Görkəmli Molla Nəsrəddinçi, Azərbaycanın ictimai-siyasi və ədəbi həyatında özünəməxsus yeri olan Ömər Faiq Nemanzadə xatirələrində yazdığına görə, əmək fəaliyyətinə Qalata poçtxanasında başlayıb, bir müddətdən sonra məktəb açıb müəllimlik etmək fikrinə düşüb. Xatirələri inandırıcı mənbə kimi qəbul etsək, Ö.F.Nemanzadənin müəllimlik fəaliyyətini 1894-cü ilin payızından hesablamaq lazım gəlir .
Əslində isə Ö.F.Nemanzadənın müəllimlik fəaliyyəti 1895-ci ilin payızından başlayir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Tarix Arxivində bu əhəmiyyətli faktı sübut edən, tədqiqatçıların diqqətindən yayınan, pedaqoji tariximizin qaranlıq sahələrini işıqlandıran onlarla qiymətli sənəd var.
Sənədlərdən məlum olur ki, Ömər Faiq Ağa Nemanzadə - Ağazadə 1895-ci il sentyabrın 4-də məscid mollası və müəllimlik rütbəsi almaq üçün Tiflis- Kutaisi Quberniyası Əhli - Təsənni Məclisinə müraciət edib. Məsələ burasındadır ki, o vaxtlar məktəblərdə müəllimlik etmək istəyənlər öz dini təriqətinə görə mütləq nüfuzlu dövlət komissiyasının üzvləri qarşısında imtahan verməli, dövlət əhəmiyyəti kəsb edən vəzifədə işləməyə qadir və layiq olduqlarını sübut etməli idilər..
Zaqafqaziya Əhli-Təsənni İdarəsinə 1895-ci il sentyabrın 12-də göndərilən raportdan məlum olur ki, Ö.F.Nemanzadə sentyabrın 9-da imtahanlara buraxılıb.
Arxiv materialları içərisindəki imtahan protokolu Ömər Faiq Ağanın maraq dairəsini və dünyagörüşünü öyrənmək baxəmından çox maraqlıdır. Protokoldan görünür ki, Ömər Faiq "arzu etdiyi mollalığın" sirlərimə o qədər də arif deyilmiş. Belə ki, o, müəllimliyə aid fənlərdən və mövzulardan - "müəllimlik, yəni türk və fars dillərini bilmək və bu dilləri şagirdlərə təlim etmək və bəyan etməyə qadir olmaq, prixoda dair hesab və kitabı türk dilində tutmaq və yazmaq kimi" imtahanlardan əla qiymət alsa da, dini biliklərdən "yaxşı" qiymətə layiq görülüb.
Ömər Faiq təkcə bir fəndən - nikah və talaq (boşama-N.N.), süd və qohumluğunun dərəcəsini müəyyənləşdirməkdən "kafi" qiymət alıb.
Görkəmli din xadimlərlərinin, eləcə də Tiflis quberniya deputatı və müəllimlik səriştəsi olan bir neçə ziyalının da daxil olduğu 9 nəfərlik imtahan komissiyası üzvlərinin imzaladığı sənədlər təsdiqdən ötrü Zaqafqaziya Əhli Təsənni İdarəsinin sədri və müftisi Hüseyn Əfəndi Qayıbov
həzrətlərinə göndərilib. Zaqafqaziya Ruhani İdarəsinin 1895-ci il sentyabrın 30-da çıxardığı qərarla Ö.F.Nemanzadəyə məscid mollası və müəllimlik hüququ olan attestat verilib.
Ö.F.Nemanzadə özünün yazdırğı kimi, 1894-cü ildə yox, məhz bu attestata əsasən, 1895-ci ilin payızından başlayaraq, Şəkidə və Şamaxıda bir neçə il müəllimlik etmiş, "mollaliğa” isə ilk nömrəsı 1906-cı il aprelin 7-də nəşrə başlayan "Molla Nəsrəddin" jurnalında qədəm qoymuşdur.
"Molla Nəsrəddin " jurnalının ikinci mollası isə 1908-ci il may ayının əvvəllərində "prixod mollası" və müəllimlik attestası alan M.Ə.Sabirdir.
Nazim Nəsrəddinov
Təhsil Nazirlıyinin Elmi-Metodiki Şurasının bölmə üzvü,
əməkdar müəllim
