14 noyabr 2018, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - ÖLKƏ - 7 tankın, iki infarktın hesabına başa gələn Cəfər Cabbarlı heykəli - LAYİHƏ
7 tankın, iki infarktın hesabına başa gələn Cəfər Cabbarlı heykəli - LAYİHƏ
23.09.2013, 15:04

Modern.az saytı “Yeni Bakının köhnə heykəlləri” adlı yeni layihədə ikinci yazını təqdim edir. Əsasən Bakıda uzun illər öncə ucaldılan heykəllərə həsr olunan bu layihədə abidələrin tarixi, hazırlanma prosesi onların taleyi ilə bağlı maraqlı məlumatlar açıqlanır. İkinci yazı paytaxtın ən gəlimli-gedimli yerində ucaldılan Cəfər Cabbarlı heykəlidir.

1982-ci ildə açılışı olan heykəlin müəllifi Mirəli Mirqasımov, arxitektoru isə Yusif Axundov olub.

Bakı... 1980-ci illər... İndikindən fərqli olaraq rayonlardan, yaxud sovet ölkələrindən gələn qonaqları, xüsusən də tələbələri o vaxt Neft və Kimya İnsitutunun yanında ucalan Cəfər Cabbarlı heykəli çox cəlb edirdi. Hamı bir anlıq da olsa dayanır, o vaxt hələ yeni tikililərin qurbanına çevrilməmiş Cəfər Cabbarlı heykəlinə məmnunluqla tamaş edirdilər. Bu 1980-ci illərin Bakısı idi....

Bakı 2013-cü il.... Yeni tikililər və. s. Hətta Neft və Kimya İnsitutunun adı da dəyişilərək Neft Akademiyası adlanır. Və o akademiyanı “AZİ” kimi bilən adamları, vağzaldan Bakıya təşrif buyuranları bu yeniliklər arasında bir yetim uşaq kimi boynunu qısan “Cəfər Cabbarlı” heykəli qətiyyən maraqlandırmır. Heykəl göyərçinlərdən, bir də “28 May”a görüş təyin edənləri, biri-birini tez və rahat tapmaq üçün onun ətrafında gözləyən “qaqaşlar”dan başqa heç kimi maraqlandırmır.

“Cəfər mənim əlimlə həyata ikinci dəfə gəlib. Onu bətndə boğa bilmərəm. Bu günahdır".

Bu sözlər Cəfər Cabbarlı heykəlinin müəllifi Mirəli Mirqasımova məxsusdur. O, bu arzusuna çox çətin mərhələləri keçərək çata bilib. Beləliklə, Cəfər Cabbarlı 1982-ci ildə martın 22-də 83 yaşında yenidən “dünyaya gəldi”. O, hansı mərhələlərdən keçdi, heykəlin hazırlanmasına necə nail olundu, bu haqda məlumat veriləcək. İndi isə 1982-ci il 22 martından bu günə qayıdaq.

“O yəqin böyük kimyaçıdır”

