Maqnit qasırğaları haqqında mütəmadi olaraq danışılır. Onların baş ağrısı, halsızlıq, yuxusuzluq və təzyiq dəyişikliklərinə səbəb olduğu deyilir.
Modern.az-ın məlumatına görə, əslində maqnit qasırğalarının təsiri insanlardan daha çox texnikada hiss olunur.
Maqnit qasırğası necə yaranır?
Maqnit qasırğaları Günəşin aktivliyi nəticəsində başlayır. Güclü Günəş partlayışları zamanı kosmosa yüklü hissəcik axınları buraxılır. Əgər bu hissəciklər Yerə doğru istiqamətlənərsə, adətən 1–3 gün ərzində Yerə çatır və planetin maqnit sahəsinin normal vəziyyətini pozur.
Maqnit qasırğası atmosferdə deyil, Yerin ətrafındakı kosmik məkanda baş verir. Bir neçə saatdan bir neçə günə qədər davam edə bilər.
Bəs bu zaman texnika ilə nə baş verir?
Güclü maqnit qasırğaları peyklərin işini poza, GPS-in dəqiqliyini azalda və radio rabitəsində maneələr yarada bilər. Nadir hallarda elektrik şəbəkələrinə düşən yükü də artıra bilər. Məhz buna görə kosmik agentliklər, enerji şirkətləri, aviaşirkətlər və peyk operatorları Günəşin aktivliyini daim izləyirlər.
Maqnit qasırğalarının gözəl nəticələrindən biri isə qütb parıltısıdır (aurora). Yüklü hissəciklər atmosferin yuxarı qatlarında qazlarla toqquşduqda səma yaşıl, qırmızı, bənövşəyi və ya mavi rənglərə boyanır. Xüsusilə güclü qasırğalar zamanı qütb parıltısını adi vaxtdan daha cənubda da görmək mümkündür.
Bu proses insan səhhətinə necə təsir edir?
Maqnit qasırğalarının insanların sağlamlığını birbaşa pisləşdirdiyinə dair inandırıcı elmi sübutlar hələ yoxdur.
Bəzi araşdırmalarda güclü maqnit qasırğaları ilə infarkt, insult və ürək ritminin pozulması hallarının artması arasında zəif əlaqə aşkar edilib. Digər tədqiqatlar isə belə bir əlaqəni təsdiqləmir. Bunun səbəbi odur ki, insanın səhhətinə eyni vaxtda yuxusuzluq, isti hava, stress, rütubət, atmosfer təzyiqi və xroniki xəstəliklər də təsir edir. Buna görə məhz maqnit qasırğasının rolunu müəyyənləşdirmək çətindir.
Həkimlər maqnit qasırğasını xəstəliklərin müstəqil səbəbi hesab etmirlər. Bununla belə, ürək-damar xəstəlikləri, hipertoniya və digər xroniki xəstəlikləri olan insanlara vəziyyətlərini daha diqqətlə izləmələri tövsiyə olunur.
Maqnit qasırğasına əvvəlcədən hazırlaşmaq lazımdırmı?
Maqnit qasırğalarından qorunmaq üçün xüsusi dərman və ya sübut edilmiş qorunma üsulu yoxdur. Güclü geomaqnit dəyişiklik proqnozlaşdırılırsa, adətən gündəlik həyatı dəyişməyə ehtiyac yoxdur.
Əsas tövsiyələr bunlardır:
kifayət qədər yatmaq;
kifayət qədər su içmək;
həkimin təyin etdiyi dərmanları qəbul etməyi dayandırmamaq;
özünü pis hiss etdikdə fiziki olaraq həddindən artıq yüklənməmək.
Maqnit qasırğasının proqnozu yalnız Yerin maqnit sahəsinin vəziyyətini göstərir. Konkret bir insanın baş ağrısı və ya təzyiqinin qalxacağını əvvəlcədən müəyyən etmir.
Maqnit qasırğası zamanı təyyarə ilə səyahət təhlükəlidirmi?
Adi sərnişinlər üçün maqnit qasırğası səfəri təxirə salmaq səbəbi deyil. Yalnız çox güclü hadisələr zamanı təyyarələrin qütb marşrutlarında radio rabitəsi ilə bağlı problemlər yarana bilər. Belə hallarda aviaşirkətlər uçuş marşrutunu dəyişə bilərlər. Əksər sərnişinlər isə bunu heç hiss etmirlər.
Qeyd edək ki, maqnit qasırğalarının əksəriyyəti ciddi nəticələrə səbəb olmadan keçir. Lakin ən güclüləri həqiqətən də zərər vura bilər. 1989-cu ildə baş verən geomaqnit qasırğası Kanadanın Kvebek əyalətində böyük elektrik kəsintisinə səbəb olmuşdu. Təxminən 6 milyon insan 9 saat ərzində elektriksiz qalmışdı.
Bu gün güclü maqnit qasırğası peyklərə, naviqasiyaya, rabitəyə və enerji sistemlərinə təsir göstərə bilər. Buna görə alimlər Günəşin aktivliyini izləyir və belə hadisələrin əhəmiyyətli olduğu xidmətləri əvvəlcədən xəbərdar edirlər.
