21 aprel 2018, Şənbə
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Bakının məşhur qonaqları - Əsərinin Azərbaycan dilinə tərcüməsinə heyrətlənən Nobel mükafatçısı
Bakının məşhur qonaqları - Əsərinin Azərbaycan dilinə tərcüməsinə heyrətlənən Nobel mükafatçısı
22.06.2017, 16:33

Azərbaycan özünün qonaqpərvərliyi ilə məşhurdur. Ölkəmizə gələn əcnəbilər xalqımızın qonaqpərvərliyindən ürəkdolusu danışır, süfrəmizin zənginliyindən söz açır, Azərbaycan təbiətinin gəzməli-görməli yerlərinə valeh olduqlarını gizlətmirlər. 

Ötən illər ərzində çox məşhurlar Bakıda qonaq olublar. Həmin məşhurların belə qısa və ya uzunmüddətlik səfərləri Bakının və insanlarımızın keçmişində silinməz izlər qoyub. 

Modern.az saytı məşhurların Bakı səfərləri haqqında silsilə məqalələrini davam etdirir.


“Bakının məşhur qonaqları” layihəsində müxtəlif illərdə paytaxtımızda olmuş dünya şöhrətli simaların səfərindən, onların təəssüratlarından söz açılır, o səfərlərin şahidilərinin xatirələri təqdim edilir. Bakıya kimlər gəlməyib?!

Bu dəfə haqqında danışacağımız şəxs 1986-cı ildə ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatının sahibi, “qara qitə”nin qəhrəmanı, əfsanəci şəxsiyyət Nelson Mandelanın yaxın silahdaşı yazıçı-dramaturq Vole Şoyinkadır.

 

DOSYE: Nigeriya yazıçısı Vole Şoyinka 1934-cü ildə anadan olub. 1986-cı ildə ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatını almaqla tarixə düşüb. Belə ki, Afrikada təkcə ədəbiyyat yox,  ümumilikdə bütün sahələrdə ilk Nobel alan şəxs məhz odur. “Nəhəng mədəni və poetik perspektivləri olan teatr yaratdığına görə” Nobelə layiq görülüb.

O, Nigeriyanın Yoruba tayfasındandır. Həmin tayfanın  mifologiyaya, ritual rəqslərə, teatrlaşdırılmış səhnələrə bağlılığı, orijinal əsatir və əfsanələri Vole Şoyinkanın yazıçı-dramaturq kimi yetişməsinə ciddi təsir göstərib. İngilis dilində təhsil alması, Qərb mədəniyyətini mənimsəməsi onda ədəbi sintez üçün geniş imkanlar yaradıb.

İngiltərənin Lids Universitetində oxuması və ingilis dilini mükəmməl öyrənməsi onun dünyagörüşünü xeyli inkişaf etdirmişdi. O artıq ingilis dilinin imkanlarından yararlanaraq, dünyaya çıxmaq üçün əla fürsət əldə etmişdi. Amma Şoyinka sonradan siyasətə qoşulur. Əfsanəvi şəxsiyyət Nelson Mandelanın əsas silahdaşlarından birinə çevrilir.



Nigeriyada 1967-ci ildə başlanan vətəndaş müharibəsi ərəfəsində Şoyinkanın siyasi fəallıq göstərməsi, milli qırğının qarşısını almaq üçün üsyançı tayfa başçısı Odjukvu ilə gizli şəraitdə görüşməsi və danışıqlar aparması sonda yazıçının həbsi ilə nəticələndi. Bundan əvvəl o, bir dəfə də seçki saxtakarlığı əleyhinə sərt çıxışlarına görə həbs edilsə də,  Amerika və ingilis yazıçılarının etiraz aksiyaları nəticəsində iki aydan sonra azadlığa buraxılmışdı. İkinci dəfə isə Şoyinka 27 ay məhbəsdə, təkadamlıq kamerada saxlanıldı. Ümumi əfv nəticəsində azadlığa çıxdıqdan sonra İbadan universiteti yanındakı dramatik məktəbə rəhbərlik etdi. Yazıçının Afrika despotizmini ələ salan "Konqo biçini" komediyası 1969-cu ildə tamaşaya qoyuldu. Bir il sonra həmin komediya əsasında onun özünün baş rolda oynadığı bədii film çəkildi.

