16 fevral 2019, Şənbə
Ana Səhifə - - Yeni Bakıda görünməz olan “Azad Qadın” heykəli - LAYİHƏ
Yeni Bakıda görünməz olan “Azad Qadın” heykəli - LAYİHƏ
03.10.2013, 10:13

Modern.az saytı “Yeni Bakının köhnə heykəlləri” adlı layihəsində dördüncü yazını təqdim edir. Əsasən Bakıda uzun illər öncə ucaldılan heykəllərə həsr olunmuş bu layihədə abidələrin tarixi, hazırlanma prosesi onların taleyi ilə bağlı maraqlı məlumatlar açıqlanır. Budəfəki yazımız  paytaxtın mərkəzi nöqtəsində, “Nizami” metrostansiyasının qarşısında ucaldılan “Azad qadın” heykəlidir. Heykəl 1960-cı ildə tanınmış heykəltaraş Fuad Əbdürrəhmanov tərəfindən hazırlanıb. Memarı isə Mikayıl Hüseynovdur.

Keşməkeşli və qısa həyat yaşayan Fuad Əbdürrəhmanov öz şah əsəri haqqında bunları deyirdi: “Azərbaycan qadınlarının əsarətdən xilas olması mövzusu məni çoxdan düşündürürdü. Bu təsadüfi deyildi: inqilabdan əvvəl Azərbaycan qadınları dilsiz-ağızsız kəniz idilər. Onlar müti və zavallı bir məxluq kimi əvvəlcə atalarının, qardaşlarının, sonra isə həyat yoldaşlarının əmrinə müntəzir olub, acınacaqlı həyat sürürdülər. Ölkəmizin hər yerində, hər bir respublikadan, kolxozçulardan, fəhlələrdən, mühəndislərdən, alimlərdən, ədəbiyyat və incəsənət xadimlərindən ibarət böyük bir qadınlar ordusunun yaşayıb yaratması məni dərindən düşündürür, qəlbimdə iftixar və sevinc duyğuları oyadır. Mən qadının əsarətdən qurtarmasını heykəldə əks etdirərək, Azərbaycan qadınının sadəcə çadranı atdığını göstərməklə kifayətlənmək fikrində deyildim, onun yeni simasının formalaşması kimi dərin bir psixoloji prosesə mürəkkəb, uzun, bəzən də əziyyətli prosesə müəyyən dərəcədə toxunmaq istərdim. Mən bunu “Azadlıq” fiqurunda da istifadə etməyə çalışmışam. Heykəl üzərində işə başlayarkən, nədənsə, tora düşüb çapalayan bir qartalı təsəvvür edirəm. Qartal toru dartıb, nəhayət xilas olur. Bir andan sonra o, sürətlə günəşli səmaya uçacaqdır...”.

Çox böyük bədii duyuma malik olan Əbdürrəhmanov heykəldə məna dərinliyini və ictimai əhəmiyyəti çox gözəl əks etdirə bilib. Heykəl nəinki qadınları, eləcə də bütün insanları sanki döyüşə aparır. Köləliyi ayaqlayaraq başlanan bu döyüş Fuad Əbdürrəhmanov dünyagörüşünü yüzdə yüz əks edib. Çünki o bir sənətçi olaraq Şərq ölkələrini gəzirdi və başda Azərbaycan olmaqla bu ölkələrdə qadın hüququnun pozulmasını, cəmiyyət daxili demokratiyanın iflasa uğramasını gözləri ilə görürdü. 1960-cı ildə tamamladığı bu heykəl heykəltaraşın bir növ demokratik baxışlarının təcəssümüdür.

Heykəlin tarixi və taleyi...

