Bu gün - sentyabrın 1-də Bişkekdə Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarovun sədrliyi ilə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) Zirvə Görüşü və “ŞƏT plus” formatında sammit keçirilir.
Dünən - avqustun 31-də Bişkekdə IV Dünya Köçəri Oyunlarının açılış mərasimi də baş tutub.
Avqustun 30-31-də bir sıra xarici ölkələrin liderləri və yüksək vəzifəli dövlət rəsmiləri, eləcə də beynəlxalq təşkilatların rəhbərləri Qırğızıstana gəliblər.
Maraqlıdır, dövlət başçıları və nümayəndələri Qırğızıstana hansı təyyarələrlə səfər ediblər?
Modern.az saytı xarici KİV-lərə istinadən yüksək vəzifəli qonaqların Bişkekə uçduqları təyyarələr barədə məlumatları təqdim edir.
Məlumatlar açıq mənbələrdə və hava gəmilərinin izlənməsi xidmətlərində mövcud olan informasiyalar əsasında hazırlanıb.
Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev Qırğızıstana hökumətə məxsus “Airbus A330-243” təyyarəsi ilə uçub. Bu təyyarə Qazaxıstan hökumətinə məxsusdur və ölkənin yüksək səviyyəli rəhbərliyinin daşınması üçün istifadə olunur.
“Airbus A330-200” genişgövdəli, iki mühərrikli uzaqməsafəli sərnişin təyyarəsidir.
“Airbus” şirkəti tərəfindən hazırlanmış təyyarədə “fly-by-wire” uzaqdan idarəetmə sistemi və elektron kokpit arxitekturası tətbiq edilir. “Airbus A330-200” təyyarəsi gövdəsinin daha qısa olması ilə seçilir, eyni zamanda daha böyük yanacaq çəninə və daha az sərnişin tutumuna malikdir. Təyyarə “Boeing 767-300” modelinə rəqib kimi hazırlanıb.
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin avqustun 31-də Qırğızıstana Prezident təyyarəsi olan “İl-96-300PU(M)” ilə gəlib. Təyyarəni Rusiya Prezidentinin İşlər İdarəsinə tabe olan “Rossiya” Xüsusi Uçuş Dəstəsi istismar edir. Təyyarənin istehsalçısı Voronej Aviasiya Zavodudur.
Bu avialayner Prezident aviasiya dəstəsinin ən yeni təyyarələrindən biridir.
Rusiya mediasının məlumatına görə, “İl-96-300PU(M)” genişgövdəli, dörd mühərrikli uzaqməsafəli təyyarədir. Onun uzunluğu 55 metr, qanad açıqlığı 60 metr, maksimal sürəti təxminən 900 km/saat, uçuş məsafəsi isə 10 min kilometrdən çoxdur.
Prezident təyyarəsində ayrıca kabinetlər, konfrans zalı, istirahət zonası, danışıqlar otaqları, tibbi bölmə və qorunan rabitə sistemləri mövcuddur.
Türkiyə lideri Rəcəb Tayyib Ərdoğan həyat yoldaşı Əminə Ərdoğanla birlikdə Qırğızıstana Türkiyə Prezidentinin “Airbus A330-243 Prestige” təyyarəsi ilə uçub.
Təyyarə “Airbus A330-200” modelinin modifikasiyasıdır və ABŞ şirkəti tərəfindən prezidentin ehtiyaclarına uyğun şəkildə yenidən təchiz edilib.
Türkiyə mediasının məlumatına görə, təyyarə 2014-cü il avqustun 29-da İstanbula gətirilib. Bu, Ərdoğanın Türkiyə Prezidenti kimi andiçmə mərasimindən bir gün sonraya təsadüf edib.
İlkin olaraq ağ rəngdə olan təyyarə üç gün ərzində Türkiyə bayrağının qırmızı-ağ rənglərinə boyanıb. Təyyarənin quyruq hissəsinə aypara və ulduz təsviri də əlavə edilib.
Hava gəmisi Prezident təyyarəsi kimi ilk dəfə 2014-cü il sentyabrın 1-də Ərdoğanın Şimali Kiprə birinci rəsmi səfəri zamanı istifadə olunub.
