Qərbi Azərbaycan İcmasının təşkilatçılığı ilə Qərbi Azərbaycan mövzusunda “Bir Elin Manifesti” mövzusunda ümumrespublika hekayə müsabiqəsi keçirilir. Müsabiqəyə təqdim edilən növbəti hekayəni təqdim edirik:
***
Bu gün,nənəmin ölümünün ikinci ilidir. Həyatagözlərini yumduğu, ikinci il. İnsan həyatıqəribədir. Düşünürəm, görəsən onun yarım qalan arzuları çox idi ya yox? Onun ənböyük arzusu, yəqinkievinəgetmək idi. Ev. Bizim bir evimiz var idi, lakin burasıeyni zamandaonun evi deyildi. Ev dört divardeyilçünki. Ev bəzən insanlar, bəzən kitaplar, bəzəndəbir ovuçtorpaqdır. İnsan özünü harada güvəndəhissedirsə, orası onun evidir.
Nənəm, illərdir bu həsrətləyaşayırdı. Mənimnənəm, 1988 -ci il, QərbiAzərbaycanqaçqınlarındandır. Yəqinki bu haqdaeşitmisiniz. Öz yurdundan qovulan bir xalq. Həsrətiəndərinlərindəyaşayırdınənəm. Hər gün "Bəlkəbir gün" ümidi iləyaşayırdı. Bəlkəbir gün geri dönərik.
Əlimdəkidəriüzlüyüolan dəftərəuzun-uzun baxdım. Dəfələrləoxumuşdum bu dəftəri. Nənəm 17 yaşında olanda, onlar öz evlərini, doğma torpaqlarınıtərketməliolublar. O çətingünlərdə, nənəm özü iləsadəcəbu dəftəri götürmüş, o günlərdəyaşadığı bütün hadisələri bir-bir bu dəftərəyazmışdı. Kiril əlifbasıiləyazılan bu yazıları oxumaqmənim üçün çətindeyildi. Yazılanları oxuduqdan sonra göz yaşlarına boğulmuş, uzun bir müddətözüməgələbilməmişdim. Düşünürəm ki,hər birimiz, özümüzü onların yerinəqoyabilməliyik. Bir günevimizdənuzaqda olanda, nəqədərdarıxırıq. O insanlar isəillərdirevlərindən, yurdlarındanuzaqdadırlar.Nənəmdənmənəqalan,bir bu gündəlik, birdəson məktubudur. Məktubun başlığında mənim adım yazırdı.
Rəna ya...
Bu məktubuyazarkən, əlimdəhələdəköhnəşəkillərim var. O şəkillərdəbir zamanlar o gözəlyerlərinnecəolduğunu təsəvvüretməyəçalışır, xəyallarımdacanlandırıram. Həminyerlər, haradan gəldiyimi unutmamağa köməkedir. İnsan keçmişini unutsa belə, tarixiniunudabilməz. Mənheçvaxt unutmadım. Sənin yaşadığın dünya iləçoxfərqlənir bu yazdıqlarım.Bilirəm, sənartıqçoxdanhər şeyi anlamısan, yəqinkigündəliyitapıboxumusan. Mən bu cümlələriyazarkən, hələdəkeçmişin ağırlığıyla nəfəsalıram. Mənim üçün QərbiAzərbaycansadəcəbir yer deyil.O, bir zamanlar hərküncündəhəyatınnecəböyükvəbərəkətli olduğunu hissetdiyim bir yurd idi. O yerlər... Göyçəgölü vəZəngəzurun dağları, hə, o dağların əzəməti, çəmənliklərdəoynayan uşaqlarınsəsi, küçədəki bağlarda yetişənbadamlarınqoxusu... Həmdəo lalələr vardı... Həminlalələr ki, hərdəfəyazda açar, biz onları balaca qardaşımlatoplayar, anamın saçlarına taxardıq.Amma sonra, hər şey dəyişdi. Yadında saxla, bu yazdığım sətirləribir gün daha dərindənanlayacaqsan. Bir gün səndəmənim kimi bu torpaqlardaolacaqsan. Təbii ki, heç bir şey əvvəlki kimi olmayacaq. Daha da gözəlgünlərgözləyəcəksizləri. Bir gün geri dönəcəyik.