1915-ci ildə Şəkidə anadan olan Fuad Əbdürrəhmanov həm rəssamlıq məktəbində, həm də Sankt- Peterburqda memarlıq və boyakarlıq İnsitutunda təhsil alarkən öz orijinallığı ilə seçilirdi. O, əsasən Şərq ruhlu, Qərb düşüncəli insan kimi digərlərindən fərqlənirdi. Əsərlərinə baxanda da bunu çox asanlıqla hiss etmək olar. Müəllifi olduğu Buxaradakı İbn Sina, Düşənbədəki Rüdakinin abidələri onu Şərq vurğunu olan bir sənətkar kimi dəyərləndirir. Əsərlərində də Şərq elementini xüsusi qabartmaqla onlara ölməzlik qazandırıb. Məsələn, Şərq fəlsəfəsi poeziyası və sənət aləmində olan sonsuzluq, irrasionallıq, məçhulluq elə yazının qəhrəmanı olan “Azad qadın” heykəlində də özünü göstərir. Heykəldə İraqda ucaldılan “İraq qadını” abidəsindən də təsirlənmə az deyil. Amma burda əsas iş təbii ki, müəllifin payına düşür. Belə ki, o, bu heykəldə sırf Azərbaycan mentaliteti və onun problemlərini ustalıqla qabarda bilib. 1959-cü ildə heykəl Peterburqda tuncdan hazırlanaraq Bakıya gətirilir. Heykəltaraş və memar tərəfindən yer seçilir. "Nizami" metrostansiyasının qarşısı ən strateji yer kimi dəyərləndirilir. Çünki Dağüstü parka gediş burdan başlayırdı və həddindən artıq yüksək postamentə sahib olan abidə hər tərəfdən çox yaxşı görünəcəkdi. Həddindən artıq hündür olan postament sonda diqqəti üzərində olan qadına çox böyük ustalıqla yönəldə biləcəkdi. Beləliklə, şüuraltına təsirin əla variantı kimi seçilən hündür postament bir müddət öz işini çox böyük ustalıqla görə bildi. Keçmiş zamanda danışmağımız heç də təsadüfi deyil. Çünki 1960-cı ildə heykəl indiki yerində qoyulanda hazırda parıltılı şüşələri ilə göz oxşayan bina yox idi. Onun əvəzində iki mərtəbəli bir bina yerləşirdi. Heykəl də bu binanın fonunda öz görüm nöqtəsini itirmirdi. İstər dağüstü parkdan, yaxud hansısa istiqamətdən baxanda diqqəti öncə “Azad qadın” çəkirdi. Bu zaman abidənin şüura nüfuz etmə imkanı da çox idi. Amma hazırda "Azad qadın"ın arxasındakı Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin çoxmərtəbəli binası heykəlin görüm nöqtəsini boğub. Uzaqdan baxanda yalnız hündür postament diqqəti çəkir ki, bu da əsərin kompozisiyasında natamamlıq yaradır.

O kimdir...

“Azad Qadın” heykəlini Cəfər Cabbarlının “Sevil” pyesindəki Sevilin daşlaşmış forması zənn edirlər. Heykəlrtaraş heykəllə bağlı xatirələrində bu haqda heç nə deməyib. Amma sənətşünaslar və elit ziyalı cəmiyyət heykəlin məhz, Sevilin protipi olduğunu vurğulayır. Hər iki obraz çadrasını başından yerə tullamaqla əsarətə qarşı çıxdığından Cəfərin obrazı ilə Fuadın obrazının eyniliyini vurğulayanlar da var. Qeyd edək ki, 1929-cu ildə Azərbaycan kinosunun ilk incilərindən olan “Sevil” filmi çəkildi. Baş rolda çıxış edən Azərbaycanın ilk kino aktrisası İzzət Orucova özündə “Azad qadın” heykəlinin daşıdığı mətinliyi çox gözəl əks etdirib. Buna görə də heykəli aktrisaya daha çox bənzətmək olar. 1929-cu ildə çəkilən bu film Azərbaycan qadınının düçar olduğu əsarəti çox gözəl əks edə bilmişdi.

İşıqlara qarışıb itən heykəl

Heykəlin üzləşdiyi problemlərdən biri də günəşli havada işıq şüalarının içində itməsidir. Belə ki, arxasında yerləşən parıltılı şüşələrlə hörülmüş inzibati dövlət müəssisinə malik bina heykəlin dəyərini az qala heçə endirməməkdədir. Əvvəla, onun çox hündür olması istənilən rakursda heykəlin görüm nöqtəsini zəiflədir. Hündür postament diqqətləri özünə nisbətdə xeyli kiçik olan azad qadına ünvanlaya bilmir. Vaxtilə, abidə qoyulanda bu məqam nəzərə alınmayıb. Çünki heç kimin ağlına da gəlməzdi ki, hər şey bu qədər tez bir zamanda dəyişəcək. Ona görə də kürsülüyün üzərində azad qadın abidəsini böyütməyi lazım bilməyiblər. İkinci problem isə şüşələrdən düşən parıltı heykələ diqqəti heçə endirir. Göz əzəmətli binadan enən şüalar qarşısında heykələ ünvanlana bilmir. Hətta fotoqraflar da abidəni son zamanlar sağ və sol yandan çəkməyə məcbur olublar. Çünki qarşıdan çəkiliş demək olar ki, mümkün deyil.

