24 mart 2020, 21:41 | Ana Səhifə - Yazılar - Bir söz mənə rahatlıq vermir...
Bir söz mənə rahatlıq vermir...

Firuz Mustafa

Çoxdandır ki, bir söz mənə rahatlıq vermir... Doğru sözümdür. Məni bu dünyada daha çox bilmədiyim (hətta bəzən bildiyim) sözlər və o sözlərin arxasındakı fikirlər narahat edir.
Rusların tez-tez, bol-bol işlətdiyi bir söz var: “Talisman”. Məlumdur ki, bu söz mənşəyi etibarı ilə ərəblərə məsusdur. Və bu sözün kökü “tilsam” leksemindəndir.
İlk baxışda bu söz bizim də ruslardan az işlətmədiyimiz bir anlamda- “tilsim” şəklində ifadə olunur. Elə bütün lüğətlərdə də “talisman” sözü “tilsim”kimi tərcümə olunur.
Əcaba, bəyəm “talisman”ın mənası tilsimdir? Qətiyyən. Tilsim hadisədir. Talisman isə sahibini hər cür xata-baladan qoruyan, xoşbəxtlik gətirən bir predmetdir. Bu “predmet” qiymətli daş şəklində də ola bilər, bahalı dəmir şəklində də, adi kəhrəba və ya simvolik əşya şəklində də... Rus dilində bu anlayışı özündə ehtiva edən digər sözlər də var. Məsələn: “amulet”, “ladanka” və sair. Bütün bunlardan başqa, talisnanı alıb-satmaq, bağışlamaq, itirmək mümkündür. Tilsim haqda isə bu sözləri demək olmaz.
Bəs görəsən bu söz türkiyə türkcəsində necə ifadə olunur? Lüğətdə “talisman” sözü “maskot” kimi verilir ki, bunun da (yəni “maskot”un) kökü fransızcadır.
Yəqin ki, bu “talisman” sözünündəki mənanın dilimizdə işlədilən “gözmuncuğu” anlayışı ilə üst-üstə düşdüyünü ehtimal edənlər də var. Yeri gəlmişkən türk dillərində “nəzər boncuğu” ifadəsi də var. Məsələ burasındadır ki, “gözmuncuğu”nun mənası adamları bədnəzərdən qorumaq anlamında işlədilir.
Bütün bunlardan başqa, “talisman”da bir alt məna da vardır; bu, o deməkdir ki, bu simvolu gəzdirənlər onu bəxş edənlərə qarşı xoşagəlməz bir hərəkət etsələr “talisman” onların özlərinə qənim olur. Amma “gözmuncuğu”nda belə bir “xüsusiyyət” yoxdur.

P.S. Bu günlərdə təzədən bu “talisman” sözünün “tilsiminə” düşəsi oldum. Belə ki, dahi Puşkinin məşhur “Talisman” şeirini dilimizə tərcümə etmək istəyirdim. Və aydınca hiss olundu ki, “talisman” nə gözmuncuğudur, nə də tilsim. Səhv etmirəmsə, ötən əsrin 80-ci illərinin ortasında Moskvada “Xrani menya, moy talisman” adlı bir film də çəkilmişdi. Göründüyü kimi, filmin adı dahi şairin bir mışhur şeirindən bir misradır.
Düzdür, mən artıq özümçün “talisman” sözünü qismən əvəz edəcək bir anlayış tapmışam. (U hərfi ilə başlayır)). Amma indiki halda dostların (habelə, oxucuların, dilçilərin) fikirlərini azdırmamaq, başqa səmtə yönəltməmək üçün o sözü hələlik yazmıram. (Bir azdan yazacağam))...
Mənim şəxsən tanıdığım ziyalılar arasında bir neçə dili, habelə türk dillərini yüksək səviyyədə bilən mütəxəssislər az deyil.
Bundan başqa dialetlərimizdə də həmin sözün qarışığı iılənə bilər. Zatən mənim bölgələrimizdə də dostlarım az deyildir. İndi sözüm onlaradır:
Beləliklə, “talisman” sözünü dilimizdəki hansı leksemlə əvəz etmək olar?

