20 yanvar 2019, Bazar
Ana Səhifə - ÖLKƏ - 7 tankın, iki infarktın hesabına başa gələn Cəfər Cabbarlı heykəli - LAYİHƏ
7 tankın, iki infarktın hesabına başa gələn Cəfər Cabbarlı heykəli - LAYİHƏ
23.09.2013, 15:04

Modern.az saytı “Yeni Bakının köhnə heykəlləri” adlı yeni layihədə ikinci yazını təqdim edir. Əsasən Bakıda uzun illər öncə ucaldılan heykəllərə həsr olunan bu layihədə abidələrin tarixi, hazırlanma prosesi onların taleyi ilə bağlı maraqlı məlumatlar açıqlanır. İkinci yazı paytaxtın ən gəlimli-gedimli yerində ucaldılan Cəfər Cabbarlı heykəlidir.

1982-ci ildə açılışı olan heykəlin müəllifi Mirəli Mirqasımov, arxitektoru isə Yusif Axundov olub.

Bakı... 1980-ci illər... İndikindən fərqli olaraq rayonlardan, yaxud sovet ölkələrindən gələn qonaqları, xüsusən də tələbələri o vaxt Neft və Kimya İnsitutunun yanında ucalan Cəfər Cabbarlı heykəli çox cəlb edirdi. Hamı bir anlıq da olsa dayanır, o vaxt hələ yeni tikililərin qurbanına çevrilməmiş Cəfər Cabbarlı heykəlinə məmnunluqla tamaş edirdilər. Bu 1980-ci illərin Bakısı idi....

Bakı 2013-cü il.... Yeni tikililər və. s. Hətta Neft və Kimya İnsitutunun adı da dəyişilərək Neft Akademiyası adlanır. Və o akademiyanı “AZİ” kimi bilən adamları, vağzaldan Bakıya təşrif buyuranları bu yeniliklər arasında bir yetim uşaq kimi boynunu qısan “Cəfər Cabbarlı” heykəli qətiyyən maraqlandırmır. Heykəl göyərçinlərdən, bir də “28 May”a görüş təyin edənləri, biri-birini tez və rahat tapmaq üçün onun ətrafında gözləyən “qaqaşlar”dan başqa heç kimi maraqlandırmır.

“Cəfər mənim əlimlə həyata ikinci dəfə gəlib. Onu bətndə boğa bilmərəm. Bu günahdır".

Bu sözlər Cəfər Cabbarlı heykəlinin müəllifi Mirəli Mirqasımova məxsusdur. O, bu arzusuna çox çətin mərhələləri keçərək çata bilib. Beləliklə, Cəfər Cabbarlı 1982-ci ildə martın 22-də 83 yaşında yenidən “dünyaya gəldi”. O, hansı mərhələlərdən keçdi, heykəlin hazırlanmasına necə nail olundu, bu haqda məlumat veriləcək. İndi isə 1982-ci il 22 martından bu günə qayıdaq.

“O yəqin böyük kimyaçıdır”

