1 İyun 2018, 10:37 | Ana Səhifə - Yazılar - Yoxa çıxmış uşaqlar…
Yoxa çıxmış uşaqlar…

Vüsal Bağırlı

Uşaq yoxa çıxıb. Yaxınları tərəfindən axtarışa verilir. Hamı, valideynləri, qohumları, hüquq-mühafizə orqanları, axtarış-xilasetmə qüvvələri hər yeri ələk-vələk edir. Amma, nəticə yoxdur.

Ağıla min cür pis-mis, qara-qura fikirlər gəlir. İtgin düşübmü, azıbmı, oğurlanıbmı, orqan mafiyasımı və sair.

Lakin, yaxşı ki, bəzən hadisələrin sonrakı gedişi müsbət məcrada inkişaf edir. Məsələn bu yaxınlarda Quba rayonunun Əski İqrığ kəndi ərazısındəki meşəlikdə itgin düşən 2011-ci il təvəllüdlü Əliyev Natiq Namiq oğlu sağ- salamat tapıldı və “happy end” sonluqla öz ailəsinə qovuşdu.

Bəs uşaq itibsə, yoxa çıxıbsa nə etməliyik!?

Bu yazıda, həmin məsələləri əhatə etməyə çalışacayıq.

Uşaqlara şəhərdə oyrədilməsi vacib olan təhlükəsizlik qaydaları hansılardır?

Amerikalı rejissor Ron Hovardın, baş rollarını Mel Gibsonla, Rene Russonun ifa etdiyi “Girov” (Ransom) filmində süjet xətti gərgin və dramatik çalarlarla inkişaf edir. Ailənin kiçik yaşlı övladı girov götürülür və bunun əvəzində 2 milyon dollar pul tələb olunur. Pulu verəcəyi təqdirdə övladının öldürüləcəyini dərk edən ata gözlənilməz qərar qəbul edir və bu qərar uşağın xilasına səbəb olur.

Lakin, belə ağır vəziyyətlərdə həmişə düzgün qərarlar vermək hamıya müyəssər olmur.

Ümumiyyətlə, dünyada uşaq oğurluğu iki yerə bölünür: “Xöşniyyətli” və “Bədniyyətli”

Əgər uşağı, əvəzində nə isə qopartmaq, pul tələb etmək, yaxud övladlığa götürmək məqsədi ilə oğurlayırlarsa bu “xöş niyyətli”lik sayılır. Yəni, burada son məqsəd uşağa zor tətbiq etmək, onu öldürmək deyil, yalnız gəlir əldə etməkdir.

Yox, əgər uşağa işkəncə vermək, daxili orqanlarından istifadə etmək, qətlə yetirmək üçün öğurlayırlarsa bu “bədniyyətli”likdir.

Dünya üzrə uşaq oğurluğu statistikası həqiqətən də dəhşət saçır. Oğurlananların, nə az, nə çox, düz 75 faizi tələf olur, öldürülür, qətlə yetirilir, tapılmır.

Valideynlərin əksəriyyəti hind mantrası kimi, bir kəlməni təkrar etməyi xoşlayırlar:

-       Bax tanımadığın adamlarla heç yerə getmə a, eşitdin?

Amma, hər şeyə inan və sadəlövh uşaq psixologiyasını inandırmaq elə də çətin deyil.

-       Qəşəng qız, nə olar, gedək, orada bir xala yıxılıb, ona yardım edək?!

 

-       Yaxşı oğlan, stulları yuxarı mərtəbəyə daşısan sənə hədiyyə verəcəm.

Bu tip xahişlərin, çağırışların, müraciətlərin cavabı yalnız “YOX” kəlməsi olmalıdır.

Uşaqlara anlatmaq lazımdır ki, yetkin yaşlı insan öz problemlərini başqa yetkin insanın köməyi ilə çözməlidir, daha uşaqla yox. Buna görə də, uşaqlara “yox” sözünün əzbərlədilməsi olduqca vacibdir.

Qapının zəngi çalınır. Uşaq soruşur:

-       Kimdir?

Cavab gəlir. Bir-iki replikadan, xahiş, minnət dialoqlarından sonra qapının o biri tərəfində duran şəxs səsinin tonunu qaldırır:

-       Biz indi səninlə axşama qədər qapının arxasından söhbət edəcəyik!?”

İnamsız, kövrək uşaq psixologiyası dözmür və qapını açır.