Nigeriyada növbəti dövlət çevrilişi və prezident Qovonanın devrilməsindən sonra Şoyinka yenidən vətənə döndü və  ölkəsində   universitet professoru kimi fəaliyyətini davam etdirdi. Bir-birini əvəz edən iqtidarlarla münasibətini tənzimləyə bilməsə də, o, Nigeriya mədəniyyətinin, ilk növbədə milli teatrın inkişafı üçün həqiqətən, böyük işlər gördü. Şoyinka ölkəsində baş verən heç bir mühüm prosesə laqeyd və seyrçi qalmırdı. Hələ 60-cı illərdə o, neft bumunun Nigeriya üçün necə fəlakətlə nəticələnəcəyi haqqında xəbərdarlıq etmişdi. Şoyinkanı düşündürən başqa bir məsələ isə Afrika ölkələrində insan haqlarının qorunması idi.

Onun uzun illər davam edən ictimai və ədəbi fəaliyyəti öz məntiqi yekununu tapdı. Şoyinka 1986-cı ildə Nobel mükafatını qazandı. Ən maraqlısı bu idi ki, o, Nobel çıxışını həmin vaxt həbsdə olan silahdaşı Nelson Mandelaya həsr etdi.

Şoyinka Bakıda

O, 82 illik həyatında Bakıda cəmi bir dəfə olub - 2016-cı ilin sonunda… Özü haqqında danışarkən bir cümləni tez-tez işlədir: “Ömrümün üçdə biri Nigeriyada keçdi, üçdə biri ABŞ-da, yerdə qalan üçdə biri isə təyyarələrdə”. Odur ki, uzaq Bakıda olmaq ona yalnız ötən il nəsib olub. Nobel mükafatçıları və tanınmış alimlərin iştirak etdiyi beynəlxalq foruma  o da dəvət edildi. Lakin Vole Şoyinka imzası başqa qonaqlardan seçildiyindən onu bir neçə tədbir və görüşlərə də dəvət etdilər.

 

Nobel mükafatı laureatı V.Şoyinka Bakıdakı müxtəlif görüşlər zaçanı çıxışlarında  ədəbiyyat aləmində ilk qələm təcrübələri, eləcə də Afrika ədəbiyyatının özəllikləri, milli azadlıq hərəkatı dövrü və ondan sonrakı ədəbiyyat barədə görüş iştirakçılarına ətraflı məlumat verirdi. Sanki, uzaq Azərbaycanda Afrika ədəbiyyatına maraq yaratmağı özünə borc bilirdi. Həm də bir azadlıq fədaisi olduğu üçün Azərbaycandakı məcburi köçkünlərin sayının 1 milyondan çox olması faktı onu sarsıtmışdı. Bakıdakı bir çıxışında da bunu aydın görmək olar:

 

“İnsanlar get-gedə daha çox məcburi köçkün və didərgin vəziyyətinə düşürlər: Biz öncədən proqnozlaşdırmadığımız üçün qaçqın böhranı ilə üzləşmişik. Söhbət böyük şəhərlərin yer üzündən silinməsindən gedir və biz burada təbiəti günahlandıra bilmərik. Bu gün müəyyən imperialist dairələrin Afrikada da maraqları var. Aldatmaq imkanları getdikcə azalır və qitəmizin insanları getdikcə daha çox suallar verirlər. Biz demaqoqlardan soruşmalıyıq ki, bəşəriyyət üçün nə edirlər? Biz problemlərin həlli üçün birgə səylər göstərməliyik”.


V Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumunda çıxışı zamanı dediyi sözlər də iştirakçılar tərəfindən maraqla qarşılandı:


"Terrorçu Bako Haramın pis əməlləri kütləvi şəkildə məktəbli qızların öldürülməsinə gətirib çıxardı. Bu, bir növ dözümsüzlükdür və insanların bir yerdə yaşamasının inkar edilməsidir. Bu, nasizmdən çox da fərqlənmir. Onlar qeyri-bərabərlik, dözümsüzlük nəzəriyyəsini aşılamağa çaılışırlar.

Eyni zamanda ən yaradıcı yanaşmalar bunun altında qələmə verilə bilər. Bu, sonda xeyli sayda insanın bölünməsinə, onların şüurlarının zəhərlənməsinə gətirib çıxarır. Əsas məqsəd isə hakimiyyəti ələ almaqdır. Bunun nasizm ideologiyasından heç bir fərqi yoxdur. Artıq onun pis nəticələrini görmək olur. Sonda bunlar zorakılığa əsas yaradır. Həmin o qrupların lidərləri tərəfindən insanlar təsir altına düşür. Din dəyişir və bir növ təhdid olunur. Bütün bunlar təzyiq altında baş verir".

 

Humanitar Forumla bərabər,  nobelli yazıçı ilə AMEA-nın Ədəbiyyat İnstitutunda da görüş keçirildi. Görüşün təşkilatçısı institutun direktoru, akademik İsa Həbibbəyli  ora tərcüməçi Nəriman Əbdürrəhmanlını da dəvət etdi. Çünki bu zamana qədər Şoyinkanın Azərbaycan dilinə yalnız bir əsəri tərcümə olunub ki, onu da Nəriman müəllim həyata keçirib. Tərcüməçi  tərtib etdiyi “Ədəbi Nobel antologiyası” buraxılışına Şoyinkanın da romanından bir parçanı çevirərək kitaba əlavə edib.
 

Nəriman Əbdürrəhmanlı Modern.az saytına müsahibəsində bu faktın Şoyinkanı çox təəccübləndirdiyini bildirdi. Afrikalı yazıçı heç zaman gözləməzdi ki, onun hər hansı əsəri nə zamansa Azərbaycanda da tərcümə edilə bilər:

“Dörd il bundan əvvəl ədəbiyyat üzrə Nobel alan yazıçıların nəsr nümunələrindən tərcümələr edərək, kitab hazırlamışdıq. “Ədəbi nobel antologiyası” adlanan kitabda əvvəldən indiyə qədər bütün mükafatçılardan hekayələr tərcümə olunub. Kitab millət vəkili Qənirə Paşayevanın dəstəyi ilə çap edildi. Nobelin Bakıdakı mülkündə təqdimatı keçirildi, həmçinin, Nobel ailəsinin üzvləri də orada iştirak etdilər. Tərcümə olunan əsərlər arasında Vole Şoyinkanın da romanından bir parça var idi. Onu özüm tərcümə etdim və bu zaman nigeriyalı yazıçının həyat və yaradıcılığı ilə yaxından tanış oldum. Kitab AMEA-nın Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru, akademik, millət vəkili İsa Həbibbəyliyə də təqdim edilmişdi. O da ötən il Ədəbiyyat İnstitutuna Vole Şoyenkanı dəvət edəndə mənim də iştirakımı istədi. Məni Nobel laureatı olan yazıçı ilə tanış etdi. Həmin antologiyanı da Şoyinkaya hədiyyə verib, burada onun da əsərini tərcümə olunduğunu deyəndə afrikalı yazıçı çox təəccübləndi. Ümumiyyətlə, Azərbaycanda oxunması, tanınması və hətta əsərinin Azərbaycan dilinə tərcümə olunması onu həm təəccübləndirdi, həm də sevindirdi. Çıxışında da bu barədə xeyli danışdı. Təəssüratları çox dərin idi.