“Airbus A330-200” genişgövdəli uzaqməsafəli sərnişin təyyarəsidir və yanacaq doldurmadan ən azı 15 min kilometr məsafə qət edə bilir. Prezident versiyasında təyyarə 90 sərnişin üçün nəzərdə tutulub və iclas zalları, həmçinin istirahət otaqları ilə təchiz edilib.
Türkiyə mediasının yazdığına görə, “Airbus A330-200” təyyarəsinin qiyməti 2014-cü ilin məzənnəsi ilə təxminən 221 milyon dollar olub. Onun Prezidentin ehtiyaclarına uyğunlaşdırılması üçün isə əlavə olaraq ən azı 100 milyon dollar xərclənib.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva avqustun 31-də Qırğızıstana Azərbaycan hökumətinə məxsus “Boeing 767-32L(ER)” VIP təyyarəsi ilə gedib.
Təyyarə Azərbaycanın milli aviadaşıyıcısı “Azərbaycan Hava Yolları” (AZAL) tərəfindən istismar olunur.
Təyyarə əvvəlcə 2010-cu ildə 4K-BAKU-1 qeydiyyat nömrəsini daşıyıb, 2011-ci ildən isə hazırkı 4K-AI01 qeydiyyat nömrəsi ilə uçur.
“Boeing 767-300ER” genişgövdəli, uzaqməsafəli sərnişin təyyarəsidir. Yanacaq doldurmadan təxminən 11 min kilometr məsafə qət edə bilir. Standart sərnişin versiyasında 350 nəfərədək sərnişin daşımaq mümkündür. VIP versiyasında isə oturacaqların sayı xeyli azaldılıb.
Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko avqustun 31-də Qırğızıstana Prezident təyyarəsi olan “Boeing 767-300ER” ilə enib. Təyyarə Belarusun milli aviadaşıyıcısı “Belavia” tərəfindən hökumətin tapşırığı ilə istismar olunur və faktiki olaraq Prezidentin istifadəsinə təhkim edilib.
Təyyarə ilk dəfə 2004-cü ilin oktyabrında Türkmənistanın “Turkmenistan Airlines” aviaşirkətinə təhvil verilib. 2012-ci ilədək Türkmənistan hökumətinin adından istismar olunan təyyarə həmin il Belarus hökumətinin istifadəsinə keçib. Bundan sonra Lukaşenkonun səfərləri üçün istifadə edilir. Bu avialayner Belarusun “1 nömrəli təyyarəsi” hesab olunur.
Xarici mətbuatda yayılan məlumatlara görə, 2024-cü ilin avqustunda ABŞ Maliyyə Nazirliyi bu “Boeing 767-300ER” təyyarəsini Lukaşenkonun marağında olan əmlak kimi sanksiya siyahısına daxil edib. Böyük Britaniya isə daha əvvəl – 2021-ci ildə bu təyyarəyə xidmət göstərilməsinə analoji məhdudiyyətlər tətbiq edib.
Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif Qırğızıstana hökumətə məxsus “Airbus A319-112” təyyarəsi ilə gəlib.
Təyyarə Pakistan Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən istismar olunur və Nur Xan aviabazasında yerləşən 35-ci Qarışıq Nəqliyyat Aviasiya qanadının 12-ci “Burraqs” VIP eskadrilyasına daxildir.
Təyyarə Pakistan hökumətinin aviaparkına daxil edilməzdən əvvəl müxtəlif xarici aviaşirkətlər tərəfindən istismar olunub.
“Airbus A319-112” dar gövdəli, qısa və orta məsafəli sərnişin təyyarəsidir. Təxminən 6800 kilometr uçuş məsafəsinə malikdir. Standart sərnişin konfiqurasiyasında 156 nəfərədək sərnişin daşıya bilir. Hökumət üçün VIP versiyasında isə oturacaqların sayı xeyli azdır.
Bu tip təyyarələr Pakistanın dövlət rəhbərlərinin - Prezident, baş nazir və Hərbi Hava Qüvvələri Qərargah rəisinin daşınması üçün istifadə olunur.
Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev Qırğızıstana “Boeing 787-8 Dreamliner” təyyarəsi ilə uçub.
Təyyarə Özbəkistan hökuməti tərəfindən istismar olunur və dövlətə məxsus “Uzbekistan Airways” aviaşirkətinin balansındadır.
