17 mart 2020, 14:20 | Ana Səhifə - Yazılar - Mərəz və məlhəm arasındakı yol qısadır
Mərəz və məlhəm arasındakı yol qısadır

Elçin Alıoğlu


"Mərəz və məlhəm, bəla və dərman arasındakı yol qısadır. Yetər ki, təlaşa qapılmayın, xoflanmayın, səhrada yel sürətilə yayılan şayiələrə inanmayın".

Əbu əli Hüseyn ibn Abdulla ibn əl Həsən ibn Əli ibn Sina, yəni tarixə "İbn Sina" və ya "Avisenna" kimi düşən düha belə yazmışdı.

Əzizlər, siz də təlaşa qapılmayın, əsəblərinizi tarıma çəkməyin.

Şərqdə yoluxucu xəstəliklərin yayılması və onlarla mübarizə barədə bir az bəhs etmək istərdim.

Fukidid, Qalen və ya Kesariyalı Prokopiyin əsərlərini mən də oxumuşam. Amma onlar İbn Sina, əl Biruni və ya əl Curcaninin əsərləri ilə müqayisədə, fikrimcə, xeyli zəifdir.

Təbii ki, təbabət dühaları ibn əl Vərdi, ibn Battuta, əl Məhrizi, ibn Hatima, ibn əl Xətibi də xatırlamaq gərək.

Salnaməçilər Qabriel de Mussi və Matteo Vilanninin yazdıqlarına görə, 1346-cı ilin payızında Cuçi Ulusunda, hökmdar xan Canibəyin idarə etdiyi Qızıl Ordada çoxlu yoluxucu xəstəliklər yayılmağa başlamışdı.

Mənbə mühasirədən çıxarılaraq ələ alınmış Kaffa şəhəri idi.
De Mussi yazır: "Güclü hərarət, baş ağrıları, ürəkbulanma, göz bəbəklərinin qızarması, qan qusmaq, sərt öskürək, pis qoxulu tənəffüs, bədəndə tünd qırmızı rəngli şişlər... Bu xəstəliyə tutulan adamlar doqquzuncu gündə ölürdülər".

Ümumiyyətlə, ərəb dünyasında ilk ağır yoluxucu xəstəlik pandemiyası hələ Hz.Məhəmmədin həyatı dönəmində, 621-ci ildə yaşanmışdı.

Hədislərdən birində deyilir: "Yoluxucu bəlaya yoluxan adamdan şirdən qaçan kimi qaçın". Başqa hədisdə vurğulanır: "Əgər haradasa yoluxucu xəstəliyin tüğyan etdiyini eşitsəniz, ora getməyin. Əgər yaşadığınız yerdə xəstəlik yayılıbsa, tez-tez yuyunun, evdən çölə çıxmamağa çalışın".

Səhabələrdən olan yəmənli Əbu Hüreyrə isə yoluxucu xəstəlikdən ölmüş adamı şəhid saymağı təklif etmişdi.
Yoluxucu xəstəliklər qarşısında aciz qalan Şərq insanının dadına çatan nur İbn Sina oldu. Məhz onun əsərlərində müalicə və mübarizə yolları göstərilmişdi.

İbn Sinanın uzaq dostu, xarəzmli təbib Əl Biruni isə müalicədə "sic əsfuh" adlı qırmızı yaxont daşından istifadəni məsləhət bilirdi.

Kütləvi epidemiyalarla mübarizədə indi "karantin" adlandırdığımız tədbirlərin gerçəkləşdirilməsini ilk təklif edən Əbu Səhl İsa ibn Yəhya əl Məsihi əl Curcani olmuşdu.

Xarəzm şahı Əbu Əli Məmun ibn Muhəmmədin göstərişi və pulu ilə yazılmış "Yoluxan mərəz haqqında" əsərində əslən xristian olan, sonra İslamı qəbul edən əl Məsihi ciddi məhdudiyyətlərin tətbiqininin vacibliyini vurğulayırdı.

Karantini ən geniş miqyasda tətbiq edən hökmdar isə ikinci xəlifə Ömər olub. Salnaməçi ibn Həcər əl Əskəlaninin yazdığına görə, cicrətin 18-ci ilində Şama, yəni Suriyaya yollanan Ömər karantini təqdir edir.

Daha sonra məşhur təbiblər və alimlərdən əl Zəhabi də yoluxucu xəstəliklərlə mübarizədə karantinin ən effektiv vasitə olduğunu yazırdı.

Ərəb xilafətində karantin zamanı şər qarışandan səhərədək küçəyə çıxmaq yasaqdı. Aşxanaların və yeməkxanaların fəaliyyəti məhdudlaşdırılırdı, içməli su pulsuz olurdu, kişilərə çalmanın çiyinə düşən parçası ilə ağızlarını bağlamaq əmr edilirdi, qab-qacağın küllə yüyülması şərt sayılırdı, yas və toylar təxirə salınırdı və s.

Misirli salnaməçi Takiyuddin Əbdul Abbas Əhməd ibn Əli əl Məkrizinin yazdığına görə, Ayntab, Hələb və Mısrda yoluxucu xəstəliklər tüğyan edəndə indi "karantin" adlandırdığımız tədbirlərə əl atılmışdı.