Mən də çıxış etdim. Şoyinkanın  yaradıcılığı haqqında məlumat verdim. O zaman İsa Həbibbəyli belə bir ideya irəli sürdü ki, Şoyinkanın ən məşhur əsərləri dilimizə tərcümə edilsin və kitab halında buraxılsın. Ədəbiyyat İnstitutunun həm tərcümə, həm də kitab çapını öz üzərinə götürdüyü bildirdi. Doğrudur, hələlik o istiqamətdə bir iş görülməyib. Amma inanıram ki, həmin ideya kağız üzərində qalmayacaq. Kitab tezliklə çapdan çıxacaq və Azərbaycan oxucusu Şoyinkanın yaradıcılığı ilə yaxından tanış olacaq.

Görüşdə Şoyinka çıxışı zamanı öz yaradıcılıq yolundan, ədəbiyyata gətirdiyi yeniliklərdən danışdı. O, həm də çox usta bir dramaturqdu. Elə 1986-cı ildə Nobel mükafatını da dramaturq kimi fəaliyyətinə görə alıb. İnanıram ki, gələcəkdə onun dram əsərləri Azərbaycan teatrlarına yol açacaq. Əgər bu baş tutsa, o zaman Azərbaycan tamaşaçısına Şoyinkanın dram əsərləri çox maraqlı olar. Çünki o, dramaturq, yazıçı olmaqla yanaşı, həm də Afrikanın ən məşhur azadlıq fədailərindən biridir. Elə əsərlərində də bu məqam qırmızı xətlə keçir. Azadlıq, insan hüquqları  ideyaları uğrunda mübarizəsinə görə bir müddət həbsdə də qalıb. Uzun müddət ABŞ-da yaşayıb. Həm orada, həm də başqa yerlərdə Afrikanın azadlıq və rifahı üçün mübarizəsindən əl çəkməyib. Belə bir insanın dram əsərlərinin bizim teatrlarda nümayişi çox faydalı olardı. Teatrlarımız Şekspirin və başqa Avropa dramaturqlarının əsərlərindən ayrılıb, Amerika və Afrikaya baxsalar, xeyli maraqlı səhnə əsərləri görə bilərlər. Amma bu o demək deyil ki, Şoyinka ancaq dramaturq kimi tanınır. O, həm də usta bir romançıdır. Romanları da Azərbaycan dilinə tərcümə edilsə, bizim gənc oxucularımızın dünyagörüşünə çox ciddi təsir göstərmiş olarlar. Ümumiyyətlə, bizdə üzdə olan yox, gərəkli olan dünya yazıçılarına müraciət edilməlidir. Şoyinka da təbii ki, o siyahının başında gəlir.

Tərcüməçi vasitəsilə onunla danışdıq. Azərbaycana, onun təbiətinə olan vurğunluğunu heç cür gizlədə bilmirdi. Cəmi bir əsəri antologiyanın içində çap edilmişdi. Amma bunun özü də ona çox böyük təsir etmişdi. Bunun özü də onun üçün sanki sürpriz oldu. 82 yaşı vardı, amma mənə dedi ki, bir daha Azərbaycana qayıtmağın xəyalı ilə yaşayacaq. Çünki burada keçirdiyi bir neçə gün onun həyatında sarsılmaz iz buraxıb. Həmçinin, Azərbaycan oxucusunun onu necə qəbul edəcəyinin həyəcanını yaşadığını da bildirdi”.

 


Son olaraq… Yaxud, Trampa üsyan

Uzun müddət Nyu-Yorkda yaşayan və Nyu-York Universitetinin Afrika-ABŞ əlaqələri fakültəsində çalışan V.Şoyinka ötən il Oksford Universitetində çıxış edərkən Tramp qələbə qazandığı təqdirdə Yaşıl Kartını kəsib atacağını və ölkədən ayrılacağını bəyan etdi.

