas" bilan "Koʻroʻgʻli" oʻrtasida ham bir qator parallellar oʻtkazish mumkin.
""Manas"ning "Koʻroʻgʻli" bilan parallellarini ham oʻrganganman. Masalan, "Manas"da Ak-Otbey bor. Ak-Otbey mashaqqatli dovon degan maʼnoni anglatadi. "Koʻroʻgʻli"da esa Chanlibel bor. "Koʻroʻgʻli"ning delilari boʻlgani kabi, "Manas"ning ham chorolari bor. Manasning 40 chorosi, yaʼni 40 delisi bor. "Koʻroʻgʻli"da esa 7777 deli koʻrsatiladi. Bu, tabiiyki, yanada afsonaviy raqamdir. Yaʼni bu dostonlar oʻrtasida istalgancha parallellar oʻtkazish mumkin".