Özbəkistan “Boeing 787-8” təyyarəsini xüsusi olaraq dövlət başçısı üçün VIP komplektasiyada sifariş edib. Təyyarə “Boeing” korporasiyası tərəfindən 2018-ci ildə istehsal olunub.
“Boeing 787-8 Dreamliner” genişgövdəli, uzaqməsafəli sərnişin təyyarəsidir. Yanacaq doldurmadan 14 min kilometrədək məsafə qət edə bilir. Gövdəsi müasir kompozit materiallardan hazırlanıb ki, bu da yanacaq səmərəliliyini artırır.
Standart sərnişin versiyasında 242 nəfərədək sərnişin daşıya bilən təyyarənin VIP versiyasında nümayəndəlik və yaşayış bölmələrinin olması səbəbindən oturacaq sayı xeyli azdır.
Tacikistan Prezidenti Emomali Raxmon avqustun 31-də Qırğızıstana hökumətin istifadə etdiyi və “Somon Air” aviaşirkəti tərəfindən istismar olunan “Boeing 787-8 Dreamliner” təyyarəsi ilə eniş edib.
“Somon Air” 2008-ci ildə yaradılmış Tacikistanın milli aviadaşıyıcısıdır.
Bu, yeni təyyarə deyil. Təyyarə əvvəllər Meksikanın prezident təyyarəsi olub. Meksika 2023-cü ilin aprelində onu Tacikistan hökumətinə 92 milyon dollara satıb.
Razılaşmadan sonra təyyarə ABŞ-ın San-Bernardino şəhərində yenidən qeydiyyatdan keçirilib, texniki xidmətdən keçirilib, yeni rənglənmə alıb və EY-001 qeydiyyat nömrəsini əldə edib.
2023-cü il mayın 16-da Prezident Emomali Raxmon bu təyyarə ilə ilk rəsmi səfərini Pekinə həyata keçirib.
“Boeing 787-8” genişgövdəli, uzaqməsafəli təyyarədir və eniş etmədən 14 min kilometrədək məsafə qət edə bilir.
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan avqustun 31-də Qırğızıstana “FlyOne Armenia” aviaşirkətinə məxsus “Airbus A320-200” təyyarəsi ilə uçub.
“FlyOne Armenia” 2021-ci ildə yaradılmış Ermənistanın aşağıbüdcəli aviaşirkətidir və İrəvanın Zvartnots hava limanında yerləşir.
Təyyarə “Airbus A320” komplektasiyasına daxil olan dar gövdəli sərnişin reaktiv layneridir, qısa və orta məsafəli uçuşlar üçün nəzərdə tutulub. 2026-cı ilin avqustunun sonuna olan məlumata görə, aviaşirkətin parkında yeddi “Airbus A320” və iki “Airbus A321” təyyarəsi istismarda olub.
İran Prezidenti Məsud Pezeşkian Qırğızıstan paytaxtına İranın “Meraj Airlines” aviaşirkətinə məxsus “Airbus A321-200” təyyarəsi ilə gəlib.
“Meraj Airlines” 2010-cu ildən sərnişindaşıma bazarında fəaliyyət göstərən İran şirkətidir. Aviaşirkət İran daxilində və xaricdə həm müntəzəm, həm də çarter reysləri həyata keçirir.
“Airbus A321-200” A320 komplektasiyasının uzadılmış gövdəyə malik modelidir. “Meraj Airlines” parkında bu tipdən bir neçə təyyarə, o cümlədən EP-SSM və EP-SSN qeydiyyat nömrəli təyyarələr var.
İran dövlət başçıları xarici ölkələrə rəsmi səfərlər zamanı ənənəvi olaraq “Meraj Airlines” də daxil olmaqla iri İran aviadaşıyıcılarının təyyarələrini icarəyə götürürlər.
Vyetnamın xanım vitse-prezidenti Vo Thi An Suan Çinin ən böyük aviadaşıyıcısı olan “China Southern Airlines” şirkətinin təyyarəsi ilə Qırğızıstana gəlib.
Vyetnam nümayəndə heyətinin bu miqyasda uzunməsafəli dövlət səfərləri üçün öz hava parkı yoxdur.