Lakin “Yaşıl karta” zərbə vurmaq ona problem yarada bilərdi. Yeganə çıxış yolu isə ABŞ-ı könüllü olaraq tərk etmək idi. Şoyinka sözünün üstündə durdu və Trampın qələbəsini qəbul etməyərək uzun müddət yaşadığı ABŞ-ı tərk etdi.

 

Elmin Nuri

 

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
“Prezidentin qərarı ictimaiyyəti sözün müsbət mənasında təəccübləndirdi”
21.04.2018, 13:41

“Prezidentin qərarı ictimaiyyəti sözün müsbət mənasında təəccübləndirdi”

“Novruz Məmmədov heç bir qruplaşmada olmayıb” – Komitə sədrindən AÇIQLAMA
21.04.2018, 13:36

“Novruz Məmmədov heç bir qruplaşmada olmayıb” – Komitə sədrindən AÇIQLAMA

Bakıda yol qəzası - 2 nəfər öldü
21.04.2018, 12:54

Bakıda yol qəzası - 2 nəfər öldü

Novruz Məmmədov bu dəfə baş nazir kimi mühüm mesajlar VERDİ
21.04.2018, 12:41

Novruz Məmmədov bu dəfə baş nazir kimi mühüm mesajlar VERDİ

Faktiki hava – Azərbaycanda 12 sm qar yağdı
21.04.2018, 12:35

Faktiki hava – Azərbaycanda 12 sm qar yağdı

Siyavuş Novruzov yeni baş naziri TƏRİFLƏDİ
21.04.2018, 12:32

Siyavuş Novruzov yeni baş naziri TƏRİFLƏDİ

Milli Məclis Novruz Məmmədovun baş nazir olmasına “HƏ” dedi
21.04.2018, 12:24

Milli Məclis Novruz Məmmədovun baş nazir olmasına “HƏ” dedi

Oqtay Əsədov ölkənin yeni baş naziri haqda məlumat verdi
21.04.2018, 12:22

Oqtay Əsədov ölkənin yeni baş naziri haqda məlumat verdi

Evə silahlı basqın oldu, ev sahibi bıçaqlandı
21.04.2018, 12:18

Evə silahlı basqın oldu, ev sahibi bıçaqlandı

Bakıda spirtli içkiləri oğurlayan TUTULDU
21.04.2018, 12:16

Bakıda spirtli içkiləri oğurlayan TUTULDU

Novruz Məmmədov Milli Məclisə gəldi
21.04.2018, 12:04

Novruz Məmmədov Milli Məclisə gəldi

ABŞ nüvə silahlarını Aralıq dənizinə göndərdi
21.04.2018, 11:43

ABŞ nüvə silahlarını Aralıq dənizinə göndərdi

Yerevanda yenə müxalifətin mitinqi başladı
21.04.2018, 11:33

Yerevanda yenə müxalifətin mitinqi başladı

Baş nazirliyə namizəd açıqlandı – Novruz Məmmədov – EKSKLÜZİV
21.04.2018, 11:08

Baş nazirliyə namizəd açıqlandı – Novruz Məmmədov – EKSKLÜZİV

Ələmdar Cabbarlının imza günü keçirildi
21.04.2018, 10:42

Ələmdar Cabbarlının imza günü keçirildi

Bakıda xəstəxananın zirzəmisi yandı
21.04.2018, 10:38

Bakıda xəstəxananın zirzəmisi yandı

Pekin aeroportu 97 reysi təxirə saldı 
21.04.2018, 10:21

Pekin aeroportu 97 reysi təxirə saldı 

Çaylarda sululuq SƏVİYYƏSİ 
21.04.2018, 10:18

Çaylarda sululuq SƏVİYYƏSİ 

Prezident Artur Rasizadə ilə görüşdü, gördüyü işlərə görə təşəkkür etdi
21.04.2018, 09:52