2013-cü il… Göyərçinlərin bir növ “qərargahına” çevrilən heykəl insanları da elə bu cəhətinə görə cəlb edir. Başqa cəhətinə görə cəlb etmək demək olar ki, mümkünsüzdür. Çünki öz görüm nöqtəsini itirən heykəl hamı üşün maraqsızdır, diqqət cəlb edə bilmir. Heykəltaraşlıqda heykəli müəyyən bir əraziyə qoyarkən mütləq həmin məkana xüsusi diqqət edilir. Belə ki, heykəl həmin məkan və orda olan obyektlərlə müəyyən qədər əlaqədə olmalıdı. Məsələn, elm xadiminin heykəli universitet, akademiya, yaxud kitabxana yanında qoyulur ki, obyektlər bir-bir ilə assosiasiya yaratsın. Bakıdakı konservatoriya qarşısında qoyulan Üzeyir bəy heykəli bu assosiasiyanı qoruyur. Amma təəssüf ki, Cəfər Cabbarlı heykəli barədə bunu demək olmaz. Postamentində yumor və kədəri əks etdirən teatr emblemləri həkk olunan heykəl ətrafdakı obyektlərlə heç bir məntiqi əlaqəyə girmir. Beləliklə, məkanda obyektlərin biri-bini tamamlaması, diqqətin yayılmasına və xüsusən də heykələ yönələcək nəzərlərin itməsinə gətirib çıxarır. Mütəxəssislərdən biri danışır ki, MDB ölkələrindən qatarla gəlib ilk məqamda Cəfər Cabbarlının heykəlini görən qonaq qarşıdakı binanın Neft Akademiyası olduğunu öyrənəndən sonra deyib : “Yəqin bu böyük kimyaçıdır”.
Beləliklə, 5,5 metr hündürlüyündə olan heykəl ərazidəki uyğunsuzluqla bərabər öz görüm nöqtəsini də itirir. Heykəltəraşlıqda görüm nöqtəsi xüsusi nəzərə alınası məqamdır. Belə ki, onun hündürlüyündən asılı olaraq uzaqdan, yaxud yaxından seyri nəzərdə tutulur, hətta bu zaman xüsusi hesablamalar da aparılır. Heykəlin mərhum müəllifi Mirəli Mirqasımov Neft Akademiyası, Dəmiryolu vağzalının binalarının damından 100 metrlik iplərlə miqyası özü ölçüb. “Bakı Soveti”ndə saxlanılan çertyojlarla razılaşmayıb. Bir dəfə Mərkəzi Komitədə məmurlardan biri ona deyəndə ki, heykəl 5 metr olmalıdır, Mirəli Mirqasımov belə cavab verib: “Sizin çox böyük vəzifəniz var, amma sənətkar kimi mən necə lazım bilirəmsə, elə də olacaq”. O, sənətkar kimi həqiqətən də görüm nöqtəsini çox yaxşı hesablamışdı. Belə ki, həm yaxın, həm orta, həm də uzaq məsaflərdən seyr edilə biləcək heykəl hər seyretmə məsafəsində insanda ayrı bir effekt yaradacaqdı. Lakin son illər ətrafda inşa edilən çoxmərtəbəli tikililər, iaşə obyektləri heykəli tamamən “boğdu” . “Cəfər Cabbarlı” öz görüm nöqtəsini itirdi. Peyzajdan məhrum olan sənət əsəri diqqətdən də kənarda qaldı.

Heykəl niyə məhz orda qoyuldu?

Heykəlin müəllifi, şəcərəli bir nəsildən olan Elmlər Akademiyasını ilk rektoru Mirəsədulla Mirqasımovun oğlu Mirəli Mirqasımovdur. O, bəzi fiziki problemlər yaşasa da, ruh baxımından çox həssas və romantik insan kimi yadda qalıb. Elə heykəlin yerinin seçilməsində bu amil özünü göstərib. 1959-cu ildə Cəfər Cabbarlının heykəlinin hazırlanması üçün keçirilən müsabiqədə Mirqasımov qalib gəlib. Amma onun həddindən artıq çox əleyhdarları var idi. Belə ki, onlar fiziki baxımdan zəif və bəzi qüsurları olan bu sənətkara yenilgini heç cür qəbul edə bilmirdilər. Odur ki, yer seçimində də ona mane olmağa çalışırdılar. Onlar israr edirdi ki, heykəl Nizami kinotetetrının arxasında Cabbarlı bağında qoyulmalıdır. Amma heykəltəraş buna qəti etiraz edib. Çünki heykəl məkana görə qoyulur. Cabbarlı bağı çox kiçik idi və 5,5 metrlik heykəl orada tam uyğunsuz bir obyekt kimi görükəcəkdi. Mirəli Mirqasımov o bağda ancaq büst qoyuluşunun mümkünlüyünü vurğulayıb. “28 may” meydanında qoyulmasının vacibliyini də bu cür izah edib.