Bu, ibn əl Vərdinin "Kitab əs suluk li mərifət düval əl mülük" əsərində də təsdiqini tapır. Onun yazdığına görə, "bəlanın mənbəyi Sin və Yen Kinq məmləkətləri idi".

Sin - indiki Çin, Yen Kinq isə Vyetnam idi.

Bəlxli salnaməçi Fəsih əl Həsafi isə yazıb ki, 1345-1434-cü illərdə xilafətdə üç dəfə çox ağır, çox təhlükəli və genişmiqyaslı yoluxucu xəstəliklər tüğyan etmişdi.

1359-cu ildə bu bəladan qurtulmaq üçün sultan Üveys ibn Həsən Azərbaycanın Qarabağ vilayətinə yollanır.

Orada bir il qalan sultan bu minvalla xəstəliyə yoluxmur.

1406-cı ildə Təbrizdə tüğyan edən vəba epidemiyası isə bahadur Əmirzadə Əbu Bəkri şəhəri ələ keçirmək fikrindən daşındırmışdı.

 

MÜƏLLİFİN DİGƏR YAZILARI
Bugünkü imtahanda ən yüksək balı o topladı - FOTO 23 İyul 2021, 23:37 Tovuzda piyadanı vuran sürücü saxlanıldı 23 İyul 2021, 23:28 “Real”ın hücumçusu koronavirusa yoluxdu 23 İyul 2021, 23:13 Rusiya nümayəndə heyəti Bakıda danışıqlara başladı - FOTO 23 İyul 2021, 22:59 Atası Füzulidə, özü Kəlbəcərdə şəhid oldu - FOTO 23 İyul 2021, 22:45 Samuxda piyadanı maşın vurdu, sürücü qaçdı 23 İyul 2021, 22:39 Qızını zəncirləyən ana danışdı: “Məni qınayanların başına gəlsin” – VİDEO 23 İyul 2021, 22:26 Kəlbəcərdə atışma DAVAM EDİR 23 İyul 2021, 22:11 Türkiyədə yoluxma sayı daha da artdı 23 İyul 2021, 22:07 Şahmatçımız beynəlxalq turnirin qalibi oldu 23 İyul 2021, 21:53 Azərbaycanda polkovnik həbs edildi - RƏSMİ 23 İyul 2021, 21:40 Şəmkirdə ağır qəza: 2 nəfər öldü 23 İyul 2021, 21:31 İranda etiraz dalğası böyüyür: Ölən və yaralananlar var 23 İyul 2021, 21:19 Şirvanda yanmış meyiti tapılan şəxsin kimliyi məlum oldu 23 İyul 2021, 21:08 Vaqif Axundovun bacısı oğlu saxlanıldı 23 İyul 2021, 20:54 Bərdədə qızın zəncirlənməsi ilə bağlı cinayət işi başlanıb 23 İyul 2021, 20:49 Qazaxda göldə batan var 23 İyul 2021, 20:47 Tacikistandan 100 min əfqan qaçqına "yaşıl işıq" 23 İyul 2021, 20:35 İlya Azar Gürcüstanda da arzuolunmaz şəxs elan edildi 23 İyul 2021, 20:21 Mobil operatorların gəlirləri bəlli oldu 23 İyul 2021, 20:08 Xırdalanda sex yandı - VİDEO 23 İyul 2021, 20:00 Ombudsmana müraciət edənlərin sayı çoxalıb 23 İyul 2021, 19:55 General Azər Əliyevə yüksək vəzifə verildi 23 İyul 2021, 19:50 Reza Deqati mədəniyyət nazirilə görüşüb 23 İyul 2021, 19:44 Birgə Komissiyaların yeni tərkibi təsdiqləndi - SİYAHI 23 İyul 2021, 19:37 Gözətçi qadını qətlə yetirən polis HƏBS EDİLDİ 23 İyul 2021, 19:30 İlham Əliyev bu komissiyanın yeni tərkibini TƏSDİQLƏDİ 23 İyul 2021, 19:23 Prezident Vətən Müharibəsi Qəhrəmanını korpus komandiri TƏYİN ETDİ 23 İyul 2021, 19:16 Prezidentdən Əli Əhmədov və bu nazirlərlə bağlı SƏRƏNCAM 23 İyul 2021, 19:09 Nizam Osmanova yeni vəzifə verildi 23 İyul 2021, 19:03 Ölkəmizin çoxvektorlu xarici siyasət kursu uğurla davam edir 23 İyul 2021, 19:00 Ənvər Əfəndiyev Quru Qoşunları komandanı TƏYİN OLUNDU 23 İyul 2021, 18:55 Bu gün peyvənd olunanların STATİSTİKASI 23 İyul 2021, 18:48 Müdafiə Nazirliyində mühüm təyinatlar - 4 generala yeni vəzifə verildi 23 İyul 2021, 18:42 Yoluxma 300-ü keçdi - 3 nəfər öldü 23 İyul 2021, 18:36