2013-cü il… Göyərçinlərin bir növ “qərargahına” çevrilən heykəl insanları da elə bu cəhətinə görə cəlb edir. Başqa cəhətinə görə cəlb etmək demək olar ki, mümkünsüzdür. Çünki öz görüm nöqtəsini itirən heykəl hamı üşün maraqsızdır, diqqət cəlb edə bilmir. Heykəltaraşlıqda heykəli müəyyən bir əraziyə qoyarkən mütləq həmin məkana xüsusi diqqət edilir. Belə ki, heykəl həmin məkan və orda olan obyektlərlə müəyyən qədər əlaqədə olmalıdı. Məsələn, elm xadiminin heykəli universitet, akademiya, yaxud kitabxana yanında qoyulur ki, obyektlər bir-bir ilə assosiasiya yaratsın. Bakıdakı konservatoriya qarşısında qoyulan Üzeyir bəy heykəli bu assosiasiyanı qoruyur. Amma təəssüf ki, Cəfər Cabbarlı heykəli barədə bunu demək olmaz. Postamentində yumor və kədəri əks etdirən teatr emblemləri həkk olunan heykəl ətrafdakı obyektlərlə heç bir məntiqi əlaqəyə girmir. Beləliklə, məkanda obyektlərin biri-bini tamamlaması, diqqətin yayılmasına və xüsusən də heykələ yönələcək nəzərlərin itməsinə gətirib çıxarır. Mütəxəssislərdən biri danışır ki, MDB ölkələrindən qatarla gəlib ilk məqamda Cəfər Cabbarlının heykəlini görən qonaq qarşıdakı binanın Neft Akademiyası olduğunu öyrənəndən sonra deyib : “Yəqin bu böyük kimyaçıdır”.
Beləliklə, 5,5 metr hündürlüyündə olan heykəl ərazidəki uyğunsuzluqla bərabər öz görüm nöqtəsini də itirir. Heykəltəraşlıqda görüm nöqtəsi xüsusi nəzərə alınası məqamdır. Belə ki, onun hündürlüyündən asılı olaraq uzaqdan, yaxud yaxından seyri nəzərdə tutulur, hətta bu zaman xüsusi hesablamalar da aparılır. Heykəlin mərhum müəllifi Mirəli Mirqasımov Neft Akademiyası, Dəmiryolu vağzalının binalarının damından 100 metrlik iplərlə miqyası özü ölçüb. “Bakı Soveti”ndə saxlanılan çertyojlarla razılaşmayıb. Bir dəfə Mərkəzi Komitədə məmurlardan biri ona deyəndə ki, heykəl 5 metr olmalıdır, Mirəli Mirqasımov belə cavab verib: “Sizin çox böyük vəzifəniz var, amma sənətkar kimi mən necə lazım bilirəmsə, elə də olacaq”. O, sənətkar kimi həqiqətən də görüm nöqtəsini çox yaxşı hesablamışdı. Belə ki, həm yaxın, həm orta, həm də uzaq məsaflərdən seyr edilə biləcək heykəl hər seyretmə məsafəsində insanda ayrı bir effekt yaradacaqdı. Lakin son illər ətrafda inşa edilən çoxmərtəbəli tikililər, iaşə obyektləri heykəli tamamən “boğdu” . “Cəfər Cabbarlı” öz görüm nöqtəsini itirdi. Peyzajdan məhrum olan sənət əsəri diqqətdən də kənarda qaldı.

Heykəl niyə məhz orda qoyuldu?

Heykəlin müəllifi, şəcərəli bir nəsildən olan Elmlər Akademiyasını ilk rektoru Mirəsədulla Mirqasımovun oğlu Mirəli Mirqasımovdur. O, bəzi fiziki problemlər yaşasa da, ruh baxımından çox həssas və romantik insan kimi yadda qalıb. Elə heykəlin yerinin seçilməsində bu amil özünü göstərib. 1959-cu ildə Cəfər Cabbarlının heykəlinin hazırlanması üçün keçirilən müsabiqədə Mirqasımov qalib gəlib. Amma onun həddindən artıq çox əleyhdarları var idi. Belə ki, onlar fiziki baxımdan zəif və bəzi qüsurları olan bu sənətkara yenilgini heç cür qəbul edə bilmirdilər. Odur ki, yer seçimində də ona mane olmağa çalışırdılar. Onlar israr edirdi ki, heykəl Nizami kinotetetrının arxasında Cabbarlı bağında qoyulmalıdır. Amma heykəltəraş buna qəti etiraz edib. Çünki heykəl məkana görə qoyulur. Cabbarlı bağı çox kiçik idi və 5,5 metrlik heykəl orada tam uyğunsuz bir obyekt kimi görükəcəkdi. Mirəli Mirqasımov o bağda ancaq büst qoyuluşunun mümkünlüyünü vurğulayıb. “28 may” meydanında qoyulmasının vacibliyini də bu cür izah edib.