“C.Cabbarlı burada oxuyub, Sabunçu vağzalı onun həyat məktəbi olub, qaynar vağzal həyatını burada, pəncərələrdən müşahidə edib...”. Heykələ fikir verəndə bunu həmən anlamaq olur. Belə ki, əllərini bir-birinə çarpazlayan Cəfər Cabbarlı sanki uzaq nöqtələrə, özünün axtardığı Bakıya baxır. O, orada müdrikcəsinə qatar pəncərələrindən öz xəyallarının şəhərinə tamaşa edir. Həmin müzakirə zamanı Mərkəzi Komitənin birinci katibi Heydər Əliyev də iştirak edir və Mirqasımovun bu cür arqumenti qarşısında müzakirələri saxlayıb, “bəsdir mübahisə etdiniz, heykəl elə buradaca qoyulacaq” deyərək məsələyə nöqtə qoyur. Amma Mirqasımovun bu gözəl ideyası və məkan seçimini sonradan sürətlə tikilən Bakı iflasa uğradıb. Belə ki, artıq Cəfər Cabbarlı qatar pəncərələrindən, uzaq Bakıya uzun müddətdir ki, baxa bilmir. Ən azından qarşısını obyektlər kəsir.

Başı bəlalı heykəltəraş və onun cəfakeş xanımı...

Mirqasımovun fiziki durumunda bəzi qüsurlar var idi. O, eşitməyən qulaqlar və xəstə ürəklə 22 il həmin heykəlin üzərində işləyib. Yoldaşı Gültəkin İsrafilova da həmişə onunla çiyin–çiyinə çalışıb. Hətta xanım öz maaşı ilə heykəltəraş alətlərini alırdı ki, Mirəli Mirqasımov işi yarımçıq qoymasın. Ondan bunun səbəbini soruşanda demişdi.
“Mirəli Cəfəri öz oğlu kimi bilir, əgər heykəl hazır olmasa, o buna dözməz”. Gültəkin xanım Cabbarlı heykəlinin iki metrlik modeli üçün “karkaz”ı özünün son çörəkpuluna alıb. Model hazır olandan sonra heykəltəraşla konflikti olan bəzi insanlar işə başlayırlar. Əvvəlcə, Bədii Yaradıcılıq Fondu, daha sonra Rəssamlar İttifaqında ona xeyli mane olurlar. O, məcburi çıxış yolunu Heydər Əliyevə məktub yazmaqda görür. Mirqasımov hətta qısa məktub yazır ki, Heydər Əliyevin vaxtını çox almasın. Məktub Heydər Əliyevə çatır və o həmən tapşırıqlar verir. Özü də Mirqasımovun emalatxanasına gələrək heykəlin iki metrlik modelinə baxır və çox bəyənir. İşə yenidən başlanılır. Amma...

Əziyyətlər (infarktlar) hələ qarşıda idi...

Bircə onu demək kifayətdi ki, Mirqasımov iş əsnasında iki dəfə infarkt keçirir. Bir dəfə Mərkəzi Komitədəki məmurla heykəlin hündürlüyü barədə mübahisə edərkən, ikinci dəfə isə Ukraynanın daş karxanasında yonulan heykəlin 280 ton deyil 140 ton olduğunu görərkən... Həmin qranitlə bağlı maraqlı və yarıəfsanəvi məqamlar çoxdu. Heydər Əliyev postamentin qranitdən hazırlanmasına icazə verir. Lakin bədxah insanlar tərəfindən məktub səhv yerə yollanılır və ayrı karxanada ayrı rəngdə hazırlanır. Bunun üçün mərhumun ailəsi məxsusi olaraq Ukraynaya gedir və böyük zəhmət bahasına və Ukrayna generalının köməyilə yeddi tankın hesabına qraniti çəkə bilirlər. Qranit Bakıya da çox çətinliklə gətirilir.

Təmirə bağlanan heykəl... Təmirsiz qalan mədəniyyət...

