Müasir iqtisadi şəraitdə kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı dövlət siyasətinin prioritetlərindən biridir. Bu məqsədlə, dövlət tərəfindən Azərbaycan Biznesinin İnkişafı Fondu (ABİF) kimi qurumlar vasitəsilə sahibkarlara aşağı faizli, güzəştli kreditlər təklif olunur. Lakin bir çox sahibkar bu vəsaitləri əldə etmək üçün tələb olunan biznes-planı sadəcə rəsmi, bürokratik bir əngəl kimi qəbul edir. Bəs həqiqətənmi belədir? Təcrübə göstərir ki, ətraflı hazırlanmış biznes-plan təkcə kredit üçün formal tələb deyil, həm də layihənin uğur qazanmasının fundamental zəmanətidir.
Biznes-Plan nədir və niyə bu qədər vacibdir?
“İqtisadi İnkişafa və Aqrar Layihələrə Dəstək” İB-nin maliyyə meneceri biznes-planlaşdırma üzrə ekspert Elman Əsədovun sözlərinə görə, biznes-plan bir ideyanın reallığa çevrilməsinin memarlıq layihəsi və baş smetasıdır. Heç bir investor və ya maliyyə qurumu, qarşısında dəqiq bir layihə, material smetası və gəlirlilik hesablaması olmayan bir biznesə vəsait ayırmaz. Güzəştli kredit verən qurumlar da eyni məntiqlə investor rolunda çıxış edir və yatırdıqları vəsaitin taleyini aydın görmək istəyirlər.
Eksperin fikrincə, Biznes-planın kredit qurumları üçün əhəmiyyətini bir neçə əsas istiqamətdə qruplaşdırmaq olar:
Layihənin ciddiliyinin və peşəkarlığın təsdiqi - Maliyyə qurumuna təqdim edilən biznes-plan, ilk növbədə, sahibkarın öz ideyasına nə dərəcədə ciddi yanaşdığının göstəricisidir. O, sahibkarın sadəcə bir həvəslə hərəkət etmədiyini, bazarı araşdırdığını, rəqiblərini analiz etdiyini, xərclərini hesabladığını və prosesləri planlaşdırdığını sübut edir. Bu sənəd, sahibkarın "mən bacararam" vədindən, "mən bunu necə bacaracağımı bilirəm" iddiasına keçididir və ilkin etimadı formalaşdıran əsas amildir.
Maliyyə dayanıqlığının və rentabelliyin sübutu - Kredit verən qurumun əsas sualı budur: "Bu layihə pul qazanacaqmı və mənim pulumu geri qaytara biləcəkmi?" Biznes-planın maliyyə bölməsi (gəlir-çıxar proqnozları, pul vəsaitlərinin hərəkəti, zərərsizlik nöqtəsi) məhz bu suala rəqəmlərlə cavab verir. O, layihənin nə qədər müddətdən sonra mənfəətə çıxacağını, kreditin hansı gəlirlər hesabına geri ödəniləcəyini şəffaf şəkildə ortaya qoyur.
Risklərin analizi və idarə olunması - Hər bir biznes fəaliyyəti müəyyən risklər daşıyır. Peşəkar investor bilir ki, "risksiz biznes" anlayışı mövcud deyil. Onlar riskdən qorxan deyil, riski idarə edə bilən sahibkar axtarırlar. Biznes-plan, layihənin qarşılaşa biləcəyi potensial təhlükələri (bazarın daralması, xammal bahalaşması, rəqabət təzyiqi) əvvəlcədən analiz etməyə və onlara qarşı "B planı"nın (ehtiyat strategiyalarının) olduğunu göstərməyə imkan verir. Bu, layihənin gözlənilməz zərbələrə qarşı davamlı olduğunu nümayiş etdirir.
Dövlət vəsaitlərinin məqsədli istifadəsinə nəzarət (hesabatlılıq) - Güzəştli kreditlər dövlət vəsaitləridir və konkret iqtisadi hədəflərə (regionların inkişafı, yeni iş yerlərinin açılması, ixrac potensialının artırılması) yönəldilir. Biznes-plan bu vəsaitlərin hara və necə xərclənəcəyini əks etdirən rəsmi bir öhdəlik sənədidir. Planda göstərilən xərclər smetası, dövlət pulunun təyinatı üzrə – məsələn, avadanlıq alınmasına, xammala sərf olunmasına, şəxsi ehtiyaclara yönəldilməməsinə nəzarət etmək üçün əsas vasitədir.
Sahibkarın özü üçün "Yol Xəritəsi" - Bəlkə də ən vacib məqam budur: biznes-plan ilk növbədə bank və ya fond üçün deyil, sahibkarın özü üçün lazımdır. Planı hazırlama prosesi sahibkarı öz ideyasını kağız üzərində simulyasiya etməyə məcbur edir. Məhz bu prosesdə ideyadakı boşluqlar, nəzərdən qaçan xərclər, yanlış hesablanan bazar tutumu üzə çıxır. Başqa sözlə, biznes-plan sahibkara real sərmayə yatırmazdan əvvəl bütün səhvləri "kağız üzərində" etmək və onları pul itirmədən düzəltmək üçün unikal bir fürsət verir.
Yekun olaraq, güzəştli kredit almaq üçün tələb olunan biznes-plan, sahibkarın yoluna əlavə bir maneə deyil, onun bu yolu uğurla getməsi üçün hazırlanmış bir xəritədir. O, maliyyə qurumları üçün bir sübut, dövlət üçün bir hesabatlılıq zəmanəti, sahibkarın özü üçün isə reallığa əsaslanan strateji bələdçidir. Bu sənədə vaxt və enerji sərf etmək, layihənin uğuruna qoyulan ilk və ən vacib investisiyadır.
