Müşahidələr göstərir ki, qloballaşan dünyada insan resursları qorunub idarə olunmursa, cəmiyyət qəddarlaşır, qanunların icra mexanizmlərinin tapılması düyünə düşür. Əgər cəmiyyətdə gərginlik yaranırsa, bu, insanın vücudundan daha çox, onun ruhunu yorğun edir. Ruhu yorğunluğun əsas bir səbəbi də depressiyadır.
Müasir cəmiyyətlərdə aqressivləşmə bir çox amillərlə bağlıdır. Stress, vaxt məhdudiyyəti, qıcıqlandırıcı səs-küylərin artması, bəzən isə elmi-texniki tərəqqinin sürətli inkişafı və digər sosial problemlər əsəbi atmosferin yaranmasına təsir göstərir. Bəzi psixoloqların fikrincə, hər bir cəmiyyət necədirsə, onun insanları da oxşarlıq təşkil edir. Əslində bütün proseslərin cəmiyyətdən kənarda baş verməsi mümkün də deyil, bu heç baş vermir də.
Cəmiyyətdə mənəvi ekologiyanı bərpa etmək, normal münasibətləri yaratmaq üçün bəlkə təhsildən və effektiv maarifləndirmədən başlamaq lazımdır. Əslində cəmiyyətin anlaqsız duruma düşməsi və yaxud inkişafı yaxşı təhsillə bağlıdır. Şüurlu varlıqlardakı problemlərin bir hissəsini təhsillə bağlamaq səmərə verər. Ona görə ki, bütün sənət sahibləri parta arxasından çıxaraq müstəqil həyata, bu cəmiyyətə yol açırlar. İkinci ailə sayılan məktəb, oradakı müəllimlər azyaşlı uşağın gələcək taleyini müəyyən edir. Gələcək biznesmenin, polisin, həkimin, mühəndisin əxlaqlı dünyagörüşü, vətəndaşlıq mövqeyi məhz orta məktəb partasından formalaşır.
Zəncirvari proses olan bu məqamlarda baş verən hər hansı qüsurlar, buraxılan səhvlər gündəlik həyatımızda, cəmiyyətimizdə özünü bütün çılpaqlığı ilə büruzə verir. Bir sözlə, yaşından, təhsilindən, ailə tərbiyəsindən, sosial statusundan asılı olmayaraq sındırılmış hər hansı bir şəxs cəmiyyət üçün təhlükəli olur.
Statistik rəqəmlərə nəzər salsaq görərik ki, Azərbaycanda intiharlar xeyli artıb. Təbii ki, özünəqəsd böyük prosesin son nəticəsidir. Bu nəticəni yaradan səbəbləri araşdırmaq lazımdır. Ötən həftə Azərbaycanın regionlarının birində toyundan bir neçə gün öncə bir gəncin intihar edib həyatla vidalaşması xəbərini eşitdik. Bu, yalnız kədərli hadisə deyil, həmçinin ağrılı proseslərin simptomları və hadisələrə ədalətsiz yanaşmanın sonudur.
İntihar hallarında və depressiyada sosial-iqtisadi faktorlar, maddı problemlər istisna olunmur. Lakin burada digər ehtimallar da yox deyil. Bəzən gənclər öz potensialını ortaya qoya bilmirlər və yaxud çoxlu sayda ədalətsiz əngəllərlə qarşılaşırlar. Bir çox məqamlarda onların sona qədər mübarızə aparmağa psixoloji hazırlıqları, dünyagörüşləri çatmır. İnternet şəbəkəsindən alınan informasiyalar və ümumilikdə informasiya bolluğu müəyyən çaşqınlıq yaradır. Təbii ki, bütün bu məqamlar heç kimə özünü intihar etməyə və yaxud depressiyaya düşməyə haqq qazandırmır. Allah insanı ən ali varlıq kimi yaradıb. Bütün nemətləri, gözəllikləri ona bəxş edib. Yalnız Allahdan uzaq düşən kəslərdir kimisə intihara və ya depressiyaya məruz qoyur.
Rəsmi məlumatlara görə, Azərbaycanda hər il psixi xəstələrin sayı 5 min nəfər artır. Ən pisi odur ki, bu şəxslərin böyük əksəriyyətini gənclər təşkil edir. Şübhəsiz ki, bu rəqəmi yalnız rəsmi qeydiyyatdan keçənlər təşkil edir.
Belə narahatedici məsələlərlə, xüsusilə, artan intihar faktları və depressiya halları ilə bağlı KİV-lər, ixtisaslaşmış QHT-lər tərəfindən araşdırmaların aparılmasına ehtiyac var. Yalnız ortada olan faktları sadalamaqla və yaxud kimi isə tənqid etməklə iş bitmir. Burada real situasiyanı dəyərləndirərək optimal variantlar tapmaq, inkişafa xidmət edən təkliflər hazırlamaq mümkündür. Media yalnız informasiya yaymaqla kifayətlənməməlidir. Bu sahədə jurnalist tədqiqatına zərurət var.
Təəssüf ki, cəmiyyətdəki istər intihar, istərsə də, depressiya halları ilə bağlı həm medianın, həm də QHT–lərin çox ciddi tədqiqatlarına rast gəlinmir. Təbii ki, bu işlərin yerinə yetirilməsi kifayət qədər vaxt və maliyyə vəsaiti tələb edir. Ən azından bu məsələlər barəsində donor təşkilatların düşünməsi pis olmazdı. Çünki heç kim cəmiyyətdəki mövqeyindən asılı olmayaraq depressiyadan və yaxud aqressiv münasibətlə qarşılaşmaqdan sığortalanmayıb. Ona görə də, belə ciddi problemlərə barmaqarası, laqeyd baxmaq olmaz. Ümumiyyətlə, Azərbaycanda ictimai elmlərin, sosialogiyanın tədrisinə, bu sahədə kadr potensialının peşəkarlığının artmasına önəm vermək lazımdır. Bu məsələlərlə bağlı konsepsiyanın hazırlanması zərurəti yaranıb. Cəmiyyətin peyvəndini tapmaq üçün kompleks tədbirlərə ehtiyac var. Bu normal təhsildən, millətin, dövlətin inkişafına xidmət edən vicdanlı münasibətdən başlayır. Hazırkı informasiya bolluğu şəraitində, internetin belə ildırım sürəti ilə genişləndiyi dövrdə insanları məntiqli və sivil polemikaya cəlb etmək daha məqbul yol olar. Çünki dünya polemika üzərində qurulur. Digər tərəfdən Azərbaycanda insan vücudunun və ruhunun təmizlənməsində islam sivilizasiyasına ehtiyac hiss olunur...