“Mən Cəfəri gülünc edə bilmərəm. Mən 10 il tez, 10 il gec ölə bilərəm. Heykəl isə xalqındır. Ona baxıb xalqın tarixini, mədəniyyətini yaşadırlar”.

Mirqasımov bu sözləri xəstəxanada yatarkən yoldaşı Gültəkin xanıma demişdi. Həmin vaxt işdən çəkilə də bilərdi. Amma o bunu etmədi. Heykəlin başıbəlalı taleyinin ən son xronikasına qayıdaq. Bir müddət öncə ətrafı hasarlandı. Deyilənə görə heykəlin ətrafına qazon, işıqlandırma sistemləri vurulub bir az səliqəyə salınacaqmış. Kiril əlifbası ilə olan yazıları latın əlifbasına keçəcəkmiş. Lakin bircə məsələdən başqa bunlardan heç biri olmadı. Həqiqətən də Cəfər Cabbarlı imzası və heykəltəraşın adı latın əlifbasına keçirildi. Bu, Mirqasımovun da arzusu idi. Cəfəri sevən sənətkar kiril əlifbası ilə imzanın vurulmasını istəmirdi. Yalnız açılış vaxtı ona ad “yapışdırdılar”. Bildirirdi ki, o yaradıcılığında latın əlifbasından istifadə edib kirildən yox. Hazırda 85 yaş olan həyat yoldaşı da bu yöndə çox çalışıb. Amma o biri problemlər qalıb. Heç bunun fərqində olan da yoxdu. Gedirlər, gəlirlər, heykəlin yanında görüş təyin edirlər. Amma heç Cəfərin üzünə də baxmırlar. Cəfər Cabbarlı isə baxır. Gəncliyində olduğu kimi xəyallarının şəhərinə əllərini çarpazlayaraq qatar pəncərələrindən baxır… Daha doğrusu buna çalışır. Amma nə yazıq ki, baxışlarının qarşısını “ 28 Mall” və digər obyektlər kəsir…

Elmin Nuri

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku
Vüqar Tofiqli
23.09.2013, 23:26

Əla araşdırmadır. Müəllifə sadəcə təşəkkürlər... Amma bir məqama istərdim aydınlıq gətirək: yazıda qeyd olunur ki, daş yonulub hazr gətirilib... Amma dəqiq deyə bilərəm ki, həmin qranit sal gətirilib. Yəni bütov gətirilib. Elə qoyulduğu yerdədə yonulub... İnstitut illərində dərslərə metro ilə getdiyimdən hər gün bu prosesi izləmişəm ... Bu dəqiq faktdir...

Mahir Qabilo]lu
23.09.2013, 23:45

Mən Cəlal Qaryağdının emalatxanasında olanda Cəfər Cabbarlının bu heykəlinin fiqurun görmüşəm. Elmin Nuri, görəsən niyə? Maraqlıdırsa, araşdıra bilsəniz... mənə də maraqlıdır.

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
İstanbul metrosunda “Qanlı Yanvar” - FOTO
20.01.2019, 15:24

İstanbul metrosunda “Qanlı Yanvar” - FOTO

Dünyanın ən yaşlı kişisi 113 yaşında öldü
20.01.2019, 15:20

Dünyanın ən yaşlı kişisi 113 yaşında öldü

Bakıda külək mərasim evini uçurub
20.01.2019, 15:14

Bakıda külək mərasim evini uçurub

Azərbaycanın elektrik enerjisi ixracı artıb
20.01.2019, 15:09

Azərbaycanın elektrik enerjisi ixracı artıb

Mədəniyyət Nazirliyinin kollektivi Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib - FOTO
20.01.2019, 14:59

Mədəniyyət Nazirliyinin kollektivi Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib - FOTO

Sovet qoşunlarının Bakıya müdaxiləsini erməni təcavüzündən ayrı təhlil etmək mümkün deyil - Elçin Əhmədov
20.01.2019, 14:50

Sovet qoşunlarının Bakıya müdaxiləsini erməni təcavüzündən ayrı təhlil etmək mümkün deyil - Elçin Əhmədov

İnsan özünün ya həkimidir, ya qənimi - Məşhur loğman YAZIR
20.01.2019, 14:41

İnsan özünün ya həkimidir, ya qənimi - Məşhur loğman YAZIR

“Avropa Şurasında Azərbaycanın qlobal rolunu yaxşı dərk edirlər”
20.01.2019, 14:30

“Avropa Şurasında Azərbaycanın qlobal rolunu yaxşı dərk edirlər”

Dağıstanda sosial problemlər...
20.01.2019, 14:17

Dağıstanda sosial problemlər...