Prezident Artur Rasizadə ilə görüşdü, gördüyü işlərə görə təşəkkür etdi

Cəbhədə şiddətli atışma oldu 
21.04.2018, 09:44

Cəbhədə şiddətli atışma oldu 

Deputatlar NATO PA-nın 97-ci “Rouz-Rout” seminarında çıxış edəcək 
21.04.2018, 09:37

Deputatlar NATO PA-nın 97-ci “Rouz-Rout” seminarında çıxış edəcək 

"Skripal işi" üzrə əsas şübhəlilər müəyyən edildi
21.04.2018, 09:14

"Skripal işi" üzrə əsas şübhəlilər müəyyən edildi

Parlament bu gün TOPLANIR - Baş nazirin kimliyi açıqlanacaq 
21.04.2018, 09:03

Parlament bu gün TOPLANIR - Baş nazirin kimliyi açıqlanacaq 

Tramp Şimali Koreyanın qərarını ALQIŞLADI 
21.04.2018, 08:59

Tramp Şimali Koreyanın qərarını ALQIŞLADI 

Çinli turistlər prioritet istiqamət kimi Naftalanı seçir - Maraqlı fakt 
21.04.2018, 01:11

Çinli turistlər prioritet istiqamət kimi Naftalanı seçir - Maraqlı fakt 

Qırğızıstanın yeni  Baş naziri məlum oldu
21.04.2018, 00:20

Qırğızıstanın yeni  Baş naziri məlum oldu

ABŞ məktəbində daha bir atəş açılıb
21.04.2018, 00:17

ABŞ məktəbində daha bir atəş açılıb

Ermənilərin Kölndəki “soyqırımı" memorialı söküləcək
21.04.2018, 00:14

Ermənilərin Kölndəki “soyqırımı" memorialı söküləcək

Birinci sinfə qəbul üzrə 55 minədək sorğu yerləşdirilib
21.04.2018, 00:13

Birinci sinfə qəbul üzrə 55 minədək sorğu yerləşdirilib

Ürəyi cavanlaşdırmağın yolu tapıldı
21.04.2018, 00:09

Ürəyi cavanlaşdırmağın yolu tapıldı

Gürcüstan-Azərbaycan sərhədində polis əməkdaşı güllələnib
21.04.2018, 00:08

Gürcüstan-Azərbaycan sərhədində polis əməkdaşı güllələnib

İrəvanda etirazçılar hava limanına gedən yolu bağlayıblar
20.04.2018, 23:55

İrəvanda etirazçılar hava limanına gedən yolu bağlayıblar

Şenol Günəşin başını yaran şəxs: “Qapıçı bizi təhqir etdi, gərginlik yarandı”
20.04.2018, 23:46

Şenol Günəşin başını yaran şəxs: “Qapıçı bizi təhqir etdi, gərginlik yarandı”

Leyla Əliyeva sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlarla görüşdü— FOTOLAR
20.04.2018, 23:37

Leyla Əliyeva sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlarla görüşdü— FOTOLAR

Dövlət Departamenti Rusiya, İran və Çini "qeyri-sabitlik ölkələri" adlandırıb
20.04.2018, 23:26

Dövlət Departamenti Rusiya, İran və Çini "qeyri-sabitlik ölkələri" adlandırıb

ARXİV
SORĞU
Ali məktəblərə qəbul imtahanlarının qiymətlərinə necə baxırsınız?
İmtahan qiymətləri çox yüksəkdir(11.1%)
İmtahan qiymətləri normalıdr(6.66%)
İmtahan qiymətləri aşağıdır(0%)
Qiymətlər ləğv edilməli, imtahanlar pulsuz olmalıdır(73.3%)
İmtahan qiymətləri azaldılmalıdır(2.22%)
İmtahan qiymətləri artırılmalıdır(6.66%)