Bu gün dünyada konfliktlərin həllində nəinki yumşalmalar hiss olunmur, əksinə təhlükəli tendensiyalar getdikcə daha da artmaqdadır. Bunu son dövrlər Krıma Rusiya tərəfdən edilən hərbi müdaxilələr bir daha sübut edir. Əslində bu müdaxilə yalnız Ukraynanın ətrazi bütövlüyünə qarşı yönələn təcavüz deyil. Bu daha çox keçmiş sovet respublikalarına və ümumilikdə dünyaya nümayiş etdirilən hegemon mesajdır.
Tarixən türk torpaqları olan Krımın başı hər zaman bəlalı olub. Məlum faktdır ki, 1783-cü ildə Rusiya Krımı istila edir və xanlığın mövcudluğuna son qoyur. Həmin tarixdən başlayaraq minlələrlə Krım türkləri yarımadanı tərk edib Türkiyəyə üz tutur. O dövrdən başlayaraq bu torpaqların əsl sakinləri Krımda etnik çoxluqdan etnik azlığa çevrilib. Krım türklərinin növbəti deportasiyası II dünya müharibəsi illərinə təsadüf edir.
Lakin bu gün tarixi araşdırmaq məqamı deyil. BMT-nin və ümumilikdə dünyanın qəbul edib tanıya biləcəyi Krım Muxtar Vilayəti Ukraynanın ərazisi kimi qəbul edilib. Suveren bir dövlətin ərazisinə hərbi müdaxilə və sərhədlərin dəyişdirilməsi cəhdi normal məntiqlə qəbul olunan hal deyil.
Rusiya bu addımı ilə tək Ukraynanı cəzalandırmaq fikrində olmaması aydın şəkildə hiss olunur. Bu həm də imperiya iddialarından əl çəkməmək fikrini bir daha təsdiqləmiş oldu. Azərbaycanın işğal olunan Dağlıq Qarabağ ərazisində erməni separatçılarına, Gürcüstanda, Moldovada və daha haralarda hansısa separatçılara dəstək vermək heç bir dövlətə başucalığı gətırməz. Bu addımların heç birinin hüquqi anlamı, məntiqi əsası yoxdur.
Bəs, belə təhlükəli tendensiyaları kim dayandırmalıdır? BMT və ATƏT kimi dişsiz qurumlar? Onu da etiraf etmək lazımdır ki, BMT-nin əgər yumşaq ifadə etsək bu qədər zəif duruma düşməsinin səbəblərindən biri ABŞ-dır. Həmin BMT-nin Fələstin məsələsi ilə bağlı 300-dən atrıq qətnaməsi, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi ilə bağlı 5 qətnaməsi qəbul edilib. Bu qənamələrin bu vaxta qədər heç biri yerinə yetirilməyib. Ancaq bir neçə il öncə Liviya və həmin ölkənin keçmiş rəhbəri Qəddafi ilə bağlı BMT TŞ-da qəbul edilən qərarlar mürəkkəbi qurumamış icra olundu.
Görün, bu qurum hansı vəziyyətdədir. Deməli, indiki şəraitdə Krım böhranının aradan qaldırılmasında dişsiz beynəlxalq təşkilatlardan nə isə gözləmək mənasızdır. ABŞ-ın və Avropa dövlətlərinin iqtisadi-siyasi təzyiq mexanizmlərinin hansı effekt verəcəyini zaman göstərəcək. Baxmayaraq ki, Krım məsələsi yenicə başlayan zaman politoloq Vəfa Quluzadə deyirdi Rusiya tezliklə çökəcək.
Bu gün dünyada antirusiya əhval ruhiyyəsi güclənsədə, Rusiya iqtisadi sahədə itkilər versədə, ancaq bu ölkə könüllü olaraq imperiya iddialarından geri çəkilənə oxşamır. Əslində ərazi bütövlüyü üçün təhlükə yaranan, separatizmlə üzləşən dövlətlər Rusiyadan hər zaman təhlükənin gəldiyinin fərqindədirlər. ABŞ-ın Moskvaya xəbərdarlığına baxmayaraq Rusiya qüvvələri Krımda gərginliyi artırmaqdadır. Birləşmiş Ştatların xəbərdarlığında deyilirdi ki, Moskva regionu ilhaq etsə, diplomatiya üçün qapılar bağlanacaq.
Onu da ehtimal etmək olar ki, bu gün Krım böhranın necə həll olunması MDB məkanında bir sıra münaqişə ocaqlarının həllinə yol aça bilər. Ən təhlükəlisi odur ki, Rusiyaya edilən təzyiq mexanizmləri heç bir effekt vermədiyi halda bütün münaqişə ocaqlarının genişləşnməsinə, separatçı qüvvələrin daha da Rusiya tərəfdən həvəsləndirilməsinə stimul verilə bilər.
Ona görə erməni təcavüzündən əziyyət çəkən Azərbaycan tərəfi, Azərbaycan vətəndaşları bütün gözlənilməyən vəziyyətlərə hazır olaraq, yeri məqamı gələndə adekvat cavab verməlidirlər. İndiki informasiya müharibəsi şəraitində ən azından dünyaya Azərbaycanın haqlı mövqeyini çatdırmaq baxımından daha innovativ təşəbbüslər artırılmalıdır. Onu demək çətindir, bəlkə Krım böhranın çozülməsi bir çox münaqişələrin daha ədalətli həllində optimal varianta, normal çıxış yoluna çevrilə bilər.
Digər tərəfdən Krım türklərinin və ümumilikdə türk dünyasının ən ciddi problemlərindən biri bu xalqlar arasında əlaqələrin arzuolunan səviyyədə olmamasıdır. Bu gün Krım türklərinin problemi və yaxud Qarabağın işğal faktı fil qulağında yatan Mərkəzi Asiya respublikalarının, həmçinin Rusiyanın ərazisində mövcud olan türk dilli muxtar vilayətlərin əhalisini çətinki narahat etsin. Həmin etinasızlıq sindromunun səbəbləri kifayət qədərdir. Bunlardan biridə türk dilli xalqlar arasında inteqrasiyanın lazımı şəkildə olmamasıdır.