Elmin Nuri


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
İraq İrana neft ixracatını dayandırıb
16.02.2019, 13:03

İraq İrana neft ixracatını dayandırıb

Gimnastımız Dünya Kubokunun finalına çıxdı
16.02.2019, 12:48

Gimnastımız Dünya Kubokunun finalına çıx

ATƏT-in baş katibi: "Rusiya Cənubi Qafqazda münaqişələrin həllində mühüm rol oynayır"
16.02.2019, 12:35

ATƏT-in baş katibi: "Rusiya Cənubi Qafqazda münaqişələrin həllində mühüm rol oynayır"

İsmayıllıda 16 min 500 manatlıq oğurluq edənlər tutuldu
16.02.2019, 12:15

İsmayıllıda 16 min 500 manatlıq oğurluq edənlər tutuldu

Vida günü deyə bilmədiklərim...
16.02.2019, 12:00

Vida günü deyə bilmədiklərim...

Baş redaktora ağır itki üz verdi
16.02.2019, 11:41

Baş redaktora ağır itki üz verdi

Azərbaycana xeyli qızıl gətirilməsinin qarşısı alındı
16.02.2019, 11:28

Azərbaycana xeyli qızıl gətirilməsinin qarşısı alındı

İsmayıllıda marşrut avtobusu 25 yaşlı qızı vurub öldürdü
16.02.2019, 11:12

İsmayıllıda marşrut avtobusu 25 yaşlı qızı vurub öldürdü

Axtarışda olan 29 nəfər saxlanıldı
16.02.2019, 11:10

Axtarışda olan 29 nəfər saxlanıldı

Çeçenistanın naziri Əli Həsənovun açıqlamasına cavab verdi
16.02.2019, 10:44

Çeçenistanın naziri Əli Həsənovun açıqlamasına cavab verdi

Bizimkilər - Ceyhun Əli: “Mənə “Səndə bu alınmayacaq” söyləyənlər də olmuşdu” - FOTOLAR
16.02.2019, 10:25

Bizimkilər - Ceyhun Əli: “Mənə “Səndə bu alınmayacaq” söyləyənlər də olmuşdu” - FOTOLAR

Baytarlıq Xidməti xəstəliklərə görə toplandı
16.02.2019, 10:21

Baytarlıq Xidməti xəstəliklərə görə toplandı

Qərbi Kaspi Universiteti Türkiyənin daha bir universiteti ilə əməkdaşlığa başlayır
16.02.2019, 10:19

Qərbi Kaspi Universiteti Türkiyənin daha bir universiteti ilə əməkdaşlığa başlayır

Cəbhədə erməni təxribatı - kəndlərimi atəşə tutuldu
16.02.2019, 09:55

Cəbhədə erməni təxribatı - kəndlərimi atəşə tutuldu

Azərbaycan çaylarında son durum...
16.02.2019, 09:25

Azərbaycan çaylarında son durum...

Tramp Türkiyəyə yeni səfir təyin etdi
16.02.2019, 09:14

Tramp Türkiyəyə yeni səfir təyin etdi

Dəhşətli qəzanın görüntüləri yayıldı – VİDEO
16.02.2019, 00:54

Dəhşətli qəzanın görüntüləri yayıldı – VİDEO

Şəmkirdə 26 yaşlı gənc bıçaqlandı
16.02.2019, 00:36

Şəmkirdə 26 yaşlı gənc bıçaqlandı

Silahlı hücumda 66 nəfər öldürüldü
16.02.2019, 00:16

Silahlı hücumda 66 nəfər öldürüldü

Paytaxt sakini mənzilində yanaraq öldü
15.02.2019, 23:57

Paytaxt sakini mənzilində yanaraq öldü

Azərbaycan nefti bahalaşıb
15.02.2019, 23:46

Azərbaycan nefti bahalaşıb

Bakıda gənc qız itkin düşdü
15.02.2019, 23:31

Bakıda gənc qız itkin düşdü

Leyla Əliyeva Buzovnada sosial xidmət müəssisəsinin açılışına qatıldı - FOTOLAR
15.02.2019, 23:20

Leyla Əliyeva Buzovnada sosial xidmət müəssisəsinin açılışına qatıldı - FOTOLAR

Nazirlikdən sosial müavinətlərlə bağlı İTTİHAMLARA cavab    
15.02.2019, 23:04

Nazirlikdən sosial müavinətlərlə bağlı İTTİHAMLARA cavab  

Daha 17 uşaq qızılcaya tutuldu
15.02.2019, 22:50

Daha 17 uşaq qızılcaya tutuldu

ABŞ-da fövqəladə vəziyyət elan edildi
15.02.2019, 22:37

ABŞ-da fövqəladə vəziyyət elan edildi

Yüzlərlə etirazçı Yerevan-Tbilisi dəmiryolunu bağladı - VİDEO
15.02.2019, 22:20

Yüzlərlə etirazçı Yerevan-Tbilisi dəmiryolunu bağladı - VİDEO

Şamaxıda yenidən vulkan püskürdü
15.02.2019, 22:06

Şamaxıda yenidən vulkan püskürdü

Özünü asan qızı polislər xilas etdi
15.02.2019, 21:49

Özünü asan qızı polislər xilas etdi

Elmar Məmmədyarov Almaniyada Qarabağ münaqişəsini müzakirə etdi
15.02.2019, 21:36