“C.Cabbarlı burada oxuyub, Sabunçu vağzalı onun həyat məktəbi olub, qaynar vağzal həyatını burada, pəncərələrdən müşahidə edib...”. Heykələ fikir verəndə bunu həmən anlamaq olur. Belə ki, əllərini bir-birinə çarpazlayan Cəfər Cabbarlı sanki uzaq nöqtələrə, özünün axtardığı Bakıya baxır. O, orada müdrikcəsinə qatar pəncərələrindən öz xəyallarının şəhərinə tamaşa edir. Həmin müzakirə zamanı Mərkəzi Komitənin birinci katibi Heydər Əliyev də iştirak edir və Mirqasımovun bu cür arqumenti qarşısında müzakirələri saxlayıb, “bəsdir mübahisə etdiniz, heykəl elə buradaca qoyulacaq” deyərək məsələyə nöqtə qoyur. Amma Mirqasımovun bu gözəl ideyası və məkan seçimini sonradan sürətlə tikilən Bakı iflasa uğradıb. Belə ki, artıq Cəfər Cabbarlı qatar pəncərələrindən, uzaq Bakıya uzun müddətdir ki, baxa bilmir. Ən azından qarşısını obyektlər kəsir.

Başı bəlalı heykəltəraş və onun cəfakeş xanımı...

Mirqasımovun fiziki durumunda bəzi qüsurlar var idi. O, eşitməyən qulaqlar və xəstə ürəklə 22 il həmin heykəlin üzərində işləyib. Yoldaşı Gültəkin İsrafilova da həmişə onunla çiyin–çiyinə çalışıb. Hətta xanım öz maaşı ilə heykəltəraş alətlərini alırdı ki, Mirəli Mirqasımov işi yarımçıq qoymasın. Ondan bunun səbəbini soruşanda demişdi.
“Mirəli Cəfəri öz oğlu kimi bilir, əgər heykəl hazır olmasa, o buna dözməz”. Gültəkin xanım Cabbarlı heykəlinin iki metrlik modeli üçün “karkaz”ı özünün son çörəkpuluna alıb. Model hazır olandan sonra heykəltəraşla konflikti olan bəzi insanlar işə başlayırlar. Əvvəlcə, Bədii Yaradıcılıq Fondu, daha sonra Rəssamlar İttifaqında ona xeyli mane olurlar. O, məcburi çıxış yolunu Heydər Əliyevə məktub yazmaqda görür. Mirqasımov hətta qısa məktub yazır ki, Heydər Əliyevin vaxtını çox almasın. Məktub Heydər Əliyevə çatır və o həmən tapşırıqlar verir. Özü də Mirqasımovun emalatxanasına gələrək heykəlin iki metrlik modelinə baxır və çox bəyənir. İşə yenidən başlanılır. Amma...

Əziyyətlər (infarktlar) hələ qarşıda idi...

Bircə onu demək kifayətdi ki, Mirqasımov iş əsnasında iki dəfə infarkt keçirir. Bir dəfə Mərkəzi Komitədəki məmurla heykəlin hündürlüyü barədə mübahisə edərkən, ikinci dəfə isə Ukraynanın daş karxanasında yonulan heykəlin 280 ton deyil 140 ton olduğunu görərkən... Həmin qranitlə bağlı maraqlı və yarıəfsanəvi məqamlar çoxdu. Heydər Əliyev postamentin qranitdən hazırlanmasına icazə verir. Lakin bədxah insanlar tərəfindən məktub səhv yerə yollanılır və ayrı karxanada ayrı rəngdə hazırlanır. Bunun üçün mərhumun ailəsi məxsusi olaraq Ukraynaya gedir və böyük zəhmət bahasına və Ukrayna generalının köməyilə yeddi tankın hesabına qraniti çəkə bilirlər. Qranit Bakıya da çox çətinliklə gətirilir.

Təmirə bağlanan heykəl... Təmirsiz qalan mədəniyyət...

“Mən Cəfəri gülünc edə bilmərəm. Mən 10 il tez, 10 il gec ölə bilərəm. Heykəl isə xalqındır. Ona baxıb xalqın tarixini, mədəniyyətini yaşadırlar”.