İmişlidə yol qəzası: ölən və yaralananlar var
20.01.2019, 14:00

İmişlidə yol qəzası: ölən və yaralananlar var

Xalq şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad edir - FOTOLAR
20.01.2019, 13:45

Xalq şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad edir - FOTOLAR

Məzarsız şəhid, yaxud itkin düşmüş arzular...
20.01.2019, 13:32

Məzarsız şəhid, yaxud itkin düşmüş arzular...

Sevgilisinin məktubunu saxladığım şəhid
20.01.2019, 13:20

Sevgilisinin məktubunu saxladığım şəhid

Azərbaycanda ağır qəza: 3 yaralı var 
20.01.2019, 13:10

Azərbaycanda ağır qəza: 3 yaralı var 

Həftənin ilk iş gününün HAVASI
20.01.2019, 13:00

Həftənin ilk iş gününün HAVASI

Bakıda avtobus qəzası: yaşlı qadın ağır yaralandı - FOTO
20.01.2019, 12:45

Bakıda avtobus qəzası: yaşlı qadın ağır yaralandı - FOTO

“İslahat tərəfdarlarını gözdən salmağa çalışırlar” - Qüdrət Həsənquliyev
20.01.2019, 12:33

“İslahat tərəfdarlarını gözdən salmağa çalışırlar” - Qüdrət Həsənquliyev

Həm peşə, həm də Vətən borcu...   
20.01.2019, 12:21

Həm peşə, həm də Vətən borcu...  

Qara dənizdə azərbaycanlı kapitanın cəsədi tapıldı
20.01.2019, 12:06

Qara dənizdə azərbaycanlı kapitanın cəsədi tapıldı

20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edildi 
20.01.2019, 12:00

20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edildi 

20 Yanvar faciəsinə həsr olunan “Azadlıqla bitən SOS” adlı sənədli film hazırlandı – VİDEO
20.01.2019, 11:50

20 Yanvar faciəsinə həsr olunan “Azadlıqla bitən SOS” adlı sənədli film hazırlandı – VİDEO

“Mehman Hüseynov məsələsini şişirdib Azərbaycana qarşı istifadə edirlər” - Mübariz Qurbanlı
20.01.2019, 11:43

“Mehman Hüseynov məsələsini şişirdib Azərbaycana qarşı istifadə edirlər” - Mübariz Qurbanlı

Bakıda piyada keçidində vurulan qadın həkimdir
20.01.2019, 11:39

Bakıda piyada keçidində vurulan qadın həkimdir

Meksikada baş vermiş faciədə ölənlərin sayı 76-ya çatıb
20.01.2019, 11:34

Meksikada baş vermiş faciədə ölənlərin sayı 76-ya çatıb

İranlı şairənin inqilabı
20.01.2019, 11:22

İranlı şairənin inqilabı

"Bəzi qruplar ölkədə qarşıdurma yaratmağa cəhd edirlər" - Komitə sədri
20.01.2019, 11:21

"Bəzi qruplar ölkədə qarşıdurma yaratmağa cəhd edirlər" - Komitə sədri

20 Yanvar bütün türk dünyasının qürur günüdür - SƏFİR
20.01.2019, 11:10

20 Yanvar bütün türk dünyasının qürur günüdür - SƏFİR

Kamil Cəlilov: “20 yanvar hadisələrində mənim çalğım olmasaydı” - VİDEO   
20.01.2019, 10:56