Hindistanın Baş naziri Narendra Modi “Boeing 777-300ER” təyyarəsi ilə Qırğızıstana enib.
Bu, Hindistanın yüksək səviyyəli rəhbərliyinin – prezident, vitse-prezident və baş nazirin - daşınması üçün istifadə etdiyi iki təyyarədən biridir. Bu reyslər “India One / Air India One” çağırış siqnalı ilə tanınır.
Təyyarə əvvəllər “Air India” şirkətinə məxsus olub və VT-ALW qeydiyyat nömrəsini daşıyıb. Daha sonra dövlət rəhbərlərinin daşınması üçün yenidən təchiz edilib və 2020-ci ilin oktyabrından K7067 qeydiyyat nömrəsi ilə Hindistan hökumətinin VIP konfiqurasiyasında istifadə olunur.
Təyyarə 2017-ci ildə istehsal olunub. “Air India” şirkəti onu 2018-ci ilin əvvəlində VT-ALW qeydiyyat nömrəsi ilə qəbul edib. Lakin 2018-ci il iyunun 29-da istismardan çıxarılıb və yenidən təchiz olunması üçün ABŞ-ın Fort-Uort şəhərinə göndərilib.
Təyyarənin hökumət üçün VIP versiyaya çevrilməsi 2018-ci ilin iyulundan 2020-ci ilin oktyabrına qədər davam edib. 2020-ci il oktyabrın 23-də K7067 qeydiyyat nömrəsi ilə ABŞ-dan Dehliyə uçub və Hindistan hökumətinin sərəncamına verilib.
Hindistan mənbələrinin məlumatına görə, təyyarədə LAIRCM (Large Aircraft Infrared Countermeasures) müdafiə kompleksi və özünümüdafiə sistemi quraşdırılıb. Bu sistem raket təhlükəsini aşkarlamaq və infraqırmızı tuşlanan raketlərə qarşı mübarizə aparmaq üçün nəzərdə tutulub.
Monqolustan Prezidenti Uxnagiyn Xurelsux “MIAT Mongolian Airlines” aviaşirkətinə məxsus “Boeing 737-8 MAX” təyyarəsi ilə Qırğızıstana uçub.
Təyyarə Çingiz xanın kiçik oğlu, Monqol imperiyasının dörd ulusundan birinin sərkərdəsi və hökmdarı Toluyun şərəfinə “Tolui Khaan” adlandırılıb.
Təyyarənin ilk uçuşu 2019-cu il yanvarın 16-da həyata keçirilib.
Təyyarə iki “CFM International LEAP-1B27” mühərriki ilə təchiz olunub. O, “Avolon” şirkətindən lizinq yolu ilə “MIAT”a verilib. Rəsmi təhvilvermə mərasimi 2019-cu il yanvarın 30-da Sietldə, “Boeing Field” hava limanında keçirilib.
Bu, “MIAT”ın sifariş etdiyi üç “Boeing 737 MAX” təyyarəsindən birincisi olub.
Çin Prezidenti Si Cinpin avqustun 30-da “Air China” aviaşirkətinə məxsus “Boeing 747-8I” təyyarəsi ilə Qırğızıstana gəlib.
“Boeing 747-8I” “Boeing 747” komplektasiyasının ən böyük və müasir modifikasiyasıdır. Bu komplektasiyadan olan təyyarələr “göylərin kraliçası” kimi tanınır.
“Boeing 747-8I” dünyanın ən uzun seriya istehsalı olan sərnişin təyyarəsidir. Onun gövdəsinin uzunluğu 76 metrə, maksimal qalxış çəkisi isə 442 tona çatır. Yanacaq doldurmadan 14 min kilometrədək məsafə qət edə bilir ki, bu da aralıq eniş olmadan qitələrarası uçuşlara imkan verir.
Təyyarə 2014-cü il dekabrın 29-da “Air China” aviaşirkətinə təhvil verilib. 2016-cı ildə Almaniyanın Hamburq şəhərində VIP konfiqurasiyasına uyğunlaşdırılıb.
Hazırda bu təyyarə “Air China” tərəfindən Çin Xalq Respublikası sədrinin xarici səfərləri üçün istifadə olunur.
Ə.Qafarlı
