Bu gün – 18 sentyabr Azərbaycanda Milli Musiqi Günüdür. Bu tarix həm də Azərbaycan professional musiqisinin banisi, dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin doğum günüdür.
Modern.az saytının “Bir şəklin tarixçəsi” rubrikası bu dəfə Üzeyir bəyin həyatının daha az xatırlanan səhifələrindən birini əks etdirən nadir fotonu təqdim edir.
1911-ci ildə Bakıda çəkilmiş bu fotoşəkildə gənc müəllim Üzeyir bəy Hacıbəyli bir qrup şagirdinin arasında görünür. Arxiv məlumatına görə, foto “Nəşri-maarif” cəmiyyətinin Bibiheybətdəki məktəbində lentə alınıb.
Bu fotoşəkli maraqlı edən əsas məqam onun Üzeyir bəyin həyatının çox mühüm, lakin bəzən kölgədə qalan dövrünü göstərməsidir. O zaman Hacıbəyli hələ 25-26 yaşlarında idi və artıq həm müəllim, həm jurnalist, həm də bəstəkar kimi fəaliyyət göstərirdi.
Üzeyir Hacıbəyli 1885-ci il sentyabrın 18-də Şuşada anadan olub. 1899-cu ildə Qori Müəllimlər Seminariyasına daxil olub, 1904-cü ildə oranı bitirərək ibtidai məktəb müəllimi diplomu alıb. İlk müəllimlik fəaliyyətinə Qarabağın Hadrut kəndidəki məktəbdə başlayıb, 1905-ci ildə isə Bakıya gəlib.
Bakıda onun müəllimlik fəaliyyəti əsasən Bibiheybət məktəbi və daha sonra “Səadət” məktəbi ilə bağlı olub. Arxiv materiallarında qeyd olunur ki, 1905–1907-ci illərdə Bibiheybət kənd məktəbində, 1908-ci ildən isə “Səadət” məktəbində ana dili, rus dili, riyaziyyat, coğrafiya və musiqidən dərs deyib.
Lakin 1911-ci ildə fotokamera qarşısında dayanan bu gənc müəllim artıq yalnız pedaqoq deyildi.
Cəmi üç il əvvəl – 1908-ci il yanvarın 12-də – onun “Leyli və Məcnun” operası Bakıda ilk dəfə səhnəyə qoyulmuşdu. Əsər Azərbaycan professional musiqisinin əsasını qoyan mühüm hadisələrdən biri kimi tarixə düşüb.
Üzeyir bəy həmin illərdə mətbuat sahəsində də fəal idi. O, “Həyat”, “İrşad”, “Tərəqqi” və “Həqiqət” kimi qəzetlərlə əməkdaşlıq edir, publisistik yazılar yazırdı. 1909-cu ildə “Tərəqqi” qəzetinin redaktoru olub, həmin ilin sonunda isə “Həqiqət” qəzetinin naşiri və baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərib.
1911-ci il onun yaradıcılığında daha bir mühüm mərhələnin başlanğıcı idi. Həmin il aprelin 25-də Bakıda Üzeyir Hacıbəylinin “O olmasın, bu olsun” musiqili komediyasının ilk tamaşası keçirilib.
Beləliklə, bu foto qarşımızda bir neçə istiqamətdə fəaliyyət göstərən gənc bir ziyalını göstərir: məktəbdə dərs deyən müəllim, qəzetlərdə yazan publisist və Azərbaycan musiqisinin yeni tarixini yaradan bəstəkar.
Şəklin daha bir maraqlı tərəfi də budur ki, Üzeyir bəy burada sonrakı illərdə tanıdığımız məşhur bəstəkar obrazından xeyli fərqli görünür. Qarşımızda hələ gənc yaşlarında olan, gündəlik həyatının mühüm hissəsini müəllimliklə keçirən Üzeyir Hacıbəyli var.
Bir neçə ildən sonra isə onun adı “Arşın mal alan”, “Əsli və Kərəm”, “Koroğlu” kimi əsərlərlə Azərbaycan musiqi tarixinin ən böyük simaları sırasında çəkiləcəkdi.
Bu gün – Üzeyir Hacıbəylinin doğum günündə həmin foto bizə dahi bəstəkarın yolunun yalnız musiqi ilə başlamadığını, onun həm də müəllimlik, maarifçilik, jurnalistika və ictimai fəaliyyətlə sıx bağlı olduğunu xatırladır.
Qeyd: 18 sentyabr tarixinin Azərbaycanda Milli Musiqi Günü kimi qeyd olunması ənənəsi ölkə Prezidentinin 1995-ci il 18 sentyabr tarixli Fərmanı ilə təsis edilib.
Ə.Qafarlı
