Soʻnggi haftalarda Rossiyada sentabr oyida boʻlib oʻtadigan Davlat Dumasiga saylovlardan soʻng yangi safarbarlik eʼlon qilinishi haqidagi xabarlar Kreml kun tartibini egallab oldi. Rossiya Prezidenti Vladimir Putin avval Bishkekda "ShHT plyus" formatidagi uchrashuvda, soʻngra 3-sentabr kuni Vladivostokda bu daʼvolarni rad etib, ularni "axborot hujumi" va "dezinformatsiya" deb atadi. Putinning taʼkidlashicha, hozirda armiyaning shaxsiy tarkibga boʻlgan ehtiyoji koʻngilli shartnoma asosida harbiy xizmatga kelganlar hisobiga taʼminlanmoqda va yangi safarbarlikka ehtiyoj yoʻq.
Shunday qilib, hech boʻlmaganda Kremlning hozirgi pozitsiyasiga koʻra, rusiyaliklarni sentabr saylovlaridan soʻng darhol harbiy komissarliklarga chaqiradigan yangi safarbarlik toʻlqini kutilmaydi.
>
Modern.az xabar berishicha, bu yerda ozarbayjonliklar uchun eʼtibordan chetda qolmasligi kerak boʻlgan yana bir jihat bor.
>2022-yil 21-sentabrda Vladimir Putin 647-sonli farmon bilan Rossiyada qisman safarbarlik eʼlon qilgan edi. Bu hujjat bugungi kungacha bekor qilinmagan. Farmonning 4-bandida safarbarlik davrida harbiy xizmatchilar bilan tuzilgan shartnomalar ushbu davr tugaguniga qadar oʻz kuchini saqlab qolishi nazarda tutilgan. Farmonning oʻzida esa safarbarlikning aniq tugash sanasi koʻrsatilmagan.
>Bu "2022-yilgi safarbarlik hali ham yuz minglab odamlarning avtomatik ravishda frontga yuborilishi demakdir" degani emas. 2022-yil kuzidan keyin Rossiyada yangi ommaviy safarbarlik eʼlon qilinmadi va armiyani toʻldirishda asosiy mexanizm shartnoma asosidagi harbiy xizmat va koʻngillilarni jalb qilish boʻldi.
>Biroq, huquqiy nuqtai nazardan, 2022-yilgi farmonning bekor qilinmaganligi muhim nuance hisoblanadi. Yaʼni, Rossiyada safarbarlik rejimining huquqiy bazasi butunlay yoʻqolmagan.
>Rossiyadagi ozarbayjonliklar uchun asosiy savol shuki: kim xavf ostida?
>Bu masalani, ayniqsa, Ozarbayjon jamoasi uchun baholashda bir-biridan farq qiluvchi ikki guruhni ajratish kerak.
>Rossiyada yashovchi Rossiya fuqarosi boʻlgan etnik ozarbayjonliklar Rossiya qonunchiligiga asosan safarbarlik mexanizmining potentsial subyektlaridir. 2020-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Rossiyada oʻzini ozarbayjonlik deb koʻrsatgan 474 576 kishi boʻlgan. Boshqa guruh esa Ozarbayjon Respublikasi fuqarolaridir. Rossiya Ichki ishlar vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 2025-yilda turli toifalar boʻyicha 224 397 Ozarbayjon fuqarosi Rossiyada migratsiya roʻyxatida boʻlgan. Bu raqam Rossiyada yashovchi barcha ozarbayjonliklarning soni emas, balki aynan Ozarbayjon fuqarolarining roʻyxatga olinishi bilan bogʻliq koʻrsatkichdir.
>Ozarbayjon fuqarosining Rossiyada boʻlishi uni avtomatik ravishda Rossiya safarbarligining subyektiga aylantirmaydi. Ammo boshqa xavf mavjud: Rossiya armiyasida xorijiy fuqarolarni shartnoma asosida xizmatga jalb qilish. Aynan shu kanal Ozarbayjon fuqarolari uchun alohida xavf tugʻdiradi.
>
Urush allaqachon ozarbayjonliklarning hayotiga taʼsir qilgan
>Rossiya-Ukraina urushida ozarbayjonliklarning ishtiroki yangi masala emas. Turli vaqtlarda ham Ukraina, ham Rossiya tomonida ozarbayjonliklarning jang qilgani haqida maʼlumotlar tarqalgan.
>2022-yilda, masalan, Ukraina Ozarbayjonliklari Radasining vakili Ukraina Qurolli Kuchlari saflarida taxminan 500 etnik ozarbayjonlik jang qilganini va oʻsha davrgacha ular orasida halok boʻlganlar borligini eʼlon qilgan edi. Rossiya armiyasida ham minglab ozarbayjonliklarning xizmat qilgani, yuzlab vatandoshlarimizning halok boʻlganiga oid faktik dalillar mavjud.
>Ozarbayjon Bosh prokuraturasi ham xorijiy mamlakatlarda, jumladan Ukrainadagi urushda Ozarbayjon fuqarolarining ishtirokiga oid faktlar oʻrganilayotganini maʼlum qildi. Muassasaning bayonotlarida janglar paytida Ozarbayjon fuqarolari orasida halok boʻlganlar, yaralanganlar va asirga tushganlar borligi qayd etilgan.
>Bu faktning oʻzi bir narsani koʻrsatadi: urush Rossiyada yashovchi ozarbayjonliklar uchun endi faqat televizorda tomosha qilinadigan uzoq voqea emas.
>
Putin "safarbarlik boʻlmaydi" deydi. Xoʻsh, ertaga-chi?
>Bu yerda asosiy masala Putinnning oʻtgan kungi bayonotini kelajak uchun oʻzgarmas kafolat sifatida qabul qilmaslikdir. Prezidentning hozirda yangi safarbarlikka ehtiyoj yoʻqligini aytishi aniq siyosiy pozitsiyadir. Kreml ham Bishkekda, ham 3-sentabrda bu xabarlarni rad etdi.
>Ammo urush davom etmoqda. Rossiyaning jonli kuchga boʻlgan ehtiyoji esa asosan koʻngillilar va shartnoma asosidagi harbiylar hisobiga qoplanmoqda. Bu model davom etgan taqdirda ham, Rossiyada yashovchi ozarbayjonlik erkaklar uchun xavf butunlay nolga tushmaydi. Ayniqsa, Rossiya fuqaroligiga ega boʻlganlar uchun safarbarlik mexanizmining huquqiy bazasi oʻz kuchida qoladi. Ozarbayjon fuqarolari uchun esa asosiy xavf qonuniy yoki noqonuniy yoʻllar bilan harbiy shartnomaga jalb qilinish va natijada urushga yuborilishdir.
>Boshqacha qilib aytganda, "sentabrda safarbarlik boʻlmaydi" xabari bilan "Rossiyada ozarbayjonliklar uchun harbiy xavf yoʻq" degan xulosani tenglashtirib boʻlmaydi. Putin safarbarlik haqida tarqalgan maʼlumotlarni dezinformatsiya deb atashi mumkin. Ammo 2022-yilda imzolangan 647-sonli farmonning huquqiy izi hali ham qolmoqda, Rossiya-Ukraina urushi esa hali tugamagan.