Mirqasımov bu sözləri xəstəxanada yatarkən yoldaşı Gültəkin xanıma demişdi. Həmin vaxt işdən çəkilə də bilərdi. Amma o bunu etmədi. Heykəlin başıbəlalı taleyinin ən son xronikasına qayıdaq. Bir müddət öncə ətrafı hasarlandı. Deyilənə görə heykəlin ətrafına qazon, işıqlandırma sistemləri vurulub bir az səliqəyə salınacaqmış. Kiril əlifbası ilə olan yazıları latın əlifbasına keçəcəkmiş. Lakin bircə məsələdən başqa bunlardan heç biri olmadı. Həqiqətən də Cəfər Cabbarlı imzası və heykəltəraşın adı latın əlifbasına keçirildi. Bu, Mirqasımovun da arzusu idi. Cəfəri sevən sənətkar kiril əlifbası ilə imzanın vurulmasını istəmirdi. Yalnız açılış vaxtı ona ad “yapışdırdılar”. Bildirirdi ki, o yaradıcılığında latın əlifbasından istifadə edib kirildən yox. Hazırda 85 yaş olan həyat yoldaşı da bu yöndə çox çalışıb. Amma o biri problemlər qalıb. Heç bunun fərqində olan da yoxdu. Gedirlər, gəlirlər, heykəlin yanında görüş təyin edirlər. Amma heç Cəfərin üzünə də baxmırlar. Cəfər Cabbarlı isə baxır. Gəncliyində olduğu kimi xəyallarının şəhərinə əllərini çarpazlayaraq qatar pəncərələrindən baxır… Daha doğrusu buna çalışır. Amma nə yazıq ki, baxışlarının qarşısını “ 28 Mall” və digər obyektlər kəsir…

Elmin Nuri

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku
Vüqar Tofiqli
23.09.2013, 23:26

Əla araşdırmadır. Müəllifə sadəcə təşəkkürlər... Amma bir məqama istərdim aydınlıq gətirək: yazıda qeyd olunur ki, daş yonulub hazr gətirilib... Amma dəqiq deyə bilərəm ki, həmin qranit sal gətirilib. Yəni bütov gətirilib. Elə qoyulduğu yerdədə yonulub... İnstitut illərində dərslərə metro ilə getdiyimdən hər gün bu prosesi izləmişəm ... Bu dəqiq faktdir...

Mahir Qabilo]lu
23.09.2013, 23:45

Mən Cəlal Qaryağdının emalatxanasında olanda Cəfər Cabbarlının bu heykəlinin fiqurun görmüşəm. Elmin Nuri, görəsən niyə? Maraqlıdırsa, araşdıra bilsəniz... mənə də maraqlıdır.

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Tanınmış jurnalistlər Ayaz Mütəllibovu QKÇP ilə bağlı SUÇLADILAR    
14.11.2018, 09:22

Tanınmış jurnalistlər Ayaz Mütəllibovu QKÇP ilə bağlı SUÇLADILAR  

Azərbaycanda yeni məktəbəqədər təhsil müəssisələri yaradılacaq
14.11.2018, 09:18

Azərbaycanda yeni məktəbəqədər təhsil müəssisələri yaradılacaq

Türkiyə 19 terrorçunu məhv etdi
14.11.2018, 08:47

Türkiyə 19 terrorçunu məhv etdi

“Çox təəssüf ki, mən hələ indi İsa Muğannanın qızı olduğumu dərk edirəm” - MÜSAHİBƏ   
14.11.2018, 08:31

“Çox təəssüf ki, mən hələ indi İsa Muğannanın qızı olduğumu dərk edirəm” - MÜSAHİBƏ  