Zəngəzurun dağları hələdədurur, amma onlara gedəbilmirik. Göyçəgölü hələdəgöyün rənginidaşıyır, amma indi, oraya bir addım beləatmaq mümkün deyil.
İnsan qəlbihərşeyədözür, amma ayrılığa həqiqətəndözmür. Biz evimizi itirdik. Bir zamanlar o dağlarda özümü təhlükəsizhissedərdim. İndi isə, o dağlar mənimənböyük itkim oldu. Onları görmək arzusuylagözlərimyaşarıb, amma bilirsən, heç bir arzu o yerəçatmağa yetərliolmur. Həmin dağlar, nəqədəruzaqda olsa da, mənimləqalır.
Araz çayının səsihələdəqulağımda, zəninkənarlarındaoturub, suya baxaraqhəyatınnələrgətirəcəyinidüşünən o günlərimdəunudulmazdır. Çayın səsi, gözləriminönündəkitorpağın bu qədəruzaqda olduğu bir vaxtda, mənə,sanki bu yerəgeri dönəcəyimivəhər şeyin əvvəlki kimi olacağını söyləyir. Bəlkəbir gün...
‘İnsan öləcəyi günü hissedər’ deyirlər. Ömrümün azaldığını, bir gün geri dönəcəkolsaqbeləo günlərigörəbilməyəcəyimihissedirəmqızım. Amma sənhələdəyaşayırsan, gələcəkRəna. Gələcək sizsiniz. Hər bir Azərbaycangənci, ölkəningələcəyidir.
Bir gün, o torpaqları, dağları, göllərisəndəgörəcəksən. Mənimyazdıqlarımıoxuyarkən, bu yerləritəsəvvüredirsənbəlkədə. Lakin,bir gün, o yerləri öz gözlərinləgörəcəksən. O gün gəldiyində, mənim ruhum hüzurtapacaq. İtibgedən bütün canların ruhları...Lakin siz, keçmişinizi unutmayın.
Rəna, o günləri, o qaranlıqdəhşət dolu gecələriunudabilmirəm.
Qardaşımın, atamın, anamın orada can verməsini, gözləriminönündədiri-diri yanmasını, onların acı dolu fəryadlarınıunudabilmirəm. Dostum Talarınxəyanətini... Ona şəhərdəngedəcəyimizi demiştim. O isədüşmənəxəbərvermişdi. Əgər onunla danışmasaydım, ya da güvənməsəydim, bu gün bəlkədəailəm sağ olardı. Mən düşünürdüm ki,dostluq bağı, din, dil, irqvəmədəniyyəttanımır. Lakin,elədeyilmiş. Anam haqlı imiş. Talar onlar kimi deyildi. Lakin, Talarda onlardan biri idi. Birlikdəböyümüştük onunla, sonra bu hadisələr yaşandı, düşmənçilik baş alıbgetdi. Sonra... o mənəxəyanətelədi. Əslindəisədostluğumuza. Gecənin bir yarısı evimiz yandırıldı. O evdənnecəçıxdımbilmirəm. Əlimdəsadəcəiki şəkil parçası vardı. Başqaheçnə. O ev, mənimhər şeyim idi. O ev məndənhər şeyimi aldı.
Bəzəndüşünürəm, həyatımdaənçoxqorxduğum anlar o günlərdən sonra başladı.
Gözlərimləgördüyümvəhşiliyi, heç zaman unutmadım. Hər şey o qədərsürətləbaş verdi ki!Bəlkəheçdüşünəbilmədik, bu qədər amansız olacaqlarını. Onları... Ailəmi orada qoyub, həyatdaqalmaq üçün qaçdım. Mənim kimi canını qurtarmağa çalışan insanlar, çığıran uşaqlar, qadınlar... bir-birinəqarışmışdı. O anda mənimhiss etdiyimyalnız bir şey vardı: qorxu, ölümün soyuqnəfəsivədərin bir kədər. Ailəmi bir daha görəbilməyəcəktim.