Elmar Məmmədyarov Almaniyada Qarabağ münaqişəsini müzakirə etdi

“Azərsu”ya məxsus avtomobil avtobusa çırpıldı
15.02.2019, 21:23

“Azərsu”ya məxsus avtomobil avtobusa çırpıldı

ABŞ bu ölkəyə qarşı sanksiyaları sərtləşdirir
15.02.2019, 21:11

ABŞ bu ölkəyə qarşı sanksiyaları sərtləşdirir

Leyla Əliyeva Balaxanıda sahibsiz itlərə qayğı mərkəzinin açılışında - FOTOLAR
15.02.2019, 20:57

Leyla Əliyeva Balaxanıda sahibsiz itlərə qayğı mərkəzinin açılışında - FOTOLAR

Hindistan Pakistandakı səfirini geri çağırdı
15.02.2019, 20:43

Hindistan Pakistandakı səfirini geri çağırdı

Almaniya müdafiə xərclərini artırır
15.02.2019, 20:29

Almaniya müdafiə xərclərini artırır

Nazir günərzi qayğı mərkəzində - FOTOLAR
15.02.2019, 20:16

Nazir günərzi qayğı mərkəzində - FOTOLAR

Bakıda 20 yaşlı qızı vurub hadisə yerindən qaçdılar
15.02.2019, 20:01

Bakıda 20 yaşlı qızı vurub hadisə yerindən qaçdılar

Azərbaycan vətəndaşları Türkiyədə şəxsiyyət vəsiqəsi ala biləcək
15.02.2019, 19:58

Azərbaycan vətəndaşları Türkiyədə şəxsiyyət vəsiqəsi ala biləcək

Azərbaycanın daha beş rayonunda “ASAN Xidmət” mərkəzləri açılacaq
15.02.2019, 19:49

Azərbaycanın daha beş rayonunda “ASAN Xidmət” mərkəzləri açılacaq

İsmayıllıda marşrut avtobusu qadını vuraraq öldürüb
15.02.2019, 19:38

İsmayıllıda marşrut avtobusu qadını vuraraq öldürüb

Prezidentin köməkçisi “Neolit”dəki insidentə münasibət bildirib
15.02.2019, 19:27

Prezidentin köməkçisi “Neolit”dəki insidentə münasibət bildirib

Əsrlər sonra açıqlandı: Hürrəmin məktubları
15.02.2019, 19:16

Əsrlər sonra açıqlandı: Hürrəmin məktubları

Azərbaycan Ukraynaya avtomobil ixrac edəcək
15.02.2019, 19:09

Azərbaycan Ukraynaya avtomobil ixrac edəcək

Pensiyaların iki aylıq artımla verilməsinə başlanılıb
15.02.2019, 19:01

Pensiyaların iki aylıq artımla verilməsinə başlanılıb

Ötən il ən böyük hərbi büdcəyə malik ölkələri məlum oldu
15.02.2019, 18:50

Ötən il ən böyük hərbi büdcəyə malik ölkələri məlum oldu

Elmar Məmmədyarov ukraynalı həmkarı ilə görüşüb
15.02.2019, 18:39

Elmar Məmmədyarov ukraynalı həmkarı ilə görüşüb

Tramp barışıq üçün maliyyə nazirini Çinə göndərdi
15.02.2019, 18:24

Tramp barışıq üçün maliyyə nazirini Çinə göndərdi

Sendviç oğurlayan deputat mandatından imtina etdi
15.02.2019, 18:17

Sendviç oğurlayan deputat mandatından imtina etdi

Məmmədyarov və Mnatsakanyan Münhendə görüşə bilər
15.02.2019, 18:06

Məmmədyarov və Mnatsakanyan Münhendə görüşə bilər

Rüstəm Xəlilov seçicilərlə görüşləri davam etdirir - FOTOLAR
15.02.2019, 17:52

Rüstəm Xəlilov seçicilərlə görüşləri davam etdirir - FOTOLAR

ARXİV