Kamil Cəlilov: “20 yanvar hadisələrində mənim çalğım olmasaydı” - VİDEO  

İçki məclisində dava düşdü - Bir nəfər bıçaqlandı
20.01.2019, 10:53

İçki məclisində dava düşdü - Bir nəfər bıçaqlandı

Paytaxda yaşayış binasında yanğın   
20.01.2019, 10:36

Paytaxda yaşayış binasında yanğın  

Bakıda bu yollar bağlıdır - SİYAHI
20.01.2019, 10:34

Bakıda bu yollar bağlıdır - SİYAHI

20.01.2019, 10:29

"Arsenal" "Çelsi"ni məğlub etdi - VİDEO

Azərbaycanda zəlzələ olub
20.01.2019, 10:21

Azərbaycanda zəlzələ olub

Prezident və birinci xanım şəhidləri yad etdilər   
20.01.2019, 10:14

Prezident və birinci xanım şəhidləri yad etdilər  

Ermənilər rayonlarımızı atəşə tutdular
20.01.2019, 10:11

Ermənilər rayonlarımızı atəşə tutdular

20 yanvar hadisələri beynəlxalq hüquq kontektində   
20.01.2019, 10:00

20 yanvar hadisələri beynəlxalq hüquq kontektində  

Azadlıq yolunda qalxan bir vuruş...   
20.01.2019, 09:45

Azadlıq yolunda qalxan bir vuruş...  

ABŞ-da Azərbaycanı tanıdan işgüzar xanım...
20.01.2019, 09:38

ABŞ-da Azərbaycanı tanıdan işgüzar xanım...

Rusiyanın Qara dəniz donanması ABŞ gəmisinə qarşı
20.01.2019, 00:58

Rusiyanın Qara dəniz donanması ABŞ gəmisinə qarşı

Gülən xarici ölkələrdə gizlənən təşkilat üzvlərindən danışdı
20.01.2019, 00:32

Gülən xarici ölkələrdə gizlənən təşkilat üzvlərindən danışdı

Alimlərdən XƏBƏRDARLIQ: Uşaqlara qarşı bu hərəkətləri etməyin
20.01.2019, 00:14

Alimlərdən XƏBƏRDARLIQ: Uşaqlara qarşı bu hərəkətləri etməyin

Azərbaycan xalqı 20 Yanvar şəhidlərini yad edir
20.01.2019, 00:00

Azərbaycan xalqı 20 Yanvar şəhidlərini yad edir

Sürücülərə ŞAD XƏBƏR: Bu ərazilərdə dayanmaya icazə veriləcək - VİDEO
19.01.2019, 23:46

Sürücülərə ŞAD XƏBƏR: Bu ərazilərdə dayanmaya icazə veriləcək - VİDEO

“Heç bir ABŞ prezidenti mənim qədər iş görməyib” - Tramp
19.01.2019, 23:26

“Heç bir ABŞ prezidenti mənim qədər iş görməyib” - Tramp

Miqrantları daşıyan gəmi qəzaya uğradı - 117 itkin
19.01.2019, 23:13

Miqrantları daşıyan gəmi qəzaya uğradı - 117 itkin

İSESCO ilk dəfə olaraq 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı bəyanat yaydı
19.01.2019, 22:52

İSESCO ilk dəfə olaraq 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı bəyanat yaydı

Putin xaç suyuna girdi - VİDEO
19.01.2019, 22:35

Putin xaç suyuna girdi - VİDEO

Avropa İttifaqından daha bir ölkəyə sanksiya
19.01.2019, 22:17

Avropa İttifaqından daha bir ölkəyə sanksiya

Qadın özünü yanan binadan yerə atdı - VİDEO
19.01.2019, 21:58

Qadın özünü yanan binadan yerə atdı - VİDEO

Türkiyə 54 min suriyalıya vətəndaşlıq verib
19.01.2019, 21:41

Türkiyə 54 min suriyalıya vətəndaşlıq verib

ARXİV