Bəzən, uşaqlar utancaq, çəkingən olur, yetkin, böyük yaşlı insanın avtoriteti, səs tonu ona nüfuzedici və həlledici təsir göstərir.

Uşaqların belə vəziyyətlərdə müəyyən cavablandırıcı söz ehtiyatına malik olması vacibdir. Məsələn, “Bağışlayın, tələsirəm”, yaxud, “Anam tanımadığım şəxslə söhbət etməyimə qəti icazə vermir”

Valideynlər övladlara bir yerə, məktəbə, yaxud məşğələyə gedərkən, ictimai gediş-gəlişin intensiv olduğu, işıqlı küçələrlə hərəkət etmələrini öyrətməlidir. Biz onlara yoldakı minimum təhlükələri izah etməli, onunla tez-tez əlaqə yaratmalı, hansı zamanda harada ola biləcəyini təxmin etməliyik.

Uşağa izah etmək lazımdır ki, kimi eşitməli, kimin göstərişlərinə sözsüz əməl olunmalıdır. Bunlar valideynlər, sevimli nənəylə baba və müəllimdir. Yad adamlar, başqa “xala”, “əmi”lər əmr və göstəriş verə bilməzlər.

Yaxşı olardı ki, uşaqların üzərində onların ünvanını, kimliyini, əlaqə nömrələrini bildirən brelok və ya vizitka olsun. Bunu övladınızın cibinə qoya, paltarının astarına tikə bilərsiniz. Əgər uşaq bir az böyük yaşdadırsa ona ünvanı, əlaqə nömrələrini əzbərtlətmək mütləq şəkildə lazımdır.

Meşədə necə sağ qalmaq olar?

Uşaq vaxtı müəllifini unutduğum bir povest oxumuşdum. Bir dəstə uşaq meşədə azır və ağır şərtlər daxilində mübarizə apararaq, sağ qalmağa çalışırlar. Bir müddət sonra, onlar aclıqdan, susuzluqdan, duz çatışmamazlığından əziyyət çəkməyə başlayırlar. Belə vəyiyyətlərdə, insan xarakterinin naməlum cəhətləri, qorxaq ya cəsur olması üzə çıxır, aşkarlanır. Onlar giləmeyvələrlə qidalanır, ot-ələf yeyir və günəşin, kölgənin köməyi ilə cəhətləri təyin etməyə çalışırlar. Nəhayət, bir sıra əzab-əziyyət və qəzavü-qaldan sonra onlar xilas yolu tapırlar. Tutmaq istəyərkən uşaqların əlindən sıyrılıb xilas olan keçinin buynuzuna ilişib qalan uşaq papağı, sonradan onların xilası üçün bir vasitəyə çevirilir. Keçini meşədə tutan ovçular, onun buynuzuna ilişmiş “dəlil-sübutdan”, uşaqların hələ də sağ olduğunu anlayırlar. Beləliklə, bütün kənd ayağa qalxır və uşaqlar tapılır.

Uşaqların meşədə itməsinə bir çox hallarda, valideyn nəzarətsizliyi səbəb olur. Onlar adətən, meşəyə gəzməyə, giləmeyvə və göbələk yığmağa getdikdə də azırlar.

Bəs meşədə azan, itgin düşən uşaqlar üçün ən təhlükə törədən amil hansıdır? Canavarlar? Ayı? Qaranlıq və qorxu?

Xeyr. Nə qədər qəribə olsa da bu, H2O-dur. Yəni, həyat mənbəyi- “Su”. Daha doğrusu, su hövzəsi. Statistika sübut edir ki, təbiətdə, meşədə azan uşaqların dərin suya, gölə düşərək boğulmaq ehtimalı kifayət qədər yüksəkdir.

Başqa təhlükə mənbələri, soyuq hava, aclıq, göbələk və giləmeyvələrdən zəhərlənmə, hündür yerdən yıxılma ehtimallarıdır.

Digər tərəfdən, şəhər üçün tələb olunan qayda və qanunlar meşədə işləmir. Burada, istənilən yad insana kömək üçün müraciət etmək olar. Meşədə qarşılaşdığımız hər bir şəxs xilas olmaq üçün əlavə şansdır.

Əziz valideynlər, uşaqlara xəritəni, kompası, coğrafi cəhətləri öyrətməyi unutmayın.

Şablon da olsa, yazımı bu sözlərlə tamamlayıram: “Uşaqları qoruyaq - Onlar bizim və özlərinin gələcəyidirlər”.