MÜƏLLİFİN DİGƏR YAZILARI
“Təhsil haqları ilə bağlı söylədiklərim başqa cür təqdim edilib” 23 Yanvar 2021, 19:24 Müharibədən qayıdan sürücülərlə görüş keçirilib - FOTOLAR 23 Yanvar 2021, 19:01 ABŞ-dan Rusiyadakı etirazlara dəstək - Kreml QƏZƏBLƏNDİ 23 Yanvar 2021, 18:16 Millimiz oyunlarını Belçikada keçirəcək 23 Yanvar 2021, 18:10 Naxçıvanda yenidən zəlzələ oldu 23 Yanvar 2021, 18:05 Braziliyada karnaval keçirilməyəcək 23 Yanvar 2021, 17:57 Türkiyənin PUA-ları Qarabağda müharibə metodlarını dəyişdirdi - Ərdoğan 23 Yanvar 2021, 17:50 Kəlbəcərin Qamışlı kəndi - VİDEO 23 Yanvar 2021, 17:44 Polad Bülbüloğlu Şuşada atasının evində - VİDEO 23 Yanvar 2021, 17:37 Azərbaycanda daha 162 nəfər yoluxdu - 8 nəfər öldü 23 Yanvar 2021, 17:30 Rusiyada etirazlar zamanı saxlanılanların sayı 1000-i KEÇDİ 23 Yanvar 2021, 17:24 Kamal Abdullanın romanı Almaniyada çap olundu 23 Yanvar 2021, 17:17 AQTA epizootik vəziyyətlə bağlı vətəndaşları diqqətli olmağa çağırır 23 Yanvar 2021, 17:11 Dünya jurnalistikasının canlı əfsanəsi vəfat etdi 23 Yanvar 2021, 17:04 İlham Əliyev Zelenskiyə başsağlığı verdi 23 Yanvar 2021, 17:00 Məişətdə yanğın baş verməməsi üçün nə edilməlidir? 23 Yanvar 2021, 16:55 İşğaldan azad olunmuş rayonlara qeydiyyat dayandırılıb - Rayon RƏHBƏRLƏRİ 23 Yanvar 2021, 16:49 SOCAR-ın fəaliyyətinin diaqnostikası aparılacaq 23 Yanvar 2021, 16:43 Prezidentdən SOCAR-ın idarə edilməsinin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı FƏRMAN 23 Yanvar 2021, 16:36 Navalnının tərəfdarları polislə toqquşdu: yaralananlar var 23 Yanvar 2021, 16:30 Navalnının həyat yoldaşı da həbs olundu 23 Yanvar 2021, 16:25 Komissiya müharibədən qayıdan 5 298 müraciətinə baxıb 23 Yanvar 2021, 16:18 Moskvada minlərlə etirazçı Kremlə doğru İRƏLİLƏYİR 23 Yanvar 2021, 16:12 SOCAR-ın Müşahidə Şurasının tərkibi təsdiqləndi - SİYAHI 23 Yanvar 2021, 16:06 Moskva, Peterburq, Novosibirsk, Vladivostok... – Rusiyada kütləvi aksiyalar – FOTOLAR 23 Yanvar 2021, 16:00 Pandemiya tələblərini pozan 17 obyekt cərimələndi 23 Yanvar 2021, 15:55 Daha 13 müəssisə Rusiyaya pomidor və alma ixrac edəcək 23 Yanvar 2021, 15:50 Azərbaycanda bu məşhur broyler müəssisəsi iflas etdi 23 Yanvar 2021, 15:44 İran XİN başçısı Bayden administrasiyasına çağırış etdi 23 Yanvar 2021, 15:37 Prezident İsmayıl Hacıyevi “Şöhrət” ordeni ilə təltif etdi 23 Yanvar 2021, 15:30 Tərtərdə karantin rejimini pozan çayxana aşkar edildi 23 Yanvar 2021, 15:22 “Təhsil naziri ictimai fikrə böyük önəm verir” - Müşavir 23 Yanvar 2021, 15:15 Azərbaycan torpağı Zəngəzur və ermənilərin iç üzü dünyanın gözü ilə 23 Yanvar 2021, 15:09 Şəhidin üzünü görmədiyi oğlu UĞUR doğuldu - FOTO 23 Yanvar 2021, 15:02 Deputatlar sabah Strasburqa gedirlər 23 Yanvar 2021, 14:55