17mart | Ana Səhifə - Yazılar - Mərəz və məlhəm arasındakı yol qısadır
Mərəz və məlhəm arasındakı yol qısadır

Elçin Alıoğlu


"Mərəz və məlhəm, bəla və dərman arasındakı yol qısadır. Yetər ki, təlaşa qapılmayın, xoflanmayın, səhrada yel sürətilə yayılan şayiələrə inanmayın".

Əbu əli Hüseyn ibn Abdulla ibn əl Həsən ibn Əli ibn Sina, yəni tarixə "İbn Sina" və ya "Avisenna" kimi düşən düha belə yazmışdı.

Əzizlər, siz də təlaşa qapılmayın, əsəblərinizi tarıma çəkməyin.

Şərqdə yoluxucu xəstəliklərin yayılması və onlarla mübarizə barədə bir az bəhs etmək istərdim.

Fukidid, Qalen və ya Kesariyalı Prokopiyin əsərlərini mən də oxumuşam. Amma onlar İbn Sina, əl Biruni və ya əl Curcaninin əsərləri ilə müqayisədə, fikrimcə, xeyli zəifdir.

Təbii ki, təbabət dühaları ibn əl Vərdi, ibn Battuta, əl Məhrizi, ibn Hatima, ibn əl Xətibi də xatırlamaq gərək.

Salnaməçilər Qabriel de Mussi və Matteo Vilanninin yazdıqlarına görə, 1346-cı ilin payızında Cuçi Ulusunda, hökmdar xan Canibəyin idarə etdiyi Qızıl Ordada çoxlu yoluxucu xəstəliklər yayılmağa başlamışdı.

Mənbə mühasirədən çıxarılaraq ələ alınmış Kaffa şəhəri idi.
De Mussi yazır: "Güclü hərarət, baş ağrıları, ürəkbulanma, göz bəbəklərinin qızarması, qan qusmaq, sərt öskürək, pis qoxulu tənəffüs, bədəndə tünd qırmızı rəngli şişlər... Bu xəstəliyə tutulan adamlar doqquzuncu gündə ölürdülər".

Ümumiyyətlə, ərəb dünyasında ilk ağır yoluxucu xəstəlik pandemiyası hələ Hz.Məhəmmədin həyatı dönəmində, 621-ci ildə yaşanmışdı.

Hədislərdən birində deyilir: "Yoluxucu bəlaya yoluxan adamdan şirdən qaçan kimi qaçın". Başqa hədisdə vurğulanır: "Əgər haradasa yoluxucu xəstəliyin tüğyan etdiyini eşitsəniz, ora getməyin. Əgər yaşadığınız yerdə xəstəlik yayılıbsa, tez-tez yuyunun, evdən çölə çıxmamağa çalışın".

Səhabələrdən olan yəmənli Əbu Hüreyrə isə yoluxucu xəstəlikdən ölmüş adamı şəhid saymağı təklif etmişdi.
Yoluxucu xəstəliklər qarşısında aciz qalan Şərq insanının dadına çatan nur İbn Sina oldu. Məhz onun əsərlərində müalicə və mübarizə yolları göstərilmişdi.

İbn Sinanın uzaq dostu, xarəzmli təbib Əl Biruni isə müalicədə "sic əsfuh" adlı qırmızı yaxont daşından istifadəni məsləhət bilirdi.

Kütləvi epidemiyalarla mübarizədə indi "karantin" adlandırdığımız tədbirlərin gerçəkləşdirilməsini ilk təklif edən Əbu Səhl İsa ibn Yəhya əl Məsihi əl Curcani olmuşdu.

Xarəzm şahı Əbu Əli Məmun ibn Muhəmmədin göstərişi və pulu ilə yazılmış "Yoluxan mərəz haqqında" əsərində əslən xristian olan, sonra İslamı qəbul edən əl Məsihi ciddi məhdudiyyətlərin tətbiqininin vacibliyini vurğulayırdı.

Karantini ən geniş miqyasda tətbiq edən hökmdar isə ikinci xəlifə Ömər olub. Salnaməçi ibn Həcər əl Əskəlaninin yazdığına görə, cicrətin 18-ci ilində Şama, yəni Suriyaya yollanan Ömər karantini təqdir edir.

Daha sonra məşhur təbiblər və alimlərdən əl Zəhabi də yoluxucu xəstəliklərlə mübarizədə karantinin ən effektiv vasitə olduğunu yazırdı.

Ərəb xilafətində karantin zamanı şər qarışandan səhərədək küçəyə çıxmaq yasaqdı. Aşxanaların və yeməkxanaların fəaliyyəti məhdudlaşdırılırdı, içməli su pulsuz olurdu, kişilərə çalmanın çiyinə düşən parçası ilə ağızlarını bağlamaq əmr edilirdi, qab-qacağın küllə yüyülması şərt sayılırdı, yas və toylar təxirə salınırdı və s.

Misirli salnaməçi Takiyuddin Əbdul Abbas Əhməd ibn Əli əl Məkrizinin yazdığına görə, Ayntab, Hələb və Mısrda yoluxucu xəstəliklər tüğyan edəndə indi "karantin" adlandırdığımız tədbirlərə əl atılmışdı.

Bu, ibn əl Vərdinin "Kitab əs suluk li mərifət düval əl mülük" əsərində də təsdiqini tapır. Onun yazdığına görə, "bəlanın mənbəyi Sin və Yen Kinq məmləkətləri idi".

Sin - indiki Çin, Yen Kinq isə Vyetnam idi.