Ərdoğan Gürcüstanla Rusiya arasında vasitəçilik təklif etdi 16 İyun 2021, 18:07 İcra başçısının müavini övladına toy edib? - DİN-dən açıqlama 16 İyun 2021, 18:00 Pakistanda prospektlərdən birinə Nizami Gəncəvinin adı verildi 16 İyun 2021, 17:55 Azərbaycanda vaksinasiya ilə bağlı son vəziyyət 16 İyun 2021, 17:49 Şuşa Bəyamnaməsi Qarabağın təhlükəsizliyinin qarantıdır 16 İyun 2021, 17:43 Yoluxma azaldı, sağalan çoxaldı - 1 nəfər öldü 16 İyun 2021, 17:39 Ərdoğanın və xanımının şərəfinə nahar verildi 16 İyun 2021, 17:35 “Uşaq Qaynar Xətt” xidmətinə son 5 aya 2 mindən çox müraciət daxil olub! 16 İyun 2021, 17:30 Türkiyə Prezidenti Bakıda azarkeşlərlə görüşdü - VİDEO 16 İyun 2021, 17:25 Ərdoğan Gürcüstana "Zəngəzur dəhlizinə qoşul" mesajını verdi 16 İyun 2021, 17:21 Daha 7 ölkənin vətəndaşlarının Azərbaycana gəlməsinə icazə verildi  16 İyun 2021, 17:17 “Şuşa Bəyannaməsi qaliblərin imzaladığı sənəddir- Sergey Markov 16 İyun 2021, 17:15 Dini ibadət, ayin və mərasimlərə dair tələblər MÜƏYYƏNLƏŞDİ 16 İyun 2021, 17:10 48 siyasi partiya Şuşa Bəyannaməsi ilə bağlı bəyanat yaydı 16 İyun 2021, 17:04 Dövlət Komitəsində Ağalı kənd sakinlərinin təklifləri dinlənildi 16 İyun 2021, 17:00 Təhsil innovasiyalarının təşəbbüskarı və əzmkar tədqiqatçısı 16 İyun 2021, 16:56 Kamal Abdullanın “Unutmağa kimsə yox” romanı Almaniyada çap olunub 16 İyun 2021, 16:54 Şuşa Bəyannaməsi özündə nələri ehtiva edir? 16 İyun 2021, 16:51 Şuşa Bəyannaməsi bütün Türk dünyasına mesajdır – Ankaradan verilən QİYMƏT 16 İyun 2021, 16:50 Ərdoğan Heydər Əliyevin məzarını ziyarət etdi 16 İyun 2021, 16:48 Qardaşlığın rəmzi olan Şuşa Bəyannaməsi 16 İyun 2021, 16:44 Gələcək nəsillərə Şuşadan görünən YOL 16 İyun 2021, 16:40 Heydər Əliyev Fondu “Qarabağın mədəni irsi” nəşrini təqdim edib 16 İyun 2021, 16:35 UEFA prezidenti Bakıya gəldi 16 İyun 2021, 16:34 “Qarabağ”, “Sumqayıt” və “Keşlə”nin Avropadakı rəqibi bilindi 16 İyun 2021, 16:30 Ərdoğan parlamentdəki çıxışını şeirlə bitirdi - VİDEO 16 İyun 2021, 16:28 Türkiyə Prezidenti: “Xarıbülbül” festivalı dünyaya mesajdır 16 İyun 2021, 16:22 "Türkiyə ilə sərhədlərin açılmasının Ermənistana faydası bitməz" - Ərdoğan 16 İyun 2021, 16:17 İcbari tibbi sığortada çalışan tibb işçilərin əmək haqqısı ARTIRILIR 16 İyun 2021, 16:12 Qarabağı birlikdə inşa edəcəyik - Türkiyə Prezidenti 16 İyun 2021, 16:07 Ərdoğan Qarabağa ediləcək yardımdan DANIŞDI 16 İyun 2021, 16:06 Bayden-Putin görüşündən İLK FOTO 16 İyun 2021, 16:00 Ərdoğan Milli Məclisdən dünayaya MESAJ VERDİ 16 İyun 2021, 15:58 Bütün dünya bilsin ki, daim Azərbaycanın yanında olacağıq - Ərdoğan 16 İyun 2021, 15:46 Qarabağı azad edən Azərbaycanın Milli Məclisində olmaqdan şadam - Ərdoğan 16 İyun 2021, 15:40
SORĞU AVRO-2020-nin qalibi hansı komanda olacaq?