Kaliforniyadakı meşə yanğınlarında ölənlər 48 nəfərə çatdı
14.11.2018, 08:13

Kaliforniyadakı meşə yanğınlarında ölənlər 48 nəfərə çatdı

Daşkəsəndə dəhşətli YANĞIN - 4-ü uşaq olmaqla 5 nəfər öldü
14.11.2018, 08:11

Daşkəsəndə dəhşətli YANĞIN - 4-ü uşaq olmaqla 5 nəfər öldü

Bu gün Bakının bəzi rayonlarında qaz olmayacaq
14.11.2018, 08:09

Bu gün Bakının bəzi rayonlarında qaz olmayacaq

Manatın MƏZƏNNƏSİ dəyişmədi
14.11.2018, 07:57

Manatın MƏZƏNNƏSİ dəyişmədi

Türkiyədə bələdiyyə sədri vuruldu   
14.11.2018, 00:47

Türkiyədə bələdiyyə sədri vuruldu  

Avropada vahid ordu yaradılır
14.11.2018, 00:33

Avropada vahid ordu yaradılır

Solari "Real"ın baş məşqçisi oldu
14.11.2018, 00:15

Solari "Real"ın baş məşqçisi oldu

Orta məktəblərə təhsil robotları paylanılır - VİDEO
14.11.2018, 00:01

Orta məktəblərə təhsil robotları paylanılır - VİDEO

Bakıda Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin  35-ci ildönümü qeyd edildi
13.11.2018, 23:46

Bakıda Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin  35-ci ildönümü qeyd edildi

Azərbaycan nefti bahalaşdı
13.11.2018, 23:29

Azərbaycan nefti bahalaşdı

İlham Əliyev: “Slovakiya ilə siyasi, iqtisadi, nəqliyyat sahələrində əməkdaşlığımızı davam etdirəcəyik”
13.11.2018, 23:16

İlham Əliyev: “Slovakiya ilə siyasi, iqtisadi, nəqliyyat sahələrində əməkdaşlığımızı davam etdirəcəyik”

Xüsusi təyinatlılar qəzaya düşdü: 4 ölü
13.11.2018, 23:02

Xüsusi təyinatlılar qəzaya düşdü: 4 ölü

Qusarda sərxoş qəssab yıxılıb öldü
13.11.2018, 22:43

Qusarda sərxoş qəssab yıxılıb öldü

Yunanıstanda təyyarə qəzaya uğradı
13.11.2018, 22:30

Yunanıstanda təyyarə qəzaya uğradı

Türkiyə ordusu 19 terrorçunu məhv etdi
13.11.2018, 22:17

Türkiyə ordusu 19 terrorçunu məhv etdi

Şabranda yol qəzasında piyada öldü
13.11.2018, 22:04

Şabranda yol qəzasında piyada öldü

“Nəsimi bazar”ı sökülərək yerində bina tikilir - VİDEO
13.11.2018, 21:50

“Nəsimi bazar”ı sökülərək yerində bina tikilir - VİDEO

Ombudsman ölümlə təhdid edildi
13.11.2018, 21:33

Ombudsman ölümlə təhdid edildi

İlham Əliyev Slovakiyanın Baş naziri  ilə görüşdü - FOTOLAR
13.11.2018, 21:19

İlham Əliyev Slovakiyanın Baş naziri  ilə görüşdü - FOTOLAR

Gürcüstan həbsxanalarında 93 Azərbaycan vətəndaşı saxlanılır
13.11.2018, 21:09

Gürcüstan həbsxanalarında 93 Azərbaycan vətəndaşı saxlanılır

Tramp iki yüksək vəzifəli şəxsi istefaya göndərir
13.11.2018, 20:55

Tramp iki yüksək vəzifəli şəxsi istefaya göndərir

Agentlik sürücülərə xəbərdarlıq etdi: Ehtiyatlı olun
13.11.2018, 20:41

Agentlik sürücülərə xəbərdarlıq etdi: Ehtiyatlı olun

Nazir məhkəmə sədrləri və hakimləri Şəkiyə topladı
13.11.2018, 20:27

Nazir məhkəmə sədrləri və hakimləri Şəkiyə topladı

Kartof maşınında külli miqdarda pirotexniki vasitələr aşkarlandı - FOTO, VİDEO
13.11.2018, 20:14

Kartof maşınında külli miqdarda pirotexniki vasitələr aşkarlandı - FOTO, VİDEO

“Ermənistandan səsləndirilən fikirlər diplomatik etika və protokola ziddir” - XİN   
13.11.2018, 20:01

“Ermənistandan səsləndirilən fikirlər diplomatik etika və protokola ziddir” - XİN  

Azərbaycanda 500-ə yaxın məhkum elektron qolbaq daşıyır
13.11.2018, 19:40

Azərbaycanda 500-ə yaxın məhkum elektron qolbaq daşıyır

Sabah Bakı və Abşeronun bu hissələrində qaz olmayacaq
13.11.2018, 19:34

Sabah Bakı və Abşeronun bu hissələrində qaz olmayacaq

İlham Əliyev D230 blokunun kəşfiyyatı, işlənməsi və hasilatı üzrə sazişi təsdiqlədi
13.11.2018, 19:24