Bəlxli salnaməçi Fəsih əl Həsafi isə yazıb ki, 1345-1434-cü illərdə xilafətdə üç dəfə çox ağır, çox təhlükəli və genişmiqyaslı yoluxucu xəstəliklər tüğyan etmişdi.

1359-cu ildə bu bəladan qurtulmaq üçün sultan Üveys ibn Həsən Azərbaycanın Qarabağ vilayətinə yollanır.

Orada bir il qalan sultan bu minvalla xəstəliyə yoluxmur.

1406-cı ildə Təbrizdə tüğyan edən vəba epidemiyası isə bahadur Əmirzadə Əbu Bəkri şəhəri ələ keçirmək fikrindən daşındırmışdı.

 

MÜƏLLİFİN DİGƏR YAZILARI
Sabahdan bütün ictimai nəqliyyatın fəaliyyəti dayandırılır - RƏSMİ 10 İyul 2020, 14:12 Narkoz altında olan xəstələri zorlayan həkimə HÖKM OXUNDU 10 İyul 2020, 14:06 Baş Prokurorluq əsgər ölümü ilə bağlı MƏLUMAT YAYDI 10 İyul 2020, 14:00 İslam Səfərlinin başına gələn ƏHVALAT - Mircəfər Bağırov niyə QƏZƏBLƏNMİŞDİ..  10 İyul 2020, 13:55 DYP: “Sürücülərin icazəsini radarlarla müəyyənləşdirə bilirik” - VİDEO 10 İyul 2020, 13:50 Kliniki Tibbi Mərkəzin həkimi koronavirusa yoluxdu   10 İyul 2020, 13:44 Azərbaycana çəyirtkə dəstələrinin "hücumu" başladı - VİDEO 10 İyul 2020, 13:38 Şamaxılı Mahmud ağa - Məşhur mesenatın məzarı niyə baxımsızdır? - Tədqiqatçı-alimdən ÇAĞIRIŞ 10 İyul 2020, 13:33 Pandemiya dövründə bu işdə çalışanlar yüksək maaş alıb 10 İyul 2020, 13:27 Kapital Bank-ın dəstəyi ilə Qarabağ əlillərinə və şəhid ailələrinə evlər VERİLDİ   10 İyul 2020, 13:22 Hərbi Prokurorluqda yeni TƏYİNAT 10 İyul 2020, 13:16 Sabah Bakıya yağış, rayonlara dolu yağacaq - PROQNOZ 10 İyul 2020, 13:10 Hesablama Palatası “Dövlətqaçqınkom”u da yoxladı 10 İyul 2020, 13:05 Rusiyada koronavirusdan ölənlərin sayı 11 mini KEÇDİ 10 İyul 2020, 12:59 Azərbaycanın üzv olduğu razılaşmanın CIĞAL ÜZVLƏRİ 10 İyul 2020, 12:53 Pambıq əkinlərində suvarma problemləri və həlli yolları müzakirə olundu - FOTO 10 İyul 2020, 12:48 Prezidentin köməkçisi pandemiya dövründə Azərbaycana gətirilən vətəndaşların sayını açıqladı 10 İyul 2020, 12:43 Hesablama Palatası Səhiyyə Nazirliyində nöqsanlar AŞKARLADI 10 İyul 2020, 12:37 Palata Nazirlikdə əsassız pensiya təyinatları AŞKARLADI 10 İyul 2020, 12:34 Baş prokuror sabiq deputatın oğluna yeni vəzifə verdi 10 İyul 2020, 12:31 Milli komandamızın yeni baş məşqçisi bu 3 nəfərdən hansı olacaq? 10 İyul 2020, 12:27 Goranboyda vətəndaşlara pulsuz maska paylanılıb - FOTO 10 İyul 2020, 12:24 Novruz Aslanov seçicilərin problemləri ilə maraqlandı   10 İyul 2020, 12:21 Dövlət Agentliyi Ağstafanın mərkəzi bazarında yoxlama apardı - FOTO 10 İyul 2020, 12:17 Baş prokurorun müavini videokonfransda iştirak etdi 10 İyul 2020, 12:12 Daşkəsənə istirahətə gedənlər CƏRİMƏLƏNDİ 10 İyul 2020, 12:06 AZAL sərnişinlərə müraciət etdi 10 İyul 2020, 12:02 “Koronavirusa yoluxmuş həkim Cavid Paşayevin vəziyyəti ağırlaşıb” - Rəşad Mahmudov 10 İyul 2020, 12:00 Azərbaycanın bu bölgəsində virusa yoluxanların sayı 146-ya ÇATDI 10 İyul 2020, 11:55 Sabiq deputatlar niyə maddi sıxıntıdan ŞİKAYƏTLƏNİRLƏR?.. 10 İyul 2020, 11:49 Neftin barreli 150 dollara satılacaq - PROQNOZ 10 İyul 2020, 11:47 Oğurluq edib, sonra evi yandıran şəxslər saxlanıldı - FOTO 10 İyul 2020, 11:41 Mehriban Əliyeva virusa yoluxmuş daha bir həkimlə bağlı TAPŞIRIQ VERDİ 10 İyul 2020, 11:35 Pərvin Kərimzadə: Bu günkü reallıqlar işğalçı Ermənistanın faşist niyyətini təsdiq edir   10 İyul 2020, 11:30 BMT nümayəndəsi əhaliyə çağırış etdi - “Bunu Azərbaycan üçün edin” 10 İyul 2020, 11:25