Bir müddət sonra kəndəyaxınlaşanhərkəsinüzündəo alçaq, qorxuncifadəvar idi. İstədikləri yalnız bir şeydi: bizləriyoxetmək. O an nəqədər gücsüz olsam da, ətrafımdaki insanlardan başqaheç bir kəsimolmadığınıhissetdim. Heç kimim qalmamışdı. Qəribəidi,onları tanımırdım vəbiz yalnız qaçarkən bir-birimizi tanıyırdıq, amma evlərimiz, həyətlərimiz, ailələrimizvəkeçmişimiz... hamısıgeridəqalırdı.Bir neçəsaat ərzindəmənim kimi gənclər, yaşlılar, qadınlar, uşaqlarqatarlara, yol kənarlarına sığındılar. Amma nəqədər yol getsəkdə, nəqədərqaçsaq da, ardımızca gələn bu dəhşətlisəsheçcür bizi tərketmirdi. Hər bir kəndi yandırdılar, hər bir insanı təhqiretdilər. Gecəyatanda bir çoxumuzyuxusuzqalırdı. Çünki, hər an o alçaqsəsgələcək, bizimləbirlikdəolacaq, bizə"Sənartıqburada olma!" deyəcəkdi.
Sən, bəlkətəsəvvüredəbilməzsən, amma biz hər zaman həyatımızıitirməkqorxusuylayaşadıq. O zaman, bu qaçışda yalnız kədəryox, həmdəbəzən bir ümid vardı. İnsanlar getdikcədaha çoxsürətlənmişdi, yol boyu yaxınlarımıitirdim. Təsəvvür et, bir gün kimsəqəflətən itkin düşür, digərbirindəisəgözlərindəkiqorxueləbir şeydir ki, səninləheçdanışmaqbeləistəmir. Çünki,özünü itirmişdi. Onlar dəli olurdu Rəna. Mənisəağlımı itirməmək üçün hər gün dua edirdim.
Mənim anladığım bir şey var: İnsan ənçətin anlarda belə, sağ qalmaq üçün əlindəngələninənyaxşısınıetməyəçalışar. Yollar boyunca bir çoxu ayağını sındırmış, bəziləriisəheç zaman geri dönəbilmədi. Gecələr sığındığımız yerlərdə, qorxuvəsoyuqdanheç kim rahat yatmazdı. Hər an gələcək olan bir döyüşvəya ölüm fikri vardı,o insanların ağlında.
O qaranlıqgünlərdən sonra, mənim üçün hər şey fərqli oldu. Mənimyerimdəsən olsan,Rənam, bəlkəo çətinlikləri, o dəhşəti daha yaxşı anlaya bilərsən. Lakin, dua edirəmsəningələcəyində, müharibəvəsavaşlar, itkilər olmaz.
Unutma, bu yerləringözəllikləri, dağları, çayları, gölləri —hər bir şey bir vaxtlarbizəaid idi. Amma biz onları itirdik... vəbu itki, mənim üçün çox ağırdır. Mənsadəcəailəmi, evimi, itirmədim. Yurdumu da itirdim.
Mənimsənədeməkistədiyim bir şey var: Tariximizi unutma. Bu torpaqları, bu gözəlyerləriheçvaxttərketməyəcəyik. Onlar hələdəsənindir, bizimdir. Həminlalələr, o dağlar, o çaylar vəo göl... Hamısıürəyimizdəyaşamağa davam edəcək.
Bəlkəbir gün, bəlkəçox uzun illər sonra, bu yerlərəqayıdarsan. Amma o günəqədər, mənimyazdıqlarımvəxatirələrimsənəyol göstərəcək. Çünkisən, bizim keçmişimizvəgələcəyimizsən. Sənintimsalında bütün Azərbaycangəncləri. Bir gün, geri qayıdacayıq. Necəki Qarabağa, 30 illik həsrətəson qoyduq, eynişəkildəQərbiAzərbaycana, doğma yurdumuza da geri qayıdacağıq.
ƏzizRənam, heçvaxt unutma: keçmiş, bu günümüzü formalaşdırır. Bu günümüz isəgələcəyi. Atdığınhər bir addım, səningələcəyiniformalaşdırır. Bəlkəbir gün,o doğma yurda geri qayıdışolarvəsən, nənənin o yanmış evinəgedərsən. Düşünmürəm ki, indi o ev dura, lakin, fikrimcəo böyükbağça, hələdədurar. Oraya get, o gözəl dağlara, çəmənlərə və göllərəbax. Məni xatırla. Ənyaxşı arzularla. Keçmişin gənci Rəna.
Anonimliyi qorumaq məqsədilə müəllifin adı qeyd edilmir.