İlham Əliyev D230 blokunun kəşfiyyatı, işlənməsi və hasilatı üzrə sazişi təsdiqlədi

Azərbaycan Braziliyada diplomatik yarmarkada təmsil olundu - FOTO
13.11.2018, 19:00

Azərbaycan Braziliyada diplomatik yarmarkada təmsil olundu - FOTO

Azərbaycanın və Slovakiyanın Baş nazirləri görüşdü
13.11.2018, 18:58

Azərbaycanın və Slovakiyanın Baş nazirləri görüşdü

“DOST” mərkəzlərinin yaradılması üçün əlavə vəsait ayrıldı
13.11.2018, 18:52

“DOST” mərkəzlərinin yaradılması üçün əlavə vəsait ayrıldı

Prezident nazir Muxtar Babayevə yeni vəzifə verdi
13.11.2018, 18:41

Prezident nazir Muxtar Babayevə yeni vəzifə verdi

Naqif Həmzəyev Gəncədə yeni körpünün tikilməsini  təklif etdi
13.11.2018, 18:25

Naqif Həmzəyev Gəncədə yeni körpünün tikilməsini  təklif etdi

Qənirə Paşayeva parlamentdə vacib problemlərdən danışdı   
13.11.2018, 18:24

Qənirə Paşayeva parlamentdə vacib problemlərdən danışdı  

“Normadan 2 dəfə çox insulin istifadə etməliyik”
13.11.2018, 18:22

“Normadan 2 dəfə çox insulin istifadə etməliyik”

“Yadplanetlilərin varlığını inkar edəcək heç nə yoxdur” – “Sabah” tələbəsi ilə “Atüstü söhbət”     
13.11.2018, 18:15

“Yadplanetlilərin varlığını inkar edəcək heç nə yoxdur” – “Sabah” tələbəsi ilə “Atüstü söhbət”     

AMEA-nın Geologiya və Geofizika İnstitutunun əməkdaşları təltif edilib - SİYAHI
13.11.2018, 18:12

AMEA-nın Geologiya və Geofizika İnstitutunun əməkdaşları təltif edilib - SİYAHI

FHN Şimal Elektrik Stansiyasındakı yanğınla bağlı məlumat yaydı
13.11.2018, 18:10

FHN Şimal Elektrik Stansiyasındakı yanğınla bağlı məlumat yaydı

Deputatdan banklara sərt İTTİHAMLAR
13.11.2018, 18:00

Deputatdan banklara sərt İTTİHAMLAR

Axşamın HAVASI: Külək əsəcək
13.11.2018, 17:58

Axşamın HAVASI: Külək əsəcək

Gövhər Baxşəliyeva alimlərin az maaş almağından narazıdır
13.11.2018, 17:50

Gövhər Baxşəliyeva alimlərin az maaş almağından narazıdır

YAP siyasi partiyalara verilən büdcə vəsaitini artırmağı TƏKLİF EDİR  
13.11.2018, 17:49

YAP siyasi partiyalara verilən büdcə vəsaitini artırmağı TƏKLİF EDİR  

Həsənquliyev hökuməti bütün şəhid ailələrinə yardım etməyə çağırdı
13.11.2018, 17:41

Həsənquliyev hökuməti bütün şəhid ailələrinə yardım etməyə çağırdı

Azay Quliyev QHT-lərə dəstəyin artırılmasını təklif etdi  
13.11.2018, 17:39

Azay Quliyev QHT-lərə dəstəyin artırılmasını təklif etdi  

Tramp Makronu “Twitter”də “vurdu”
13.11.2018, 17:30

Tramp Makronu “Twitter”də “vurdu”

Bakıda 46 köçkün ailəsinin yaşayış yeri yandı - Komitə sədri hadisə yerinə gəldi
13.11.2018, 17:22

Bakıda 46 köçkün ailəsinin yaşayış yeri yandı - Komitə sədri hadisə yerinə gəldi

ARXİV